Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca Sędzia NSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.) Sędzia NSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk Protokolant asystent sędziego Łukasz Gaweł po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2026 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z.T. i A.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 października 2022 r. sygn. akt III SA/Łd 404/22 w sprawie ze skargi Z.T. i A.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 21 kwietnia 2022 r. nr KO.4114.21.2022 w przedmiocie czasowej rejestracji pojazdu oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 27 października 2022 r., (sygn. akt III SA/Łd 404/22) oddalił skargę Z.T. i A.K. (dalej przywoływane jako: "Skarżące", "Strony"), na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 21 kwietnia 2022 r. nr KO.4114.21.2022, w przedmiocie czasowej rejestracji pojazdu.

Za podstawę wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął ustalenia faktyczne z których wynika:

1. Decyzją z 4 lutego 2022 r. Starosta Łowicki (dalej przywoływany jako: "Organ I instancji") orzekł o czasowej rejestracji na rzecz A.K., Z.T., A.K. i T.K. pojazdu marki [...] i wydaniu pozwolenia czasowego seria i numer [...], tablic rejestracyjnych nr [...] zalegalizowanych znakiem legalizacyjnym nr [...] oraz nalepki kontrolnej i karty pojazdu seria i numer [...].

2. Odwołanie od powyższej decyzji wniosły Skarżące, zarzucając naruszenie art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw (Dz. U. z 2021 r. poz. 170, dalej: "u.z.s.") w zw. z art. 74 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2021 r. poz. 450 ze zm., dalej: "p.r.d."), poprzez zarejestrowanie czasowe pojazdu na wniosek podmiotów niebędących właścicielem pojazdu. W oparciu o powyższe Skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez czasowe zarejestrowanie pojazdu wyłącznie na wniosek A.K. z pominięciem pozostałych wnioskodawców.

3. Decyzją z 21 kwietnia 2022 r. nr KO.4114.21.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach (dalej przywoływane jako: "Organ II instancji") utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W treści uzasadnienia Organ II instancji wskazał, że rejestracji pojazdu dokonuje się co do zasady na wniosek właściciela pojazdu. W tej sprawie, według Organu II instancji, bezspornym jest, że na mocy faktury nr 09/12/2021 z 31 grudnia 2021 r. doszło do przeniesienia własności pojazdu marki [...] na rzecz [...] w spadku z siedzibą w Ł.. Jak wynika z informacji z CEiDG w [...] w spadku, w wyniku śmierci przedsiębiorcy 21 września 2019 r., został ustanowiony zarządca sukcesyjny w osobie A.K.. Datę wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego określono na 21 czerwca 2024 r. W oparciu o uregulowania zawarte w art. 2 ust. 1, art. 3 pkt 1, art. 21 ust. 1 i ust. 4 oraz art. 29 u.z.s. Organ II instancji wskazał, że zarządca sukcesyjny sprawuje zarząd nad przedsiębiorstwem w spadku, zaś inne osoby są właścicielami przedsiębiorstwa w spadku. Czynności prawne dokonane przez zarządcę sukcesyjnego we własnym imieniu, w granicach umocowania, wywołują skutki prawne bezpośrednio w sferze prawnej właściciela przedsiębiorstwa w spadku.

Organ II instancji zauważył, że spadkobiercy po M.K. wskazani zostali na mocy prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Łowiczu z 19 września 2019 r. Kwestia uwzględnienia współwłaścicieli w dowodzie rejestracyjnym została uregulowana w Instrukcji w sprawie rejestracji pojazdów stanowiącej Załącznik Nr 1 do rozporządzenia Ministra Transportu z 27 września 2003 r. w sprawie szczegółowych czynności organów w sprawach związanych z dopuszczeniem pojazdu do ruchu oraz wzorów dokumentów w tych sprawach (Dz.U. z 2019 r. poz. 2130). We wniosku z 4 lutego 2022 r. o rejestrację czasową pojazdu, podpisanego przez P.L., jako wnioskodawców ujęto A.K., Z.T., A.K. i T.K. A.K., pełnomocnictwem z 28 stycznia 2022 r., upoważnił P.L. do przerejestrowania samochodu marki [...], jednocześnie w aktach sprawy brak jest pełnomocnictw od pozostałych właścicieli ww. pojazdu do dokonania powyższej czynności. Niemniej jednak w przelewie z 31 stycznia 2022 r. od [...] na rzecz Urzędu Miasta w Łowiczu na kwotę 68 zł jako tytuł operacji wskazano "opłata skarbowa od 4 pełnomocnictw".

Organ II instancji powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 września 2011 r. (sygn. akt I OSK 1598/10), wskazał na konieczność zapewnienia udziału w postępowaniu w sprawie rejestracji pojazdu wszystkim jego współwłaścicielom. Jeśli z dowodu własności pojazdu wynika, że pojazd, którego dotyczy wniosek o rejestrację jest współwłasnością kilku osób, a wniosek złożył tylko jeden współwłaściciel, to organ ma obowiązek powiadomić o postępowaniu wszystkie osoby będące stronami w sprawie, zatem pozostałych współwłaścicieli. Jeżeli dokumentacja przedłożona wraz z wnioskiem odpowiada wymogom przewidzianym przepisami, to organ jest obligowany zarejestrować pojazd i powiadomić o tym wszystkie strony. Zdaniem Organu II instancji w dowodzie rejestracyjnym powinni figurować wszyscy współwłaściciele wynikający z przedłożonych dowodów własności.

4. Skarżące wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

5. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w przywoływanym na wstępie wyroku z dnia 27 października 2022 r. orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej przywołana jako: "p.p.s.a.")

Zdaniem Sądu I instancji skoro, co wynika z faktury z 31 grudnia 2021 r. nr 09/12/2021, nabywcą samochodu marki [...] wraz z wyposażeniem dodatkowym było [...] w spadku, reprezentowane przez zarządcę sukcesyjnego, to nabycie nie nastąpiło do majątku zarządcy sukcesyjnego, lecz przedsiębiorstwa, którym on zarządza, należącego z kolei do następców prawnych zmarłego przedsiębiorcy.

W ocenie Sądu I instancji trzeba rozróżnić kwestie właścicielskie od mandatu do prowadzenia spraw przedsiębiorstwa w spadku. Nie można bowiem utożsamiać działania zarządcy "we własnym imieniu" z działaniem "na własną rzecz", a do tego de facto zmierza argumentacja Skarżących podniesiona w skardze. Konstatacja ta nie wymaga zresztą żadnych zabiegów interpretacyjnych, gdyż ten kierunek wykładni stałby w oczywistej sprzeczności, jak wskazuje Sąd I instancji, z literalnym brzmieniem art. 21 ust. 1 u.z.s.

Dalej Sąd I instancji podkreślił, że całkowicie pozbawione doniosłości prawnej są wywody skargi, że w stanie faktycznym sprawy nie mamy do czynienia z nabyciem pojazdu wchodzącego w skład przedsiębiorstwa nabytego w drodze dziedziczenia, ale w drodze czynności prawnej inter vivos dokonywanej w toku działania przedsiębiorstwa w spadku, to jest następczo na skutek nabycia przez zarządcę sukcesyjnego. Różnica bowiem w tym przypadku polega jedynie na tym, że w pierwszej sytuacji nie ma jeszcze mowy o działaniu zarządcy, a tym bardziej we własnym imieniu, ale w obu przypadkach, co do zasady, skutkiem nabycia pojazdu jest jego współwłasność właścicieli przedsiębiorstwa w spadku w częściach wynikających z prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku.

Ponadto Sąd I instancji wskazał, że biorąc pod uwagę art. 74 ust. 2 pkt 2 p.r.d. oraz § 11 ust. 2 pkt 30) załącznika nr 1 "Instrukcja w sprawie rejestracji pojazdów" do rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 27 września 2003 r. w sprawie szczegółowych czynności organów w sprawach związanych z dopuszczeniem pojazdu do ruchu oraz wzorów dokumentów w tych sprawach należy przyjąć, iż ustawodawca kwestię rejestracji czasowej pojazdu związał bezpośrednio ze statusem właścicielskim pojazdu.

6. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyły Skarżące zaskarżając ww. wyrok w całości i wnosząc o "uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Organu II instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania". Ponadto wniosły o zwrot kosztów postępowania, w tym zwrot kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1) art. 21 ust. 1 u.z.s. w zw. z art. 74 ust. 1 p.r.d. poprzez błędną wykładnię polegającą na stwierdzeniu, że skoro zarządca sukcesyjny działa na rachunek właścicieli przedsiębiorstwa w spadku, to jest on wyłącznie zarządcą i nabywając ruchomość w postaci pojazdu w ramach przedsiębiorstwa w spadku działa jako zarządca, a rejestracja powinna nastąpić na rzecz właścicieli przedsiębiorstwa, mimo że zarządca sukcesyjny działa we własnym imieniu w ramach przedsiębiorstwa w spadku, a właściciele nie mają zdolności do czynności prawnych w ramach ww. przedsiębiorstwa, a także

2) art. 29 u.z.s. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że skoro zarządca sukcesyjny wykonuje prawa i obowiązki zmarłego przedsiębiorcy wynikające z wykonywanej przez niego działalności gospodarczej oraz prawa i obowiązki wynikające z prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku na rzecz właścicieli przedsiębiorstwa w spadku, to nie staje się podmiotem tych praw i obowiązków, mimo że działa we własnym imieniu, jako zastępca pośredni.

7. Uzupełniając braki formalne skargi kasacyjnej Skarżące wniosły o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

8. Organ II instancji nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

9. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że rozpoznanie zarzutów skargi kasacyjnej w sprawie wymagało dokonania wykładni przepisów ustawy o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej. Nie oznacza to jednak, że sąd administracyjny rozstrzyga w ten sposób spór cywilnoprawny lub dokonuje ustaleń o charakterze wiążącym dla stosunków prawa prywatnego. Wykładnia przepisów tej ustawy służy wyłącznie ustaleniu, czy Organy administracji oraz Sąd pierwszej instancji prawidłowo zastosowały normę prawa administracyjnego, tj. art. 74 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, który odwołuje się do pojęcia właściciela pojazdu. Ubi lex non distinguit, nec nos distinguere debemus - skoro ustawodawca, formułując normę art. 74 ust. 1 p.r.d., odwołuje się do pojęcia "właściciela", nie różnicując jego źródła, to jego znaczenie musi być ustalane z uwzględnieniem całokształtu obowiązujących regulacji prawnych.

W sytuacji zatem gdy ustawodawca posługuje się pojęciami zaczerpniętymi z innych gałęzi prawa, ich wykładnia, w zakresie niezbędnym do zastosowania normy administracyjnoprawnej, pozostaje nie tylko dopuszczalna, ale i konieczna.

10. Istota sporu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w sytuacji nabycia pojazdu w ramach przedsiębiorstwa w spadku podmiotem, na rzecz którego powinna nastąpić jego rejestracja, jest zarządca sukcesyjny, czy też właściciele przedsiębiorstwa w spadku.

Skarżące wywodzą, że skoro - zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej - zarządca sukcesyjny działa we własnym imieniu, to nabycie pojazdu następuje na jego rzecz, a w konsekwencji to on powinien być ujawniony jako właściciel pojazdu. Stanowiska tego nie można podzielić.

11. Przedsiębiorstwo w spadku jest jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej. Jest masą majątkową, nieposiadającą podmiotowości prawnej ani zdolności prawnej, o której mowa w art. 33 i 331 k.c. Fakt ten spowodował, jak wskazuje S. Babiarz (S. Babiarz (red.) Zarząd sukcesyjny przedsiębiorstwem osoby fizycznej. Komentarz WKP 2021, LEX-el), że zarządca sukcesyjny w istocie rzeczy nie może działać na rachunek przedsiębiorstwa w spadku, lecz jego właścicieli. Masa majątkowa nie ma jako taka zdolności prawnej, a więc zdolności do bycia podmiotem praw i obowiązków. Takiej zdolności prawnej w zakresie możliwości nabycia praw i obowiązków przedsiębiorstwa w spadku nie ma zarządca sukcesyjny, skoro działa na rachunek właścicieli przedsiębiorstwa w spadku, aczkolwiek by być tym zarządcą, musi mieć zdolność prawną, ale i pełną zdolność do czynności prawnych (art. 8 ust. 1 u.z.s.). Skoro masa majątkowa nie ma zdolności do działania, a właściciele przedsiębiorstwa w spadku są w zasadzie wyłączeni od zdolności do prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku oraz reprezentowania go w czynnościach sądowych i pozasądowych, to zarządca sukcesyjny, który działa we własnym imieniu, ale na rachunek właścicieli tego przedsiębiorstwa, jest w istocie sui generis przedstawicielem przedsiębiorstwa w spadku podobnym do przedstawiciela ustawowego. Skutki działań zarządcy sukcesyjnego zostaną bowiem przypisane tym właścicielom.

12. Zgodnie z art. 21 ust. 1 u.z.s. zarządca sukcesyjny działa wprawdzie we własnym imieniu, lecz na rachunek właściciela przedsiębiorstwa w spadku. Konstrukcja ta, jak się podnosi w doktrynie, odpowiada modelowi zastępstwa pośredniego, w którym podmiot dokonujący czynności prawnej występuje jako strona tej czynności, jednak skutki majątkowe tej czynności odnoszą się do innego podmiotu. Oznacza to, że działanie "we własnym imieniu" nie jest równoznaczne z działaniem na własny rachunek, a tym samym nie prowadzi do nabycia prawa na rzecz zarządcy sukcesyjnego. Przeciwnie, skutki majątkowe czynności podejmowanych przez zarządcę realizują się w sferze prawnej właścicieli przedsiębiorstwa w spadku. Ustawa przyznaje zarządcy sukcesyjnemu kompetencje do działania z bezpośrednim skutkiem dla właścicieli przedsiębiorstwa w spadku po to, by zapewnić przedsiębiorstwu w spadku - jako jednostce pozbawionej zdolności prawnej - możliwość uczestniczenia w obrocie prawnym. Zarządca sukcesyjny jest jedynym podmiotem, który w okresie trwania jego kompetencji może dokonywać czynności będących prowadzeniem przedsiębiorstwa w spadku. Na ten czas kompetencja właścicieli przedsiębiorstwa w spadku do zarządzania swoim majątkiem - w części, w jakiej należy on do przedsiębiorstwa w spadku - jest zatem wyłączona (por. K. Osajda [red.], Ustawa o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej. Komentarz, Legalis 2022).

Powyższe znajduje jednoznaczne potwierdzenie w regulacji ustawowej. Zgodnie z art. 2 ust. 3 u.z.s., do przedsiębiorstwa w spadku należą również składniki nabyte przez zarządcę sukcesyjnego. Jak wskazuje K. Osajda, oznacza to, że nabycie prawa przez zarządcę, choć dokonywane w jego imieniu, następuje bezpośrednio w majątku właścicieli przedsiębiorstwa w spadku, a sam zarządca nie staje się właścicielem tych składników (por. K. Osajda [red.], Ustawa o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej. Komentarz, Legalis 2022).

Również art. 29 ustawy, stanowiący że zarządca sukcesyjny wykonuje prawa i obowiązki zmarłego przedsiębiorcy, nie zmienia tej oceny. Przepis ten określa zakres kompetencji zarządcy, nie zaś jego status majątkowy względem składników przedsiębiorstwa. Zarządca wykonuje prawa i obowiązki, lecz nie staje się podmiotem tych praw w sensie materialnoprawnym. W konsekwencji nie można przyjąć, że zarządca sukcesyjny nabywa własność rzeczy wchodzących do przedsiębiorstwa w spadku. Podmiotem prawa własności pozostają właściciele przedsiębiorstwa w spadku, a zarządca jedynie wykonuje uprawnienia związane z tym majątkiem.

13. Powyższe rozstrzygnięcie ma bezpośrednie przełożenie na stosowanie art. 74 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, zgodnie z którym rejestracji pojazdu dokonuje się na rzecz jego właściciela . Skoro zatem właścicielem pojazdu nabytego w ramach przedsiębiorstwa w spadku są właściciele tego przedsiębiorstwa, to prawidłowo Organy administracji dokonały jego rejestracji na ich rzecz, a nie na rzecz zarządcy sukcesyjnego.

14. Nie można również podzielić argumentacji Skarżących, że przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do paraliżu funkcjonowania przedsiębiorstwa w spadku. Konstrukcja zarządu sukcesyjnego została właśnie tak ukształtowana, aby umożliwić bieżące prowadzenie działalności gospodarczej przez zarządcę, przy jednoczesnym zachowaniu majątkowego przyporządkowania składników przedsiębiorstwa właścicielom. Fakt, że właściciele nie uczestniczą bezpośrednio w dokonywaniu czynności prawnych, nie oznacza, że tracą status podmiotów praw do składników majątkowych.

15. W tym stanie rzeczy zarzuty naruszenia prawa materialnego, sprowadzające się do odmiennej wykładni art. 21 ust. 1 oraz art. 29 ustawy o zarządzie sukcesyjnym, nie mogą odnieść skutku. W istocie zmierzają one do utożsamienia działania we własnym imieniu z działaniem na własny rachunek, co jak wskazano, pozostaje w sprzeczności z konstrukcją przyjętą przez ustawodawcę.

16. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.