Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Michał Kowalski (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia del. WSA Izabella Janson Protokolant Katarzyna Domańska po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ł. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 maja 2019 r. sygn. akt I SA/Gl 1160/18 w sprawie ze skargi Ł. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 2 sierpnia 2018 r. nr 2401-IEE2.711.397.2018.2 2401-18-127462 w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 29 maja 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 1160/18 na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie: Dz. U. 2023 r., poz. 1634 – dalej jako p.p.s.a.) oddalił skargę Ł. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 2 sierpnia 2018 r. nr 2401-IEE2.711.397.2018.2 2401-18-127462 w przedmiocie skarg na czynności egzekucyjne.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Organ pierwszej instancji prowadzi wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych tytułów wykonawczych obejmujących zaległości składkowe za lata 2014 - 2016, w toku którego zawiadomieniami z dnia 26 kwietnia 2018 r., dokonał zajęcia rachunku bankowego w Banku PKO S.A.

Na te czynności egzekucyjne zobowiązany w dniu 21 maja 2018 r. złożył skargi zarzucając: brak doręczenia upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2018 r. poz. 1314, dalej: u.p.e.a., ustawa egzekucyjna) zaniechanie pouczenia o uprawnieniu do złożenia wniosku o odroczenie płatności lub umorzenie odsetek oraz zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2018 r., po rozpoznaniu zażaleń skarżącego, utrzymał w mocy postanowienia z dnia 25 maja 2018 r. oddalające skargi na czynności egzekucyjne zajęcia rachunku bankowego dokonane zawiadomieniami z dnia 26 kwietnia 2018 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalając zaskarżonym wyrokiem z dnia 29 maja 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 1160/18 skargę Ł. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 2 sierpnia 2018 r. w przedmiocie skarg na czynności egzekucyjne stwierdził, że istotą skargi na czynność egzekucyjną jest kontrola poprawności jej dokonania na gruncie przepisów normujących tryb postępowania przy zastosowaniu konkretnego środka egzekucyjnego. Dlatego też w tym trybie nie podlegają rozpatrzeniu takie okoliczności podnoszone przez skarżącego jak brak doręczenia upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 ustawy egzekucyjnej, czy zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, które mogą być podstawą wniesienia zarzutów w oparciu o art. 33 § 1 pkt 7 i 8 u.p.e.a. Skarżący nie skorzystał z trybu wniesienia zarzutów, a termin do wniesienia tego środka mu upłynął, gdyż otrzymał on tytuły wykonawcze w dniu 23 marca 2018 r.

W skardze kasacyjnej zaskarżano powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów niepłaconej pomocy prawnej oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenia przepisów postępowania, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy w postaci:

1. art. 33 § 1 pkt 6 w zw. z art. 34 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (zwana dalej: u.p.e.a.) w zw. z art. 54 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe poprzez zaniechanie uwzględnienia uzasadnionych zarzutów skarżącego w przedmiocie niedopuszczalności egzekucji z rachunku bankowego oraz niesłuszne stwierdzenie bezzasadności tychże zarzutów podczas, gdy w niniejszej sprawie zastosowany środek egzekucyjny był nadmiernie uciążliwy dla skarżącego, a nadto organ egzekucyjny niesłusznie zaniechał doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. i zaniechał pouczenia go o możliwości skorzystania z instytucji prawnych zmierzających do złagodzenia środka egzekucyjnego, jak chociażby poprzez złożenie wniosku o odroczenie płatności łub umorzenie składek,

2. art. 7 w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. oraz art. 135 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie polegające na niesłusznym oddaleniu skargi w sytuacji, gdy zachodziła podstawa do jej uwzględnienia w związku z naruszeniem przez organy pierwszego i drugiego stopnia przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy oraz pozbawienia skarżącego prawa do czynnego udziału w tymże stadium postępowania administracyjnego, zwłaszcza przed Dyrektorem Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, co uniemożliwiło mu skuteczną obronę jego praw, zwłaszcza że organy obu stopni uchylały się od dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy, co spowodowało nadto zawyżenie wartości składek w tytule wykonawczym,

3. art. 122 § 1 ust. 1 p.p.s.a. w zw. z art. 90 § 2 p.p.s.a. poprzez zaniechanie skierowania niniejszej sprawy na rozprawę, a co za tym idzie niezasadne rozpoznanie sprawy na posiedzeniu w trybie uproszczonym, podczas gdy jej zawiłość oraz zasada czynnego udziału strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym, szczególnie uzasadniały rozpoznanie sprawy na rozprawie,

4. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku w sposób uniemożliwiający skarżącemu zrozumienie motywów kwestionowanego rozstrzygnięcia.

Strona przeciwna w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy.

W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 40).

Przystępując do rozważań na tle zarzutów kasacyjnych oraz ich uzasadnienia należy w pierwszej kolejności wskazać, że zarzuty przedstawione w petitum skargi nie korespondują z jej uzasadnieniem. O ile bowiem w ramach zarzutów przedstawiono przepisy, które zdaniem kasatora zostały naruszone, o tyle uzasadnienie, poza przedstawieniem stanu faktycznego sprawy, sprowadza się w zasadzie do prób wykazania, że sąd administracyjny zobowiązany jest do badania niezaskarżonego odrębnie postanowienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z przepisami art. 134 i 135 p.p.s.a.

Należy również zauważyć, że zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach dotyczyło skarg na czynności egzekucyjne. Zgodnie z przepisem art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Powołany środek zaskarżenia ma na celu ocenę prawidłowości dokonanych przez organ egzekucyjny lub egzekutora czynności o charakterze wykonawczym i technicznym. Skarga na czynności egzekucyjne składana w trybie art. 54 u.p.e.a. nie może być uniwersalnym środkiem zaskarżenia, za pomocą którego można skutecznie kwestionować ewentualne wadliwości postępowania egzekucyjnego, a które mogą być zaskarżone poprzez inny środek prawny przewidziany w ustawie egzekucyjnej. W trybie art. 54 u.p.e.a. nie można skutecznie wnieść skargi, kiedy zawiera ona podstawy dotyczące innego środka zaskarżenia, np. z art. 33 u.p.e.a.

Odnosząc się natomiast do twierdzeń skarżącego należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 54 § 5 u.p.e.a. w sprawie skarg, o których mowa w § 1 i 2, postanowienie wydaje organ egzekucyjny. Na postanowienie o oddaleniu skargi przysługuje zażalenie. W niniejszej sprawie postanowienie wydał Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Zabrzu, natomiast zażalenie rozpatrzył, zgodnie z przepisem art. 83c ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach. Zupełnie zatem bezpodstawne jest odwoływania się skarżącej do przepisów art. 83c ust. 2 wskazanej ustawy w powiązaniu z przepisami art: 134 i 135 p.p.s.a. Oddalając skargę w niniejszej sprawie Sąd działał w granicach sprawy, oceniając całokształt przeprowadzonego postępowania pierwszoinstancyjnego i zażaleniowego, co wynika bezpośrednio z uzasadnienia zaskarżonego wyroku. W związku z powyższym stwierdzić należy, że zarzuty w tym zakresie są bezpodstawne, a także nieadekwatne do stanu faktycznego sprawy.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi należy stwierdzić, jak już wyżej wskazano, że nie zostały one prawidłowo uzasadnione. Zarzut naruszenia 141 § 4 p.p.s.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku w sposób uniemożliwiający skarżącemu zrozumienie motywów kwestionowanego rozstrzygnięcia jest całkowicie bezzasadny. Stanowisko Sądu przedstawione zostało w jasny i klarowny sposób wraz z analizą stanu faktycznego i prawnego sprawy. W orzecznictwie wskazuje się, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie WSA obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli (wyrok NSA z dnia 12 października 2010 r. sygn. akt II OSK 1620/10). I w tym kontekście należy zauważyć, że zaskarżonym wyroku stanowisko Sądu I instancji zostało przedstawione w sposób jednoznaczny i oczywisty, umożliwiający przeprowadzenie kontroli instancyjnej.

Niezasadny jest także zarzut rozpatrzenia sprawy na posiedzeniu w trybie uproszczonym. Należy wskazać, że postępowanie uproszczone w takim zakresie, który został ukształtowany ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 roku o zmianie z ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 685), stanowi odpowiedź prawodawcy na postulaty społeczne domagające się umożliwienia załatwiania spraw drobnych i prostych szybko, w postępowaniu odformalizowanym i pozbawionym zbędnych komplikacji. Odrębnym zagadnieniem jest jednak kwestia korzystania przez stronę i innych uczestników postępowań z przysługujących im uprawnień, w szczególności zapoznania się z treścią skargi, zgłaszaniem wniosków i podnoszenie zarzutów adekwatnych do okoliczności sprawy. Tym samym postępowanie uproszczone nie stanowi niedopuszczalnego ograniczania prawa do sądu, lecz jedynie element skracania i przyśpieszania procedur sądowych bez pozbawienia strony należnych uprawnień procesowych (wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 597/16, wyrok NSA z dnia 9 października 2019 r., sygn. akt 1 OSK 511/18). Realizacja konstytucyjnego prawa do sądu jest unormowana przepisami prawa postępowania sądowoadministracyjnego, w którym to unormowaniu szczególne znaczenie ma regulacja praw procesowych stron tego postępowania. Podstawowym prawem procesowym w toku postępowania sądowoadministracyjnego, w tym w postępowaniu uproszczonym, jest prawo do obrony swoich praw (wyrok NSA z dnia 16 października 2019 r. sygn. akt II OSK 2934/17). Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy należy jednoznacznie stwierdzić, że skarżący nie został pozbawiony możności obrony swych praw. Natomiast kwestia podjęcia rozstrzygnięcia na niekorzyść skarżącego czy też jego subiektywne przekonanie o zawiłości sprawy nie może być podstawą do kwestionowania podjętego rozstrzygnięcia i formułowania zarzutu naruszenia przepisu art. 122 § 1 ust. 1 p.p.s.a. w zw. z art. 90 § 2 p.p.s.a.

Konkludując należy podkreślić, że zasadnie wskazał Sąd pierwszej instancji, że skarga na czynności egzekucyjne nie jest środkiem prawnym umożliwiającym kwestionowanie całokształtu postępowania egzekucyjnego oraz podstaw jego prowadzenia. W ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić jedynie zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego bądź egzekutora, wskazujące na naruszenie przepisów regulujących sposób i formę dokonywania konkretnych czynności egzekucyjnych w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. Bezskuteczne zatem jest podnoszenie w skardze kasacyjnej dotyczącej wyroku, którego przedmiotem była ocena legalności postanowienia w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną, zarzutu polegającego na niedopuszczalności zastosowanego środka egzekucyjnego.

Mając na względzie powyższe należało, stosownie do treści art. 184 p.p.s.a., orzec jak w sentencji.

Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia od skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

W odniesieniu do wniosku o przyznanie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu – wymaga wyjaśnienia, że nie może być uznany za skuteczny z tego powodu, że jego adresatem nie jest Naczelny Sąd Administracyjny. Wynagrodzenie pełnomocnika wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu jest należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) i jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny, na podstawie przepisów art. 258 – 261 p.p.s.a. Z tego też względu wniosek pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia za czynności w postępowaniu kasacyjnym należało pozostawić do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach.