Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia NSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędzia del. WSA Izabella Janson Protokolant Katarzyna Domańska po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ł. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 maja 2019 r. sygn. akt I SA/Gl 1161/18 w sprawie ze skargi Ł. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania administracyjnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 29 maja 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 1161/18 na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie: Dz. U. 2023 r., poz. 1634 – dalej jako p.p.s.a.) oddalił skargę Ł. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] sierpnia 2018 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Organ pierwszej instancji prowadzi wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych tytułów wykonawczych obejmujących zaległości składkowe za lata 2014 - 2016, w toku którego zawiadomieniami z dnia [...] kwietnia 2018 r., dokonał zajęcia rachunku bankowego w Banku A.

Na te czynności egzekucyjne zobowiązany w dniu 21 maja 2018 r. złożył skargi zawierając w nich wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach postanowieniem z dnia

[...] sierpnia 2018 r., po rozpoznaniu zażalenia skarżącego, utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...] maja 2018 r. odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalając zaskarżonym wyrokiem skargę Ł. Z. na ww. postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] sierpnia 2018 r. podniósł, że nie narusza ono prawa. Sąd I instancji wskazał, że z treści art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2018 r. poz. 1314, dalej: u.p.e.a., ustawa egzekucyjna) wynika, że umorzenie postępowania egzekucyjnego w administracji następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie wówczas, gdy w konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Z kolei stosownie do treści art. 59 § 4 u.p.e.a., postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wydaje się na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu. Żadna z przesłanek wskazanych enumeratywnie w powołanym przepisie art. 59 § 1 u.p.e.a., a uzasadniających umorzenie postępowania egzekucyjnego w rozpoznawanej sprawie, w ocenie Sądu I instancji, nie została spełniona. Brak zatem było podstaw do umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego w oparciu o zacytowany przepis.

W skardze kasacyjnej zaskarżono powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów niepłaconej pomocy prawnej oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenia przepisów postępowania, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy w postaci:

1. art. 33 § 1 pkt 6 w zw. z art. 34 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (zwana dalej: u.p.e.a.) w zw. z art. 54 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe poprzez zaniechanie uwzględnienia uzasadnionych zarzutów skarżącego w przedmiocie niedopuszczalności egzekucji z rachunku bankowego oraz niesłuszne stwierdzenie bezzasadności tychże zarzutów podczas, gdy w niniejszej sprawie zastosowany środek egzekucyjny był nadmiernie uciążliwy dla skarżącego, a nadto organ egzekucyjny niesłusznie zaniechał doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. i zaniechał pouczenia go o możliwości skorzystania z instytucji prawnych zmierzających do złagodzenia środka egzekucyjnego, jak chociażby poprzez złożenie wniosku o odroczenie płatności łub umorzenie składek,

2. art. 7 w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. oraz art. 135 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie polegające na niesłusznym oddaleniu skargi w sytuacji, gdy zachodziła podstawa do jej uwzględnienia w związku z naruszeniem przez organy pierwszego i drugiego stopnia przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy oraz pozbawienia skarżącego prawa do czynnego udziału w tymże stadium postępowania administracyjnego, zwłaszcza przed Dyrektorem Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, co uniemożliwiło mu skuteczną obronę jego praw, zwłaszcza że organy obu stopni uchylały się od dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy, co spowodowało nadto zawyżenie wartości składek w tytule wykonawczym,

3. art. 122 § 1 ust. 1 p.p.s.a. w zw. z art. 90 § 2 p.p.s.a. poprzez zaniechanie skierowania niniejszej sprawy na rozprawę, a co za tym idzie niezasadne rozpoznanie sprawy na posiedzeniu w trybie uproszczonym, podczas gdy jej zawiłość oraz zasada czynnego udziału strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym, szczególnie uzasadniały rozpoznanie sprawy na rozprawie,

4. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku w sposób uniemożliwiający skarżącemu zrozumienie motywów kwestionowanego rozstrzygnięcia.

Strona przeciwna w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy.

W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 40).

Przystępując do rozważań na tle zarzutów kasacyjnych oraz ich uzasadnienia należy w pierwszej kolejności wskazać, że zarzuty przedstawione w petitum skargi nie korespondują z jej uzasadnieniem. O ile bowiem w ramach zarzutów przedstawiono przepisy, które zdaniem kasatora zostały naruszone, o tyle uzasadnienie, poza przedstawieniem stanu faktycznego sprawy, sprowadza się w zasadzie do prób wykazania, że sąd administracyjny zobowiązany jest do badania niezaskarżonego odrębnie postanowienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z przepisami art. 134 i 135 p.p.s.a.

Należy również zauważyć, że zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach dotyczyło odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z przepisem art. 59 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Jak prawidłowo wskazał w zaskarżonym wyroku Sąd I instancji żadna z przesłanek wskazanych enumeratywnie w powołanym przepisie art. 59 § 1 u.p.e.a., a uzasadniających umorzenie postępowania egzekucyjnego w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona. Brak było zatem podstaw do umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego w oparciu o zacytowany przepis. W tym zakresie brak w skardze kasacyjnej stosownej argumentacji.

Odnosząc się natomiast do twierdzeń skarżącego należy wskazać, iż zgodnie z przepisem art. 59 § 5 u.p.e.a. na postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego przysługuje zażalenie zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym. W niniejszej sprawie postanowienie wydał Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Zabrzu, natomiast zażalenie rozpatrzył, zgodnie z przepisem art. 83c ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach. Zupełnie zatem bezpodstawne jest odwoływania się skarżącego do przepisów art. 83c ust. 2 wskazanej ustawy w powiązaniu z przepisami art. 134 i 135. p.p.s.a. Oddalając skargę w niniejszej sprawie Sąd działał w granicach sprawy, oceniając całokształt przeprowadzonego postępowania pierwszoinstancyjnego i zażaleniowego, co wynika bezpośrednio z uzasadnienia zaskarżonego wyroku. W związku z powyższym stwierdzić należy, iż zarzuty w tym zakresie są bezpodstawne, a także nieadekwatne do stanu faktycznego sprawy.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi należy stwierdzić, jak już wyżej wskazano, że nie zostały one prawidłowo uzasadnione. Zarzut naruszenia 141 § 4 p.p.s.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku w sposób uniemożliwiający skarżącemu zrozumienie motywów kwestionowanego rozstrzygnięcia jest całkowicie bezzasadny. Stanowisko Sądu przedstawione zostało w jasny i klarowny sposób wraz z analizą stanu faktycznego i prawnego sprawy. W orzecznictwie wskazuje się, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie WSA obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli (wyrok NSA z dnia 12 października 2010 r. sygn. akt II OSK 1620/10). I w tym kontekście należy zauważyć, że zaskarżonym wyroku stanowisko Sądu I instancji zostało przedstawione w sposób jednoznaczny i oczywisty, umożliwiający przeprowadzenie kontroli instancyjnej.

Niezasadny jest także zarzut rozpatrzenia sprawy na posiedzeniu w trybie uproszczonym. Należy wskazać, że postępowanie uproszczone w takim zakresie, który został ukształtowany ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 roku o zmianie z ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 685), stanowi odpowiedź prawodawcy na postulaty społeczne domagające się umożliwienia załatwiania spraw drobnych i prostych szybko, w postępowaniu odformalizowanym i pozbawionym zbędnych komplikacji. Odrębnym zagadnieniem jest jednak kwestia korzystania przez stronę i innych uczestników postępowań z przysługujących im uprawnień, w szczególności zapoznania się z treścią skargi, zgłaszaniem wniosków i podnoszenie zarzutów adekwatnych do okoliczności sprawy. Tym samym postępowanie uproszczone nie stanowi niedopuszczalnego ograniczania prawa do sądu, lecz jedynie element skracania i przyśpieszania procedur sądowych bez pozbawienia strony należnych uprawnień procesowych (wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 597/16, wyrok NSA z dnia 9 października 2019 r., sygn. akt 1 OSK 511/18). Realizacja konstytucyjnego prawa do sądu jest unormowana przepisami prawa postępowania sądowoadministracyjnego, w którym to unormowaniu szczególne znaczenie ma regulacja praw procesowych stron tego postępowania. Podstawowym prawem procesowym w toku postępowania sądowoadministracyjnego, w tym w postępowaniu uproszczonym, jest prawo do obrony swoich praw (wyrok NSA z dnia 16 października 2019 r. sygn. akt II OSK 2934/17). Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy należy jednoznacznie stwierdzić, że skarżący nie został pozbawiony możności obrony swych praw. Natomiast kwestia podjęcia rozstrzygnięcia na niekorzyść skarżącego czy też jego subiektywne przekonanie o zawiłości sprawy nie może być podstawą do kwestionowania podjętego rozstrzygnięcia i formułowania zarzutu naruszenia przepisu art. 122 § 1 ust. 1 p.p.s.a. w zw. z art. 90 § 2 p.p.s.a.

Mając na względzie powyższe należało, stosownie do treści art. 184 p.p.s.a., orzec jak w sentencji.

Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia od skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

W odniesieniu do wniosku o przyznanie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu – wymaga wyjaśnienia, że nie może być uznany za skuteczny z tego powodu, że jego adresatem nie jest Naczelny Sąd Administracyjny. Wynagrodzenie pełnomocnika wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu jest należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) i jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny, na podstawie przepisów art. 258 – 261 p.p.s.a. Z tego też względu wniosek pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia za czynności w postępowaniu kasacyjnym należało pozostawić do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach.