Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Banach, po rozpoznaniu w dniu 6 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi D. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Decyzją z [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (zwane dalej "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania D. R., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy [...] z [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mamą W. R..

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia SKO wskazało, że W. R. jest wdową i legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 24.11.2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym do 30.11.2024 r., przy czym niepełnosprawność istnieje od 54 roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 7.10.2021 r. Odwołująca się sprawuje stałą opiekę nad matką (okoliczności niesporne). Odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia organ I instancji oparł na treści art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 615), zwanej dalej "ustawą". W tym zakresie SKO, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. o sygn. akt K 38/13, stwierdziło że organ I instancji, odmawiając zaskarżoną decyzją przyznania stronie prawa do wnioskowanego świadczenia ze względu na fakt, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki istnieje od 54 roku życia, dopuścił się uchybienia prawa materialnego, wydając decyzję w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną. Natomiast z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że decyzją z 22.11.2021 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego przyznał D. R. prawo do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, z której – pomimo prawidłowego pouczenia zawartego w piśmie z dnia 24.01.2022 r. – do dnia wydania decyzji SKO nie zrezygnowała. Organ odwoławczy, powołując się na art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, wskazał na konieczność umożliwienia osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy. Biorąc pod uwagę zasady konstytucyjne SKO stwierdziło, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Tymczasem z materiału dowodowego wynika, że D. R. nie zrezygnowała z przysługującego jej prawa do renty rolniczej na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego – zatem w tak ustalonym stanie faktycznym brak jest podstaw do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego.

Odnosząc się do zarzutów odwołania wskazano, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26.06.2019 r. w sprawie SK 2/17 nie znajduje zastosowania w przedmiotowej sprawie, gdyż jest wyrokiem zakresowym, dotyczącym opiekunów mających ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach D. R. zarzuciła SKO obrazę prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 17 ust. 1 i ust. 1 b ustawy w zw. z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1, art. 69 oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz Protokołem 1 art. 1 Europejskiej Konwencji o ochronie Praw Człowieka i podstawowych wolności (dalej: EKPC) a także art. 6 ust. 1 EKPC (w kontekście naruszenia zasady pewności prawnej) w zw. z art. 11 ust. 1 oraz ust. 3 ustawy z dnia 7.12.2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548) w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym, zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, którego niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia, lub w przypadku osób niepełnosprawnych kontynuujących naukę, po ukończeniu 25 roku życia. W uzasadnieniu skargi D. R. powołała się na wyroki Trybunału Konstytucyjnego wydane w sprawach o sygn. SK 2/17 i K 38/13.

Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez uwzględnienie jej (córki), jako osoby, która jest uprawniona do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ewentualnie o uchylenie decyzji obu organów administracji w zaskarżonym zakresie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 328 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." – z uwagi na złożony w tym zakresie wniosek SKO, któremu nie sprzeciwiła się, poinformowana w tym zakresie, skarżąca.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpatrując skargę w ramach powyżej zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia zakwestionowanego rozstrzygnięcia.

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie była decyzja SKO, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad W. R.

Zasadnicza część skargi opiera się na zarzucie naruszenia art. 17 ust. 1b ustawy, podczas gdy SKO przyznał w tym zakresie rację skarżącej wskazując wyraźnie, iż organ I instancji w sposób nieuprawniony oparł odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na twierdzeniu, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki istnieje od 54 roku życia – w sytuacji gdy Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21.10.2014 r. w sprawie o sygn. K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Także Sąd podziela ugruntowane w tym zakresie orzecznictwo sądów administracyjnych, w którym przyjęto, że nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, z powodu której wnioskodawczyni rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej. W stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (por. m.in. wyroki NSA z dnia 5 grudnia 2017r., sygn. I OSK 1079/17, z dnia 11 lipca 2017r., sygn. I OSK 1600/16, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 2 sierpnia 2018r., sygn. III SA/Gd 413/18, wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 5 czerwca 2018r., sygn. II SA/Go 274/18). Powoływanie się zatem na argumentację związaną z ewentualnym naruszeniem art. 17 ust. 1b ustawy było w tym przypadku bezprzedmiotowe.

Podstawą natomiast odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej był fakt, że posiada ona przyznane prawo do renty rolniczej, przy czym – mimo pouczenia w tym zakresie – do dnia wydania decyzji nie wykazała aby zrezygnowała z tego prawa czy doprowadziła do jego zawieszenia. W tym zakresie należy podzielić stanowisko organu odwoławczego. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Konieczne jest zatem usunięcie kolizji świadczeń poprzez wybór jednego z nich, co w przypadku renty oznacza konieczność doprowadzenia do zawieszenia pobierania świadczenia rentowego (por. m.in. wyroki NSA z 27.05.2020 r., sygn. I OSK 2375/19, z 18.06.2020 r., sygn. I OSK 254/20). Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie wymienione w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty rolniczej. W przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził bowiem w art. 27 ust. 5 ustawy zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną (por. wyrok WSA w Kielcach z 25.01.2022 r., sygn. II SA/Ke 971/21). Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. O ile więc renta jest prawem niezbywalnym, to uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w postaci posiadania prawa do renty. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla rencisty, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W przypadku renty rolniczej wybór taki można zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 34 ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 933). Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury lub renty rolniczej z ubezpieczenia ulega zawieszeniu na zasadach określonych w przepisach emerytalnych, a zatem zgodnie z art. 103 ust. 3 o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 504) – por. m.in. wyrok WSA w Krakowie z 18.08.2022 r., sygn. III SA/Kr 722/22.

W rozpoznawanym przypadku skarżąca, mimo pouczenia zawartego w tym zakresie w piśmie organu I instancji z dnia 24.01.2022 r., nie tylko nie przedstawiła decyzji zawieszającej wypłatę renty rolniczej, ale nawet nie sygnalizowała chęci podjęcia kroków w tym kierunku. W konsekwencji nie została wyeliminowana negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci ustalonego prawa do renty rolniczej (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy; por. w tym zakresie również m.in. wyroki WSA w Kielcach z 24.05.2022 r., sygn. II SA/Ke 231/22, WSA w Krakowie z 21.07.2022 r., sygn. III SA/Kr 408/22, WSA w Lublinie z 2.06.2022 r., sygn. II SA/Lu 274/22, WSA w Warszawie z 1.04.2022 r., sygn. I SA/Wa 302/22).

Niezasadnym jest odwołanie się przez skarżącą do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26.06.2019 r. w sprawie SK 2/17, który – jak słusznie zauważył organ odwoławczy – jest wyrokiem zakresowym i dotyczy sytuacji gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Trzeba ponadto zauważyć, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Świadczenie pielęgnacyjne ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/1). A zatem zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19). W niniejszym przypadku skarżąca, niezależnie od przysługującego jej prawa do renty rolniczej, nie wskazywała w żaden sposób, że czy to zrezygnowała z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką czy też że sprawowanie tej opieki rzeczywiście uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia, które chciałaby i byłaby zdolna podjąć, a zatem że niepodjęcie lub rezygnacja z zatrudnienia nie wiąże się np. ze stanem zdrowia samej skarżącej, mającej przecież ustalone prawo do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy.

Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.