Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania (spr.), Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Asesor WSA - Aleksandra Młyńska, Protokolant st. specjalista - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w zakresie punktu 1 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego uchyla zaskarżoną decyzję w zaskarżonej części

Przedmiotem skargi A. R. (dalej: strona lub skarżąca) jest decyzja Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (dalej: KRRiT lub organ) z .. kwietnia 2019 r. (...), którą w pkt 1 umorzyła postępowanie administracyjne z wniosku o umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych wraz z odsetkami za zwłokę w ich uiszczaniu w części dotyczącej okresu od 1 stycznia 2013 r. do 31 stycznia 2016 r. oraz od 1 lutego 2016 r. do 29 lutego 2016 r. w części wyegzekwowanej; w pkt 2 umorzyła zaległości w płatności opłaty abonamentowej za okres od 1 lutego 2016 r. do 29 lutego 2016 r. w części niewyegzekwowanej oraz od 1 marca 2016 r. do 31 marca 2018 r. w wysokości 583,80 zł wraz z odsetkami w wysokości 92,33 zł.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.

Pismem z ... grudnia 2018 r. strona zwróciła się do KRRiT o umorzenie należności z tytułu opłat abonamentowych. Uzasadniając wniosek powołała się na względy społeczne i losowe, wskazując na posiadane od maja 2008 r. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Do wniosku załączono: orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, decyzję o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego oraz oświadczenie o spełnianiu warunków do korzystania ze zwolnień od opłat abonamentowych.

Pismem z ... lutego 2019 r. strona podtrzymała wniosek o umorzenie należności z tytułu opłat abonamentowych. Wyjaśniła, że jej cały dochód to świadczenie emerytalne w kwocie 1090 zł, przy czym po uiszczeniu opłat za mieszkanie i inne media oraz wykupieniu leków na życie pozostaje jej niewielka kwota. Dlatego też kwota 270 zł, potrącana z emerytury jest dużym obciążeniem i uszczerbkiem dla zaspokojenia podstawowych potrzeb.

Wskazaną powyżej decyzją KRRiT w pkt 1 umorzyła postępowanie administracyjne z wniosku o umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych wraz z odsetkami za zwłokę w ich uiszczaniu w części dotyczącej okresu od 1 stycznia 2013 r. do 31 stycznia 2016 r. oraz od 1 lutego 2016 r. do 29 lutego 2016 r. w części wyegzekwowanej; w pkt 2 umorzyła zaległości w płatności opłaty abonamentowej za okres od 1 lutego 2016 r. do 29 lutego 2016 r. w części niewyegzekwowanej oraz od 1 marca 2016 r. do 31 marca 2018 r. w wysokości 583,80 zł wraz z odsetkami w wysokości 92,33 zł.

W uzasadnieniu organ przytoczył art. 10 ust. 1 ustawy z 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz.U. z 2019 r., poz. 1801, dalej: ustawa o opłatach abonamentowych), wskazujący na przesłanki do umorzenia należności. Podał, że obowiązki związane z pobieraniem opłat abonamentowych oraz kontrolą wykonywania rejestracji odbiorników RTV wykonuje Poczta Polska S.A. i KRRiT nie legitymuje się uprawnieniem do naliczania wierzytelności w opłatach abonamentowych.

Opierając się na posiadanych danych organ stwierdził, że zaległości objęte wnioskiem o umorzenie zaległości wraz z odsetkami za zwłokę w ich uiszczaniu za okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 stycznia 2016 r. zostały wyegzekwowane w całości oraz za okres od 1 lutego 2016 r. do 29 lutego 2016 r. zostały wyegzekwowane w części przez organ egzekucyjny na podstawie tytułu wykonawczego nr ... z dnia 9 lipca 2018 r. Wskazał, że zobowiązanie z tytułu opłat abonamentowych wygasło w zakresie, w którym należność została wyegzekwowana, co oznacza, że odpadła podstawa do merytorycznego rozpatrzenia wniosku w części objętej zaległością za ww. okres. Wyegzekwowanie przez organ egzekucyjny należności publicznoprawnej spowodowało, iż postępowanie stało się bezprzedmiotowym. Dlatego też organ na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: k.p.a.) orzekł jak w pkt 1 decyzji. Wyjaśnił, że brak zaległości stanowi o bezprzedmiotowości prowadzonego postępowania administracyjnego w części, w której zobowiązanie wygasło.

W zakresie pkt 2 decyzji organ przywołał § 1 uchwały Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji nr 279/2018 z dnia 22 listopada 2018 r. w sprawie przesłanek umarzania lub rozkładania na raty zaległości w płatności opłat abonamentowych, odsetek za zwłokę w ich uiszczaniu, opłat za stwierdzenie używania niezarejestrowanego odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego i odsetek za zwłokę w jej uiszczaniu i stwierdził, że w wyjątkowych sytuacjach, przesłanką umorzenia zaległości, o której mowa w art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych jest niedopełnienie formalności przewidzianych w art. 4 ust. 3 ustawy o opłatach abonamentowych przez osoby wymienione w art. 4 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych. Organ wskazał na orzeczony wobec strony znaczny stopień niepełnosprawności od dnia ... lipca 2007 r. i wskazał, że strona spełnia przesłanki do umorzenia, o których mowa w art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych.

Pismem z 14 maja 2019 r. strona złożyła skargę na ww. decyzję wnosząc o jej uchylenie w części dotyczącej pkt 1, tj. w części umarzającej postępowanie administracyjne dotyczące umorzenia należności za okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 stycznia 2016 r. oraz od 1 lutego 2016 r. do 29 lutego 2016 r.

W uzasadnieniu skargi powołała się na art. 4 ustawy o opłatach abonamentowych określający kategorie osób podlegających zwolnieniu z opłat abonamentowych. Stwierdziła, że pomimo posiadania znacznego stopnia niepełnosprawności i przebywania na rencie inwalidzkiej organ pobrał opłaty abonamentowe.

W odpowiedzi na skargę KRRiT wniosła o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie wyjasnic należy, że zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. W przypadku stwierdzenia, że w sprawie naruszono przepisy – czy to prawa materialnego, czy też postępowania – sąd uchyla zaskarżoną decyzję i zwraca sprawę do postępowania przed organem administracyjnym, właściwym do jej rozstrzygnięcia. Jednocześnie, stosownie do treści przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe. Na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych, odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne podlegają, dla celów pobierania opłat abonamentowych za ich używanie, zarejestrowaniu w placówkach pocztowych operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe.

Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych, w wyjątkowych sytuacjach, jeżeli przemawiają za tym szczególne względy społeczne lub przypadki losowe, Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji może umorzyć lub rozłożyć na raty zaległości w płatności opłat abonamentowych, odsetki za zwłokę w ich uiszczaniu, opłatę, o której mowa w art. 5 ust. 3, oraz odsetki za zwłokę w jej uiszczeniu.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się jednolicie, że użyty w art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych zapis "może" dowodzi tego, iż umorzenie należności nawet w przypadku zaistnienia okoliczności, które przemawiałyby za umorzeniem zaległości pozostawione jest swobodnemu uznaniu i ocenie KRRiT, która każdorazowo bada indywidualne okoliczności obrazujące sytuację wnioskodawcy.

Organ administracji rozpatrując wniosek o umorzenie należności działa w ramach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne charakteryzuje się tym, że organ administracji publicznej ma możliwość wyboru pozytywnego lub negatywnego dla strony rozstrzygnięcia. Wydanie aktu uznaniowego poprzedzać winno należyte zgromadzenie i przeanalizowanie materiału dowodowego, prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przeprowadzenie wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Wszystkie te elementy winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętej decyzji (por. wyrok WSA w Warszawie z 2 września 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 2494/13).

Natomiast sądowa kontrola legalności takich decyzji jest ograniczona w tym znaczeniu, że sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia.

Rozpoznając niniejszą sprawę w zaskarżonym zakresie sąd stwierdził, że organ przedwcześnie umorzył postępowanie administracyjne w zakresie opłat abonamentowych wraz z odsetkami za zwłokę w ich uiszczeniu za okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 stycznia 2016 r. oraz od 1 lutego do 29 lutego 2016 r.

Z akt sprawy wynika, że wniosek o umorzenie zaległości został złożony przez skarżącą do KRRiT pismem z 11 grudnia 2018 r., nadanym w tym samym dniu w urzędzie pocztowym. Zgodnie z ustaleniami organu, opartymi na odręcznej adnotacji zamieszczonej na karcie nr 18 akt administracyjnych, zaległości z tytułu opłat abonamentowych obejmujących okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 stycznia 2016 r. - zostały wyegzekwowane w całości, zaś należności te za okres od 1 lutego 2016 r. do 29 lutego 2016 r. – zostały wyegzekwowane w części. Stanowiło to podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego w zaskarżonej części. Wydając takie rozstrzygnięcie organ nie ustalił jednak kiedy (w jakich konkretnie datach) nastąpiło wegzekwowanie spornych należnoći, w szczególności czy nastąpiło to przed czy też już po złożeniu przez skarżącą wniosku o umorzenie należności z tytułu opłat abonamentowych. Informacje takie nie wynikają również z innych dokumentów objętych akatami administracyjnymi.

W tym miejscu sąd wyjaśnia, że zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której mowa w przytoczonym przepisie, oznacza, że przestaje istnieć jeden z konstytutywnych elementów materialnego stosunku administracyjno-prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej, co do istoty.

Sąd stwierdza, że w orzecznictwie nie dominuje pogląd o bezprzedmiotowości postępowania w zakresie udzielenia ulgi, w sytuacji, gdy po dniu złożenia wniosku dojdzie do przymusowego wyegzekwowania należności objętej wnioskiem. Wręcz przeciwnie, w wielu orzeczeniach, które sąd podziela, podkreśla się, że nie jest dopuszczalne umorzenie postępowania w sprawie zastosowania ulgi w spłacie zobowiązań o charakterze publicznoprawnym, jeżeli w trakcie toczącego się postępowania należność z tego tytułu została wyegzekwowana w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji.

Na przykład w wyroku Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie z 27 sierpnia 1997 r. sygn. akt III SA 1972/95 (wszystkie powołane wyroki dostępne na orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdził, że przymusowe wykonanie zobowiązania podatkowego w czasie trwania postępowania w sprawie umorzenia zaległych odsetek nie czyni tego postępowania bezprzedmiotowym. Innymi słowy zapłata należności (także przymusowa) po wszczęciu postępowania w przedmiocie umorzenia zaległości (szerzej po wszczęciu postępowania "ulgowego") nie czyni postępowania w przedmiocie umorzenia należności bezprzedmiotowym i nie daje podstaw do jego umorzenia (por. także wyrok NSA z 9 października 2006r. sygn. akt I FSK 1/06).

W orzecznictwie podkreślano wielokrotnie, że przyjęcie odmiennego poglądu prowadziłoby do praktycznego uniemożliwienia korzystania przez zobowiązanego z możliwości określonych w tym przepisie, tj. wydania decyzji o umorzeniu zaległości o charakterze publicznoprawnym, a ponadto o bezprzedmiotowości postępowania decydowałyby okoliczności przypadkowe, jak w tym wypadku sprawność postępowania egzekucyjnego, czy też sprawność postępowania w sprawie udzielenia ulgi.

W ocenie sądu, to wniosek o umorzenie zakreślił granice orzekania przez organ i jeżeli w dacie złożenia wniosku istniały zaległości, to organ winien toczyć postępowanie w przedmiocie umorzenia należności istniejących w dniu złożenia wniosku, a nie w dniu wydania decyzji. Zasada istnienia zaległości podatkowej w dniu składania wniosku o jej umorzenie była i jest akceptowana także w orzecznictwie. W wyroku z 19 października 2000 r. w sprawie III SA 2246/99, (LEX nr 47091) stwierdzono, że "W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony jest jednolity pogląd, iż organ podatkowy może umorzyć zaległość podatkową lub odmówić jej umorzenia tylko wówczas gdy zaległość ta istnieje w chwili złożenia wniosku. Jeżeli zaległość nie istnieje w tym momencie, to organ winien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe". W dacie złożenia wniosku o umorzenie należności musi istnieć zaległość i zarazem w dacie tej nie może jeszcze dojść do wygaśnięcia zobowiązania wskutek zaistnienia któregokolwiek ze zdarzeń określonych w art. 59 § 1 Ordynacji podatkowej (tak NSA w wyroku z 7 stycznia 2009 r., sygn. akt II FSK 1413/07). Ocena istnienia zaległości podatkowej musi więc odnosić do stanu istniejącego w dacie zgłoszenia wniosku o jej umorzenie.

Tymczasem w rozpatrywanej sprawie organ nie ustalił w ogóle czy - w dacie złożenia wniosku przez skarżącą o umorzenie należności z tytułu opłat abonamentowych, tj. na dzień 11 grudnia 2018 r. - należności za okresy objęte umorzeniem postępowania administracyjnego (pkt 1 zaskarzonej decyzji) zostały wyegzekwowane, a jeżeli tak to w jakim zakresie, czy też nie zostały wcale wyegzekwowane. Pomimo tego organ umorzył postępowanie administracyjne za sporny okres jako bezprzedmiotowe, co należało ocenić za co najmniej przedwczesne. Ewentualne wyegzekwowanie opłaty abonamentowej po dacie złożenia wniosku o umorzenie nalęzności, nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania w tym zakresie. Podkreślić przy tym należy, że na fakt egzekwowania należności, jednakże już po złożeniu wniosku o przyznanie ulgi, powołuje się skarżąca w swoim piśmie z 1 lutego 2019 r., wskazując na potrącenia kwoty 270 zł z emerytury.

Reasumując sąd stwierdził, że organ nie wyjaśniając daty wyegzekwowania należności z tytułu opłat za okres od 1 stycznia 2013 r. do 29 lutego 2016 r., naruszył przepisy postępowania administracyjnego, obligujące organy do podejmowania czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), jak również do oceny całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Naruszenie wskazanych przepisów postepowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w związku z czym uzasadniało uwzględnienie skargi. Doprowadziło ono również do przedwczesnego zastosowania art. 105 § 1 k.p.a. i umorzenia postępowania administracyjnego w zaskarżonym zakresie.

Ponownie rozpoznając sprawę w zakresie wniosku o umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych wraz z odsetkami za zwłokę w ich uiszczaniu, za okres od 1 stycznia 2013 r. do 29 lutego 2016 r., KRRiT - mając na uwadze wskazania sądu – winna ustalić w sposób nie budzący wątpliwości w jakich datach nastąpiło wyegzekwowanie należności za wskazany okres. KRRiT powinna mieć również na względzie, że przymusowe wyegzekwowanie zaległych opłat abonamentowych, po dacie złożenia wniosku o ich umorzenie, nie może być postrzegane, jako podstawa do wydania decyzji o bezprzedmiotowości postępowania dotyczącego umorzenia wspomnianej należności pieniężnej na podstawie art. 10 ust.1 ustawy o opłatach abonamentowych. W takiej sytuacji organ powinien przeprowadzić zgodne ze wszystkimi standardami postępowanie, które pozwoliłoby orzec, co do istoty sprawy. Przez orzeczenie, co do istoty w tym przypadku należy rozumieć merytoryczne odniesienie się kwestii istnienia lub braku przesłanek umorzenia zaległości z tytułu opłat abonamentowych przewidzianych w art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych. Natomiast w razie stwierdzenia, że wyegzekwowanie należności z tytułu opłat nastąpiło jeszcze przed złożeniem wniosku o umorzenie należności organ uprawniony będzie do wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Z powyższych względów sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uchylił decyzję organu w zaskarżonej części, tj. w zakresie dotyczącym umorzenia postępowania administracyjnego z wniosku o umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych wraz z odsetkami za zwłokę w ich uiszczaniu za okresu od 1 stycznia 2013 r. do 29 lutego 2016 r.