Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 listopada 2024 r. sygn. akt II SA/Kr 922/23 o odrzuceniu zażalenia w sprawie ze skargi [...] na pismo Powiatowego Lekarza Weterynarii w Oświęcimiu z dnia 22 maja 2023 r. znak: PIWADM.1.1508.2023 w przedmiocie przeprowadzenia kontroli weterynaryjnej postanawia: odrzucić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 15 listopada 2024 r. sygn. akt II SA/Kr 922/23 odrzucił zażalenie [...] na postanowienie z dnia 22 grudnia 2023 r. - z uwagi na jego nieopłacenie.

Zażalenie na postanowienie z dnia 15 listopada 2024 r. złożył [...].

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie podlega odrzuceniu jako przedwczesne. Przed przystąpieniem do jego merytorycznej oceny należało bowiem w pierwszej kolejności zbadać jego dopuszczalność.

Pismem z dnia 6 grudnia 2024 r. skarżący wniósł zażalenie na postanowienie z 15 listopada 2024 r. - po otrzymaniu odpisu skarżonego postanowienia w dniu 30 listopada 2024 r. (potwierdzenie odbioru - k. 106 akt sądowych sprawy).

W aktach przedmiotowej sprawy o sygn. akt II SA/Kr 922/23 znajduje się oryginał sentencji zaskarżonego postanowienia wydanego na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 listopada 2024 r. zawierający rozstrzygnięcie, który został podpisany przez sędziego orzekającego, natomiast brak było podpisu pod uzasadnieniem.

Na tym etapie doręczono odpis postanowienia skarżącemu.

Akta zostały następnie przekazane Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wraz z zażaleniem.

Sytuacja braku podpisu pod sentencją bądź uzasadnieniem nie jest wprost uregulowana w przepisach prawa powszechnie obowiązującego i tym należy usprawiedliwiać rozbieżności w orzecznictwie sądowym co do oceny wad ustrojowo - konstrukcyjnych takich orzeczeń i sposobu ich naprawiania. Przykładowo w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2008 r., sygn. akt II GSK 264/08 i z dnia 21 sierpnia 2008 r., sygn. akt I GSK 1046/07, brak rozstrzygnięcia w podpisanej przez skład orzekający Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego sentencji wyroku został oceniony jako uwzględniana z urzędu przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej przesłanka nieważności postępowania, określona w art. 183 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), pozbawiająca stronę możliwości obrony swoich praw. W uzasadnieniach wskazano – najogólniej ujmując – że chodzi o naruszenie sformułowanego w art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 176 ust. 1 Konstytucji RP prawa strony do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia jej sprawy przez sąd w dwuinstancyjnym postępowaniu z wykorzystaniem ukształtowanej procedury.

Z kolei brak podpisów wszystkich sędziów pod sentencją wyroku był traktowany w szeregu orzeczeń Sądu Najwyższego jako brak powodujący jego nieważność (np. uchwała SN z 26 września 2000 r., sygn. akt III CZP 29/00 i powołane w niej orzeczenia), nieistnienie wyroku (np. postanowienie SN z 9 kwietnia 1969 r., sygn. akt II CR 112/68) lub jego istnienie obarczone wadą kwalifikującą go do uchylenia (uchwała SN z 17 października 1978 r., sygn. akt III CZP 62/78).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego rozważano też znaczenie braku podpisu pod sentencją postanowienia. I tak, konkluzja postanowień Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2003 r., sygn. akt III CZP 84/02 (LEX nr 80692) i z dnia 7 lutego 2003 r, sygn. akt III CZP 94/02 (LEX nr 78790) sprowadza się do poglądu, że postanowienie skonstruowane w ten sposób, że jednym dokumentem objęta jest sentencja oraz uzasadnienie, nie istnieje w znaczeniu procesowym w sytuacji, gdy skład sądu podpisał tylko uzasadnienie, a nie podpisał sentencji. Nie można więc uznać, że sentencja postanowienia i jego uzasadnienie stanowią jedną czynność procesową.

W rozpoznawanej sprawie zachodzi jeszcze inna sytuacja. Mianowicie, zaskarżone postanowienie zawierało dwa odrębne dokumenty: oryginał podpisanej sentencji oraz niepodpisane uzasadnienie. Należy zauważyć, że ustawa p.p.s.a. nie definiuje pojęcia postanowienia. Z treści art. 160 p.p.s.a., a contrario można wywieść, że postanowieniem jest takie orzeczenie sądu, które nie ma formy wyroku. Należy zatem domniemywać, że jeżeli dla określonego rozstrzygnięcia forma wyroku nie jest wprost przewidziana, to powinno mieć ono formę postanowienia. Postanowienia co do zasady rozstrzygają kwestie proceduralne, a tylko wyjątkowo rozstrzygają co do istoty sprawy. W ramach postanowień dotyczących kwestii formalnych można wyróżnić postanowienia kończące postępowanie w sprawie, których uprawomocnienie się zamyka drogę do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty przez sąd danej instancji oraz postanowienia niekończące postępowania w sprawie (tak: B. Dauter w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Wydawnictwo Wolters Kluwer Polska 2006 r., s. 348). Postanowienie o odrzuceniu zażalenia należy do pierwszej kategorii postanowień. Ponieważ na takie postanowienie stronie przysługuje zażalenie (art. 86 § 3), to musi być ono doręczone jej wraz z uzasadnieniem (art. 163 § 2 p.p.s.a.), które należy sporządzić w terminie siedmiu dni od dnia wydania postanowienia (art. 163 § 3 p.p.s.a.). Przez "wydanie postanowienia" należy rozumieć wydanie sentencji takiego orzeczenia, ponieważ uzasadnienie może być sporządzone w terminie późniejszym (7 dni).

Zgodnie z art. 164 p.p.s.a., postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem; jeżeli sąd postanowienia nie uzasadnia, od chwili podpisania sentencji. Związanie sądu wydanym przez siebie postanowieniem polega na tym, że nie może on tego postanowienia sam uchylić lub zmienić, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W tej sytuacji, z uwagi na uprawnienie sądu do sporządzenia uzasadnienia w terminie późniejszym od daty wydania sentencji postanowienia, można wyróżnić dwa różne momenty związania sądu wydanym przez siebie orzeczeniem, tj. podpisanie sentencji postanowienia, które nie wymaga uzasadnienia, oraz podpisanie sentencji postanowienia wraz z uzasadnieniem. Dlatego też w tym drugim przypadku data wydania postanowienia może się różnić od daty jego związania (por.: B. Dauter w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Wydawnictwo Wolters Kluwer Polska 2006 r., s. 357).

Z analizy powyższych przepisów należy wyprowadzić wniosek, że orzeczenie to składa się z dwóch części, tj. sentencji oraz uzasadnienia, które tworzą jedną całość. Niekiedy postanowienia takie wydawane są w formie jednego dokumentu, zawierającego obydwa elementy. Przeważnie jednak uzasadnienie stanowi odrębny dokument, który zawiera pisemne motywy rozstrzygnięcia zawartego w sentencji. Niezależnie jednak od tego, czy orzeczenie takie stanowi jeden dokument czy dwa, poprzez wyraźne wyodrębnienie przez ustawodawcę sentencji i uzasadnienia, każdy z nich musi być podpisany przez sąd.

Analizując sytuację, która wystąpiła w rozpoznawanej sprawie, tj. sporządzenia odrębnego uzasadnienia, które nie zostało podpisane, uznać należy, że w aktach sprawy znajdował się w istocie jedynie projekt dokumentu uzasadnienia, który do czasu jego podpisania nie wiązał sądu i mógł być przez ten sąd zmieniony lub uzupełniony (por. postanowienia NSA z dnia: 25 kwietnia 2024 r., II GZ 151/24, 27 maja 2024 r., I OSK 1837/22, 25 października 2024 r. I FZ 125/24).

W tych warunkach – zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego – należało przyjąć, że stronie skarżącej nie zostało w tym przypadku w ogóle doręczone uzasadnienie zaskarżonego postanowienia bo doręczony został jedynie jego projekt. Brak podpisu pod tym dokumentem sędziego sprawozdawcy powodował, że dokument ten nie spełniał wszystkich wymogów formalnych. Dlatego też w/w dokument, który został stronie doręczony, nie mógł być traktowany jako uzasadnienie zaskarżonego postanowienia.

Zgodnie z § 55 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 sierpnia 2015 r. - Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 1177), uzasadnienie orzeczenia sporządza sędzia sprawozdawca. Posiedzenia niejawne odbywają się w składzie jednego sędziego (art. 16 § 2 p.p.s.a.), który jednocześnie jest sędzią sprawozdawcą. Zatem to do jego obowiązków należy sporządzenie zarówno sentencji, jak i uzasadnienia. Ponadto, przez sporządzenie takiego dokumentu należy rozumieć zarówno jego napisanie, jak i podpisanie, ponieważ to podpis wskazuje wprost osobę, która dany dokument sporządziła i przedstawiła argumenty, którymi kierowała się przy wydawaniu rozstrzygnięcia o treści zawartej w sentencji orzeczenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 2009 r., sygn. akt II GZ 49/09, LEX nr 1140219).

Jak zatem z powyższego wynika, sporządzenie zarówno sentencji, jak i uzasadnienia postanowienia stanowią odrębne czynności procesowe sądu, które uzyskują postać dokumentów, z których każdy powinien być przez skład sądu podpisany. W konsekwencji, brak podpisu pod uzasadnieniem powoduje, że postanowienie składające się z dwóch części (sentencji i uzasadnienia) jako całości należy uznać za nieistniejące w sensie prawnoprocesowym co do możliwości zaskarżenia go zażaleniem (por. postanowienie NSA z dnia 12 marca 2009 r., sygn. akt II GZ 49/09; postanowienie SN z dnia 7 lutego 2003 r., sygn. akt III CZP 94/02; LEX nr 78790, postanowienie NSA z dnia 25 października 2024 r. I FZ 125/24 ).

W tej sytuacji wniesione zażalenie uznać należy za pozbawione przedmiotu zaskarżenia, tj. doręczone niezgodnie z wymogami wynikającymi z zacytowanych powyżej przepisów (z akt nie wynika bowiem, aby WSA doręczył postanowienie stronom po podpisaniu uzasadnienia). Z tego powodu zażalenie to podlega odrzuceniu jako przedwczesne. Dopiero bowiem po prawidłowym sporządzeniu (podpisaniu) uzasadnienia postanowienia i doręczeniu go stronie (tego drugiego elementu w tym momencie brakuje), wejdzie ono do obrotu prawnego i rozpocznie bieg termin do wniesienia zażalenia na kwestionowane postanowienie. Skarżący zatem po zapoznaniu się z treścią uzasadnienia zaskarżonego postanowienia Sądu Wojewódzkiego z dnia 15 listopada 2024 r. podejmie decyzję, czy od postanowienia tego będzie składał zażalenie, czy też od tego zamiaru odstąpi. Jeśli jednak zdecyduje o wniesieniu środka zaskarżenia, oznaczać to będzie obowiązek niejako "ponownego" wniesienia zażalenia, stosownie do wymagań przewidzianych procedurą sądowoadministracyjną.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 180 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.