Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marzenna Linska – Wawrzon po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 265/13, o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 265/13, po rozpoznaniu wniosku E. S., odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

W uzasadnieniu Sąd podał, że wnioskiem z dnia 12 listopada 2013 r. skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Jest to drugie żądanie o przyznanie prawa pomocy w tym samym zakresie złożone przez skarżącego w przedmiotowej sprawie. Charakteryzując swoją sytuację materialną wskazał, że samotnie prowadzi gospodarstwo rolne położone na bardzo słabych glebach. Orzeczeniem lekarza KRUS został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym, co spowodowało ograniczenie produkcji i spadek dochodów przy niezmienionych kosztach prowadzenia gospodarstwa. Spowodowało również konieczność wynajęcia pracowników do cięższych prac. Około połowa powierzchni gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego położona jest w odległości 13 km od siedliska, co utrudnia gospodarowanie i generuje koszty, zwłaszcza że rosną ceny środków produkcji. Majątek wnioskodawcy stanowi nieruchomość rolna o powierzchni 18 ha, drewniany dom o powierzchni 60 m², stare i niefunkcjonalne budynki gospodarskie oraz wymagające napraw maszyny rolnicze. Nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Źródłem jego utrzymania jest renta w wysokości 465 zł miesięcznie, czynsz dzierżawny w wysokości 1000 zł rocznie, zwrot akcyzy – około 1200 zł rocznie, dopłaty do gruntów – 2335 zł, zwrot kosztów sądowych – 124 zł. Wskazał, że jego miesięczny dochód to kwota około 1000 zł. Jest przeciwko niemu prowadzonych sześć postępowań egzekucyjnych, a komornicy zajmują jego dochody. Jest zadłużony na kwotę około 13.000 zł u osób fizycznych i instytucji.

Do wniosku dołączył: dwa upomnienia (z dnia 4 i 7 października 2013 r.) wzywające do zapłaty kwot 24, 80 zł i 404, 80 zł, odpis odroczenia przez Prezesa Sądu Rejonowego w Zambrowie spłaty kosztów sądowych w wysokości 2604, 79 zł oraz postanowienie z dnia 1 października 2013 r. o umorzeniu wobec niego postępowania egzekucyjnego w związku ze stwierdzeniem bezskuteczności egzekucji kwoty 780, 36 zł.

Z dołączonych w dniu 26 listopada 2013 r. do akt sprawy dodatkowych dokumentów (złożonych pierwotnie do sprawy II SA/Bk 392/12 w dniu 22 listopada 2013 r.) wynika nadto, że skarżący posiada kilka sztuk bydła i ponad dwudziestoletnie maszyny rolnicze. Wskazał, że miesięcznie wydatkuje: wyżywienie - 600 zł, energia elektryczna – 140-160 zł, telefon – 150 zł, woda – 30 zł, zakup leków – 40-50 zł, koszty korespondencji. Od sierpnia 2013 r. nie sprzedawał płodów rolnych. Przedłożył nadto następujące dokumenty: decyzję z dnia 15 lutego 2013 r. dotyczącą przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania; upomnienie od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na kwotę 2063,72 zł; upomnienie z Urzędu Gminy Klukowo z dnia 19 listopada 2013 r. na kwotę 1549,80 zł; rachunki za energię elektryczną; decyzję KRUS z dnia 12 lipca 2013 r. potwierdzającą wysokość otrzymywanego świadczenia, wyciąg z rachunku bankowego za okres od 21 sierpnia 2013 r. do 7 listopada 2013 r., fakturę za zakup oleju napędowego.

W dniu 13 listopada 2013 r. skarżący uiścił żądany wpis od skargi.

Dalej Sąd podniósł, że jedynymi dokumentami, z których jednoznacznie wynika wysokość uzyskiwanych przez skarżącego dochodów jest decyzja KRUS o przyznaniu renty rolniczej (465,14 zł) oraz decyzja o płatności ONW na kwotę ponad 3.238, 11 zł (z pierwszej połowy ubiegłego roku). Skarżący przyznał dodatkowo, że uzyskał zwrot podatku akcyzowego (1200 zł), roczny dochód z dzierżawy (1000 zł) oraz zwrot kosztów postępowania (124 zł), jednakże dochody te co do zasady niemające charakteru stałego (zwrot kosztów, zwrot akcyzy), bowiem te ograniczają się do kwoty zaledwie 465,14 zł.

Powyższe budziło w ocenie Sądu pierwszej instancji uzasadnione wątpliwości, co do wiarygodności złożonych oświadczeń, zwłaszcza co do tego, skąd skarżący uzyskuje comiesięcznie kwotę 1000 zł na pokrywanie bieżących wydatków oraz skąd czerpie środki na inne wydatki jak np. zakup oleju napędowego na kwotę 405 zł we wrześniu 2013 r., czy wpłacenie w dniu 13 listopada 2013 r. kwoty 300 zł tytułem wpisu w sprawie.

Skarżący przedkłada liczne dokumenty wskazujące na jego zadłużenie np. wezwanie z dnia 29 października 2013 r. do zwrotu nienależnie pobranych płatności ONW na kwotę 2063,72 zł, upomnienie z dnia 19 listopada 2013 r. na kwotę 1549,80 zł, niezapłacony za grudzień 2013 r. rachunek za energię elektryczną na kwotę 139,37 zł oraz dokumenty mające świadczyć o jego niewypłacalności (postanowienie o umorzeniu egzekucji kwoty 780,36 zł wobec stwierdzenia jej bezskuteczności z dnia 1 października 2013 r. i zarządzenie o odroczeniu spłaty kwoty 2604 zł). Zdaniem Sądu przedstawiają one jednak tylko wybiórczo jego sytuację majątkową tzn. wyłącznie stronę zadłużenia. Sąd podkreślił, ze nie wynika z nich w jaki sposób skarżący uzyskuje środki na bieżące utrzymanie i okazjonalne inne wpłaty (zwłaszcza przy wskazywanym ograniczeniu dochodowości gospodarstwa i braku sprzedaży płodów rolnych od sierpnia 2013 r.).

W ocenie Sądu pierwszej instancji domagając się po raz kolejny przyznania prawa pomocy skarżący nie wykazał również, aby jego sytuacja uległa znacznemu pogorszeniu wobec dowodzonej dla celów rozpoznania poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Okoliczność przedłożenia postanowienia o bezskuteczności egzekucji komorniczej oraz zarządzenia o odroczeniu spłaty nie zmienia tej oceny. Skarżący uiścił bowiem w sprawie niniejszej wpis od skargi, który to fakt wskazuje, że jest w stanie ponosić koszty sądowe.

Z tych przyczyn Sąd omówił przyznania prawa pomocy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Skarżący w zażaleniu na powyższe postanowienie zarzucił dowolną i stronniczą ocenę jego sytuacji życiowej i materialnej, pominięcie dowodów z zaświadczeń lekarskich potwierdzających jego zły stan zdrowia, bezpodstawne stwierdzenie, że wnioskodawca przedstawia wybiórczo swoją sytuację finansową wskazując jedynie na wydatki oraz pominięcie faktu, że w chwili obecnej jest bezdomny z uwagi na to, że jego dom nie spełnia żadnych minimalnych wymagań do pobytu ludzi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a."), osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonujący.

Podkreślenia wymaga to, że aby udzielić stronie pomocy ze strony Państwa konieczne jest przedstawienie sytuacji w jakiej strona obecnie się znajduje w sposób pełny, tak by Sąd mógł dokonać rzetelnej oceny w tym zakresie. Tymczasem w świetle przedstawionych w sprawie dokumentów i oświadczeń uzasadnione były wątpliwości Sądu co do sytuacji majątkowej i osobistej skarżącego.

W rezultacie Sąd I instancji prawidłowo stwierdził, że na podstawie dokumentów zgromadzonych w sprawie nie jest możliwe uznanie, że wystąpiły podstawy do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W szczególności skarżący składając wniosek w listopadzie 2013 r. nie wykazał aby jego sytuacja finansowa i życiowa zmieniła się znacząco od października 2013 r., a więc od czasu w jakim Naczelny Sąd Administracyjny orzekał o oddaleniu jego zażalenia od postanowienia w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy.

Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 w zw. z art.197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.