Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marzenna Linska – Wawrzon po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 21 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 265/13, o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 21 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 265/13, po rozpoznaniu wniosku E. S., odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

W uzasadnieniu Sąd podał, że wnioskiem z dnia 9 grudnia 2013 r. skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Jest to trzecie żądanie o przyznanie prawa pomocy w tym samym zakresie złożone przez skarżącego w przedmiotowej sprawie. Charakteryzując swoją sytuację materialną wskazał, że samotnie prowadzi gospodarstwo rolne położone na bardzo słabych glebach. Orzeczeniem lekarza KRUS został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym, co spowodowało ograniczenie produkcji i spadek dochodów przy niezmienionych kosztach prowadzenia gospodarstwa. Spowodowało również konieczność wynajęcia pracowników do cięższych prac. Około połowa powierzchni gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego położona jest w odległości 13 km od siedliska, co utrudnia gospodarowanie i generuje koszty, zwłaszcza że rosną ceny środków produkcji. Majątek wnioskodawcy stanowi nieruchomość rolna o powierzchni 18 ha, drewniany dom o powierzchni 60 m², stare i niefunkcjonalne budynki gospodarskie oraz wymagające napraw maszyny rolnicze. Nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Źródłem jego utrzymania jest renta w wysokości 465,14 zł miesięcznie, czynsz dzierżawny w wysokości 1000 zł rocznie, zwrot akcyzy – około 1100 zł rocznie, dopłaty do gruntów – 2335 zł, zwrot kosztów sądowych – 124 zł. Wskazał, że jego miesięczny dochód to kwota około 1000 zł. Jest przeciwko niemu prowadzonych sześć postępowań egzekucyjnych, a komornicy zajmują jego dochody. Jest zadłużony na kwotę około 14.000 zł u osób fizycznych i instytucji.

W dniu 13 listopada 2013 r. skarżący uiścił żądany wpis od skargi.

Zdaniem Sądu liczne wnioski o przyznanie prawa pomocy składane w niniejszej sprawie mają na celu jedynie przedłużanie aktywności sądu w tej sprawie, co może być oceniane w kategoriach nadużycia prawa i powinno prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy, tym bardziej że składane wnioski są podobne w swej treści, strona powołuje się w nich wielokrotnie na te same okoliczności oraz składa te wnioski niezależnie od rzeczywistej potrzeby korzystania w sprawie z kosztów sądowych.

Jedynymi dokumentami, z których jednoznacznie wynika wysokość uzyskiwanych przez skarżącego dochodów jest decyzja KRUS o przyznaniu renty rolniczej (465,14 zł) oraz decyzja o płatności ONW na kwotę ponad 3.238, 11 zł (z pierwszej połowy ubiegłego roku). Skarżący przyznał dodatkowo, że uzyskał zwrot podatku akcyzowego (1200 zł), roczny dochód z dzierżawy (1000 zł) oraz zwrot kosztów postępowania (124 zł), jednakże dochody te co do zasady niemające charakteru stałego (zwrot kosztów, zwrot akcyzy), bowiem te ograniczają się do kwoty zaledwie 465,14 zł.

Powyższe budziło w ocenie Sądu pierwszej instancji uzasadnione wątpliwości, co do wiarygodności złożonych oświadczeń, zwłaszcza co do tego, skąd skarżący uzyskuje comiesięcznie kwotę 1000 zł na pokrywanie bieżących wydatków oraz skąd czerpie środki na inne wydatki jak np. zakup oleju napędowego na kwotę 405 zł we wrześniu 2013 r., czy wpłacenie w dniu 13 listopada 2013 r. kwoty 300 zł tytułem wpisu w sprawie.

Skarżący przedkłada liczne dokumenty wskazujące na jego zadłużenie np. wezwanie z dnia 29 października 2013 r. do zwrotu nienależnie pobranych płatności ONW na kwotę 2063,72 zł, upomnienie z dnia 19 listopada 2013 r. na kwotę 1549,80 zł, upomnienia z dnia 4 października 2013 r. na kwotę 24, 80 zł. oraz z dnia 7 października 2013 r. na kwotę 404, 80 zł, niezapłacony za grudzień 2013 r. rachunek za energię elektryczną na kwotę 139,37 zł oraz dokumenty mające świadczyć o jego niewypłacalności (postanowienie o umorzeniu egzekucji kwoty 780,36 zł wobec stwierdzenia jej bezskuteczności z dnia 1 października 2013 r. i zarządzenie o odroczeniu spłaty kwoty 2604 zł). Zdaniem Sądu przedstawiają one jednak tylko wybiórczo jego sytuację majątkową tzn. wyłącznie stronę zadłużenia. Sąd podkreślił, ze nie wynika z nich w jaki sposób skarżący uzyskuje środki na bieżące utrzymanie i okazjonalne inne wpłaty (zwłaszcza przy wskazywanym ograniczeniu dochodowości gospodarstwa i braku sprzedaży płodów rolnych od sierpnia 2013 r.).

W ocenie Sądu pierwszej instancji domagając się po raz kolejny przyznania prawa pomocy skarżący nie wykazał również, aby jego sytuacja uległa znacznemu pogorszeniu wobec dowodzonej dla celów rozpoznania poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Okoliczność przedłożenia postanowienia o bezskuteczności egzekucji komorniczej oraz zarządzenia o odroczeniu spłaty nie zmienia tej oceny. Skarżący uiścił bowiem w sprawie niniejszej wpis od skargi, który to fakt wskazuje, że jest w stanie ponosić koszty sądowe.

Z tych przyczyn Sąd odmówił przyznania prawa pomocy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Skarżący w zażaleniu na powyższe postanowienie zarzucił dowolną i stronniczą ocenę jego sytuacji życiowej i materialnej, pominięcie dowodów z zaświadczeń lekarskich potwierdzających jego zły stan zdrowia, bezpodstawne stwierdzenie, że wnioskodawca przedstawia wybiórczo swoją sytuację finansową wskazując jedynie na wydatki oraz pominięcie faktu, że w chwili obecnej jest bezdomny z uwagi na to, że jego dom nie spełnia żadnych minimalnych wymagań do pobytu ludzi. Do zażalenia skarżący dołączył zaświadczenie lekarza sądowego z dnia 13 lutego 2014 r. potwierdzające problemy zdrowotne kardiologiczne i neurologiczne skarżącego, skierowanie do szpitala z dnia 13 lutego 2014 r., na oddział kardiologiczny z rozpoznaniem choroby wieńcowej i pogorszeniem wydolności, tytuł wykonawczy wystawiony w dniu 31 stycznia 2014 r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Wysokim Mazowieckiem wskazujący na zadłużenie z tytułu podatków odpowiednio na kwotę 332 zł, 396 zł., 396 zł. 396 zł., oraz zarządzenie Prezesa Sądu Rejonowego w Zambrowie z dnia 18 listopada 2013 r. o umorzeniu zależności sądowych w kwocie 2 604, 79 zł. z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Ponadto skarżący powołał postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2013 r., Sygn. akt II OZ 1078/13, którym uwzględniono jego zażalenie na postanowienie WSA o odmowie przyznania prawa pomocy w innej sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a."), osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonujący.

Na wstępie wskazać należy, że analiza okoliczności, na podstawie których Sąd pierwszej instancji przyjął, że sytuacja majątkowa skarżącego budzi wątpliwości, uniemożliwiając ich ocenę sprowadzała się do wybiórczego eksponowania przez skarżącego obciążającego go zadłużenia wnioskodawcy bez rzetelnego wykazania źródeł dochodów. Uwzględniając jednak wszystkie dokumenty składane w okresie ostatnich miesięcy trzeba dostrzec, że potwierdzają one zwiększające się zadłużenie po stronie skarżącego.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w związku z zaistniałymi nowymi okolicznościami wskazanymi w zażaleniu strony skarżącej, związanymi zarówno z pogorszeniem stanu zdrowia wnioskodawcy (konieczność hospitalizacji) jak również jego sytuacji finansowej spowodowanej narastającym zadłużeniem, konieczne stało się uchylenie zaskarżonego postanowienia. Pomimo, że w chwili wydania zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji nie posiadał dołączonych do zażalenia dokumentów, to jednak przyjąć należy, że stanowią one w pewnym stopniu potwierdzenie okoliczności powoływanych wcześniej we wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Podkreślić należy, że zły stan zdrowia może być pośrednio przyczyną przyznania praw pomocy wtedy, gdy przekłada się on na sytuację materialną wnioskodawcy, powodując na przykład, że nie jest on w stanie zarobkować czy też zmuszony jest ponosić relatywnie wysokie koszty leczenia.

Wobec powyższych okoliczności konieczne stało się ponowne rozpoznanie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.185 § 1 w zw. z art.197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.