Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Robert Sawuła Sędziowie Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Rafał Jankowski po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 7/23 w sprawie ze skargi M. O. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 7 listopada 2022 r. nr SOI.6231.25.2022 w przedmiocie odmowy wydania skróconego odpisu aktu urodzenia 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Zawierciu z dnia 31 sierpnia 2022 r. znak: USC.5362.2946.2022, 2. zasądza od Wojewody Śląskiego na rzecz M. O. kwotę 1037 (jeden tysiąc trzydzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

1. Wyrokiem z 23 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 7/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: "WSA w Gliwicach") oddalił skargę M. O. (dalej: "skarżący", "skarżący kasacyjnie") na decyzję Wojewody Śląskiego (dalej: "Wojewoda") z 7 listopada 2022 r. nr SOI.6231.25.2022. Decyzją tą, Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego

w Zawierciu (dalej: "Kierownik USC", "organ pierwszej instancji") z 31 sierpnia 2022 r. nr USC.5362.2946.2022, którą odmówiono skarżącemu wydania skróconego odpisu aktu urodzenia H. B. – nazwisko rodowe M..

2. Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

2.1 Wnioskiem z 21 lipca 2022 r. pełnomocnik skarżącego zwrócił się do organu pierwszej instancji o wydanie m.in. skróconego odpisu aktu urodzenia H. B. z domu M.. Do wniosku dołączono poświadczony za zgodność z oryginałem przez występującego w sprawie adwokata odpis testamentu własnoręcznego A. S. z 9 grudnia 2007 r., według którego powołany co do całości spadku został skarżący (syn bratanicy spadkodawczyni). Pełnomocnik wnioskodawcy wyjaśnił również, że spadkodawczyni nie miała dzieci, a jej mąż J. S. zmarł przed nią. Ponadto, brat spadkodawczyni T. M. również nie żyje, a jego zstępną jest. m.in. H. B. – nazwisko rodowe M..

2.2 Organ pierwszej instancji decyzją z 31 sierpnia 2022 r. (sprostowaną postanowieniem z 31 sierpnia 2022 r.) odmówił wydania skróconego odpisu aktu urodzenia wskazanej osoby, stwierdzając że skarżący nie wykazał interesu prawnego w rozumieniu art. 45 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1681 z późn. zm. – dalej p.a.s.c.). Organ wskazał, że skarżący będzie się nim legitymował dopiero wtedy, gdy w toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, zostanie on zobowiązany przez sąd do wykazania określonych faktów dla określenia kręgu spadkobierców.

2.3 Odwołanie od powyższej decyzji wniósł skarżący wnosząc o jej uchylenie.

2.4. Zaskarżoną decyzją z 7 listopada 2022 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Kierownika USC. W uzasadnieniu uznał, że interesu prawnego w uzyskaniu aktu stanu cywilnego nie uzasadnia twierdzenie o zamiarze wystąpienia z żądaniem stwierdzenia nabycia spadku na podstawie dziedziczenia testamentowego i związana z tym potrzeba wykazania następstwa prawnego po spadkodawcy.

2.5. W skardze zarzucono naruszenie art. 45 ust. 1 p.a.s.c. i wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego według norm prawem przepisanych.

2.6. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.

2.7. WSA w Gliwicach we wskazanym na wstępie wyroku z 23 marca 2023 r. stwierdził, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Wskazano, że okoliczności przedstawione przez skarżącego dla wykazania interesu prawnego, nie uprawniają do uzyskania wnioskowanego aktu stanu cywilnego. Ewentualny, hipotetyczny zamiar wystąpienia o stwierdzenie nabycia spadku w drodze dziedziczenia testamentowego nie stanowi o interesie prawnym aktualnym, obiektywnie istniejącym i konkretnym. Okoliczność dysponowania testamentem wskazującym wnioskodawcę, jako jedynego spadkobiercę, która potencjalnie może zostać zrealizowana w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku, nie stanowi podstawy do wyprowadzenia na gruncie materialnoprawnym przesłanek do wydania skarżącemu wnioskowanego odpisu aktu urodzenia. Podkreślono, że uruchomienie procesu dla uzyskania potwierdzenia nabycia spadku w formie postanowienia wydanego przez sąd powszechny nie jest warunkowane przedłożeniem aktów stanu cywilnego następców prawnych spadkodawcy. Wskazano, że uprawnienie do zwrócenia się do organu o wydanie odpisu aktu urodzenia ma nie tylko sąd spadku, ale również notariusz w związku z zamiarem sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia.

3. Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Gliwicach złożył skarżący, zaskarżając go w całości, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 45 ust. 1 p.a.s.c. poprzez uznanie, że obywatel żądający wydania odpisu aktu stanu cywilnego na użytek przyszłego postępowania cywilnego, które ma zamiar zainicjować, nie ma interesu prawnego w uzyskaniu tego aktu stanu cywilnego.

Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie zaskarżonych decyzji w całości; ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku

w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji; zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych,

a w szczególności wynagrodzenia adwokata oraz rozstrzygnięcie skargi kasacyjnej na rozprawie.

4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

4.1. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

4.2. Zarzut naruszenia art. 45 ust. 1 p.a.s.c. okazał się zasadny

4.3. Istota sporu sprowadzała się do odpowiedzi na pytanie czy skarżący, w realiach rozpatrywanej sprawy, wykazał interes prawny w uzyskaniu odpisu aktu urodzenia H. B..

4.4. W świetle art. 45 ust. 1 p.a.s.c., odpis aktu stanu cywilnego i zaświadczenie

o zamieszczonych lub niezamieszczonych w rejestrze stanu cywilnego danych dotyczących wskazanej osoby wydaje się m.in. wnioskodawcy, który wykaże, że ma interes prawny w uzyskaniu tych dokumentów. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wykazanie interesu prawnego w uzyskaniu odpisu aktu stanu cywilnego winno przede wszystkim polegać na wskazaniu okoliczności, które w świetle relewantnych przepisów prawa materialnego uzasadniają potrzebę uzyskania przez wnioskodawcę wnioskowanego aktu stanu cywilnego. Równocześnie należy przyjąć, że jakkolwiek interes ten ma charakter materialnoprawny, to może on urzeczywistniać się również w kontekście zastosowania określonych norm procesowych, których funkcją jest realizacja norm prawa materialnego, w tym udzielenie wnioskodawcy ochrony sądowej lub administracyjnej. Przy tak pojmowanym interesie prawnym będzie go posiadał również podmiot, który wnioskowany odpis aktu stanu cywilnego zamierza dołączyć jako dowód wynikających z niego zdarzeń do wniosku uruchamiającego postępowanie w innej sprawie, w tym w sprawie cywilnej, gdzie ustalenie określonych zdarzeń z zakresu praw stanu cywilnego jest kluczowe dla rozstrzygnięcia w kontekście relewantnych norm prawa materialnego. Warto dodać, że również w piśmiennictwie wskazuje się na to, że interes prawny na gruncie art. 45 ust. 1 p.a.s.c. może wynikać z konieczności potwierdzenia zaistnienia zdarzenia z zakresu stanu cywilnego w postępowaniu cywilnym lub administracyjnym (zob. np. K. Tomaszewska, Zasada pełnej i ograniczonej dostępności do CRASC , PPP 2018, nr 2, s. 17). Ewentualna możliwość zwrócenia się przez sąd lub inny podmiot publiczny o wydanie odpisu z akt stanu cywilnego nie pozbawia per se osoby zainteresowanej uprawnienia do samodzielnego starania się o uzyskanie takiego aktu w oparciu o kryterium interesu prawnego, o którym mowa w art. 45 ust. 1 p.a.s.c. (por. np. wyrok NSA z 25 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 2634/21; wyrok WSA w Białymstoku z 26 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Bk 487/21; wyrok WSA w Poznaniu z 14 sierpnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 519/13, wyrok WSA

w Gliwicach z 17 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Gl 644/10; wyrok WSA

w Krakowie z 27 czerwca 2007 r., sygn. akt III SA/Kr 121/07 – CBOSA). W tym kontekście wymaga podkreślenia, że w postępowaniu cywilnym obowiązek przedstawienia dowodów obciąża w pierwszej kolejności stronę lub uczestnika (art. 232 w zw. z art. 13 § 2 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego Dz. U. z 2024 r. poz. 1568, dalej: "k.p.c."). Oczekiwanie przez organy administracji publicznej na przedłożenie przez zainteresowanego ewentualnego wezwania wystosowanego przez sąd spadku lub notariusza nie tylko godzi w słuszne interesy strony – zob. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 64 Konstytucji RP w zw.

z art. 1027 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r. poz. 1071, dalej: "k.c."), ale również w interes publiczny, albowiem przyczynia się do wydłużenia postępowania sądowego (art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W interesie publicznym jest również to, aby w jak najszybszym czasie dochodziło do stwierdzenia nabycia spadku. Dotyczy to w szczególności ochrony praw wierzycieli, w tym praw podmiotów publicznoprawnych, a także potrzeby ograniczenia liczby nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym. W przypadku tego rodzaju nieruchomości jedną z podstawowych przyczyn trwania takiego niepożądanego stanu jest m.in. brak prawomocnego postanowienia o stwierdzenia nabycia spadku lub zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia (zob. np. art. 113 ust. 7 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - Dz. U. z 2024 r. poz. 1145).

4.5. Równocześnie należy zaznaczyć, że ocena co do legitymowania się przez wnioskodawcę interesem prawnym, formułowana na gruncie art. 45 ust. 1 p.a.s.c., musi mieć zawsze charakter zindywidualizowany, osadzony w okolicznościach konkretnej sprawy. W ramach tej oceny organ winien kierować się zasadą proporcjonalności (art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP), mając w szczególności na uwadze potrzebę wyważenia pozostających w tym przypadku w konflikcie wartości, takich jak prawo do prywatności i ochrona danych osobowych (art. 47 i art. 51 Konstytucji RP) z jednej strony, a z drugiej strony prawo do własności, innych praw majątkowych oraz prawo dziedziczenia (art. 64 Konstytucji RP). W kontekście postępowań spadkowych oznacza to w szczególności, że organ prowadzący rejestr stanu cywilnego powinien udostępnić wnioskodawcy tylko takie akty stanu cywilnego, które rzeczywiście są niezbędne do przeprowadzenia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku lub sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia po konkretnym spadkodawcy.

4.6. Przenosząc te ogólne uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, że skarżący swój interes prawny w udostępnieniu mu odpisu aktu urodzenia H. B. wywodzi z potrzeby zainicjowania postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po A. S.. Wymaga podkreślenia, że skarżący przedłożył do akt sprawy potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię testamentu, jak również wyjaśnił, w kontekście art. 932 k.c., potrzebę uzyskania odpisu aktu urodzenia H. B.. Odpis ten będzie stanowił dowód stopnia pokrewieństwa, w oparciu o który może dojść do ustalenia przez sąd kręgu spadkobierców ustawowych, będących uczestnikami koniecznymi postępowania w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku (art. 669 - 670 k.p.c.). Przypomnieć w tym miejscu również należy, że zgodnie z art. 1027 k.c., względem osoby trzeciej, która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia, spadkobierca może udowodnić swoje prawa wynikające z dziedziczenia tylko stwierdzeniem nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia. Innymi słowy, bez przeprowadzenia postępowania spadkowego lub procedury sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia, skarżący nie może skutecznie realizować swoich praw majątkowych wynikających z faktu legitymowania się testamentem. Reasumując, skarżący w wystarczającym stopniu wykazał swój interes prawny w uzyskaniu spornego odpisu aktu urodzenia.

4.7. Mając powyższe na uwadze konieczne było uchylenie zaskarżonego wyroku, zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji, na podstawie art. 188, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a.

4.8. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 203 pkt 1 p.p.s.a.