Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 20115 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 17 lipca 2015 r. sygn. akt II SA/Wr 352/14 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi A. B. na uchwałę Rady Miejskiej W. z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie wyrażenia zgody na udzielenie bonifikaty w wysokości 99 % ceny sprzedaży nieruchomości postanawia oddalić skargę kasacyjną

Postanowieniem z dnia 17 lipca 2015 r. sygn. akt II SA/Wr 352/14 (dalej postanowienie z 17 lipca 2015 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w sprawie ze skargi A. B. (dalej skarżący) na uchwałę Rady Miejskiej W. (dalej Rada Miejska) z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] (dalej Uchwała) w przedmiocie wyrażenia zgody na udzielenie bonifikaty w wysokości 99 % od ceny sprzedaży nieruchomości, odrzucił skargę.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd przedstawił stan faktyczny i prawny sprawy, wskazując, że postanowieniem z dnia 26 września 2014 r. [II SA/Wr 352/14] (dalej postanowienie z 26 września 2014 r.) Sąd odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Postanowieniem z dnia 6 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 967/14, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie z 26 września 2014 r. (k. 37-42, 45, 46, 47, 67-71v, 74, 85 akt sądowych).

W związku z powyższym zarządzeniem z dnia 12 listopada 2014 r. (dalej zarządzenie z 12 listopada 2014 r.) skarżący został wezwany do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II [z 27 maja 2014 r.] o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego. Zarządzenie doręczono skarżącemu dnia 9 grudnia 2014 r. (k. 13, 80, 81, 88 akt sądowych).

W odpowiedzi na wezwanie Sądu o uiszczenie wpisu sądowego od skargi w wysokości 300 zł w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi, skarżący w dniu 18 grudnia 2014 r. wystąpił kolejny raz o zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie adwokata (data prezentaty biura podawczego Sądu na formularzu PPF, k. 89 akt sądowych).

Postanowieniem z dnia 23 stycznia 2015 r. [II SA/Wr 352/14] referendarz sądowy w WSA we Wrocławiu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 9 marca 2015 r. [II SA/Wr 352/14] Sąd odrzucił sprzeciw od tego postanowienia (dalej postanowienie z 9 marca 2015 r.). Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2015 r., I OZ 343/15, uchylił postanowienie z 9 marca 2015 r. (k. 97-98,100, 101, 102, 107-109, 112, 113, 114, 119-123 akt sądowych).

Rozpoznając ponownie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, postanowieniem z dnia 13 maja 2015 r. [II SA/Wr 352/14] (dalej postanowienie z 13 maja 2015 r.) WSA odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 1 lipca 2015 r. sygn. akt I OZ 779/15, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie z 13 maja 2015 r. (k. 131-135, 138, 142, 145, 150-154, 157, 159 akt sądowych).

Sąd uzasadniając postanowienie z 17 lipca 2014 r. stwierdził, że odrzucenie skargi równoznaczne jest z odmową rozpatrzenia sprawy i wydania rozstrzygnięcia o charakterze merytorycznym. Art. 230 § 1 i 2 w zw. z art. 64 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm., dalej ppsa) stanowi, że od wniosku pobiera się wpis. Wniosek, od którego pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu (art. 230 § 3 w zw. z art. 64 § 3 ppsa).

Prawomocne zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego doręczono skarżącemu dnia 9 grudnia 2014 r., a zatem termin do jego wykonania ekspirował z dniem 16 grudnia 2014 r. We wskazanym terminie skarżący nie uiścił wpisu.

Po upływie terminu do uiszczenia wpisu, dnia 18 grudnia 2014 r. wnioskodawca złożył ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Sąd I instancji wyjaśnił, powołując orzecznictwo, że złożenie kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, a tym bardziej po terminie określonym w ponownym wezwaniu, nie może uchylić skutków prawomocności wydanego wcześniej rozstrzygnięcia i tym samym nie ma wpływu na bieg terminu określonego w art. 220 ppsa.

Sąd po zakończeniu postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy i odmowie zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania ma obowiązek (art. 220 § 1 ppsa) ponownie wezwać stronę do uiszczenia wpisu sądowego, wyznaczając ustawowy termin do dokonania tej czynności i wskazując rygor jej niewykonania. Jeżeli strona po doręczeniu jej takiego wezwania, a także - jak w niniejszym przypadku - po upływie siedmiodniowego terminu do zapłacenia należnych kosztów postępowania, wystąpi do sądu z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, wówczas bieg terminu do opłacenia kosztów sądowych nie zostaje przerwany. Brak formalny wniosku nie został uzupełniony, zatem skarga podlegała odrzuceniu (art. 220 § 3 ppsa; k. 13, 80, 81, 88, 89-90 akt sądowych).

Skargę kasacyjną na to postanowienie wywiódł A. B., reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu adw. B. S.-U..

Skarżący zaskarżonemu postanowieniu zarzucił:

1) rażące naruszenie art. 260 ppsa, w sytuacji gdy postanowienie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy skarżącemu straciło moc w lutym 2015 r., a wniosek o przyznanie prawa pomocy w oparciu o nowe okoliczności faktyczne podlegał rozpoznaniu na nowo;

2) naruszenie art.190 ppsa, bowiem WSA we Wrocławiu wydając postanowienie 17 lipca 2015 r. nie uwzględnił orzeczenia NSA (sygn. akt. I OZ 343/15), który prawomocnie stwierdził, że sprzeciw skarżącego na postanowienie referendarza sądowego o odmowie prawa pomocy został wniesiony prawidłowo i nakazał WSA rozpoznać go na nowo, a zatem z uwzględnieniem nowych okoliczności faktycznych, pouczenia skarżącego i wezwania do opłaty od skargi - bowiem na mocy art. 190 ppsa, Sąd we Wrocławiu jest związany prawomocnym postanowieniem NSA na całym etapie postępowania;

3) rażące naruszenie art. 6 i art. 220 ppsa, bowiem po uprawomocnieniu się w dniu 1 lipca 2015 r. postanowienia o odmowie prawa pomocy WSA we Wrocławiu, zaniedbał obowiązek pouczenia i wezwania skarżącego co do dalszych czynności procesowych i wysokości opłaty od skargi, naruszając zasadę, że "prawo nie może działać wstecz".

Uznając, że ze względu na powyższe, wskazane w skardze kasacyjnej naruszenia prawa mają wpływ na wynik postępowania, na zasadzie art. 176 ppsa skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania (k.194 akt sądowych).

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Rady Miejskiej W. wniósł o jej oddalenie i o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania tj. kosztów zastępstwa procesowego (k. 201-202 akt sądowych).

Naczelny Sąd Administracyjny, zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę prawną do odrzucenia w niniejszej sprawie skargi wniesionej przez A. B. stanowił art. 220 § 1 i 3 ppsa. W świetle tych przepisów skarga podlega odrzuceniu, jeżeli nie zostanie uiszczony od niej wpis sądowy, pomimo uprzedniego wezwania strony do uiszczenia tej opłaty w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania.

W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że wobec odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata), został on zarządzeniem z 12 listopada 2014 r., II SA/Wr 352/14 Przewodniczącego Wydziału II ponownie wezwany do uiszczenia wpisu od skargi i w wyznaczonym terminie wpisu tego nie uiścił (k. 13, 80, 81, 88, 89 akt sądowych). Stwierdzenie powyższej okoliczności skutkować musiało odrzuceniem skargi. Bez wpływu na powyższe stwierdzenie pozostaje okoliczność ponownego wystąpienia przez skarżącego z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie przerywa biegu terminu do uiszczenia opłaty sądowej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych złożony po prawomocnym oddaleniu uprzednio złożonego wniosku w tym przedmiocie, jeżeli nie zachodzą nowe okoliczności uzasadniające odmienną ocenę możliwości poniesienia kosztów sądowych przez stronę (postanowienie NSA z: 8.4.2014 r., II OSK 810/14; 6.11.2007 r., II OZ 1068/07; postanowienie SN z 23.2.1999 r., I CKN 1064/97, OSNC 1999/9/ 153).

Brak jest uzasadnienia dla podnoszonego przez autora skargi kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 260 ppsa. W kontrolowanej sprawie nowy wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący złożył osobiście w siedzibie Wojewódzkiego Sądu dnia 18 grudnia 2014 r., dwa dni po upływie (16 grudnia 2014 r. o północy) terminu do uiszczenia wpisu od skargi (k. 80, 81, 88 akt sądowych). Trafnie Sąd I instancji przyjął, że wniosek z 18 grudnia 2014 r. nie przerwał terminu do uiszczenia wpisu od skargi.

Postanowienie referendarza sądowego z 23 stycznia 2015 r. na skutek sprzeciwu skarżącego utraciło moc, a WSA we Wrocławiu postanowieniem z 9 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Wr 352/14 odrzucił sprzeciw; NSA postanowieniem z 22 kwietnia 2015 r., I OZ 343/15 uchyliło postanowienie z 9 marca 2015 r. W konsekwencji Sąd I instancji postanowieniem z 13 maja 2015 r., II SA/Wr 352/14 odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postępowanie sądowe zostało zainicjowane skargą wniesioną przed nowelizacją dokonaną ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), dlatego też – w myśl art. 2 ustawy nowelizującej – przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej w skrócie ppsa) stosuje się w brzmieniu dotychczasowym. Zgodnie z jego treścią, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Utrata mocy postanowienia z 23 stycznia 2015 r. nie miała żadnego wpływu na zgodność z prawem postanowienia z 17 lipca 2015 r.

Postanowienie z 17 lipca 2015 r. nie narusza art. 190 ppsa. Postanowienie z 22 kwietnia 2015 r. I OZ 343/15 zapadło w postępowaniu wpadkowym i rozstrzygało wyłącznie to, że sprzeciw od postanowienia z 23 stycznia 2015 r. skarżący nadał w terminie. W wykonaniu postanowienia I OZ 343/15 Wojewódzki Sąd wydał postanowienie z 13 maja 2015 r., którego zgodność z prawem stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 1 lipca 2015 r. I OZ 779/15.

Za nie zasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 6 i art. 220 § 3 ppsa. Postanowienie z 1 lipca 2015 r. jest prawomocne od daty jego wydania. Sąd I instancji nie miał obowiązku ponownego wzywania skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi ani udzielać pouczeń w tej materii.

Art. 6 ppsa stanowi, że sąd winien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Udzielane w niniejszej sprawie przez Przewodniczącego wskazówki i pouczenia zawarte w kierowanych do skarżącego pismach dotyczyły istotnych czynności procesowych, jakie na danym etapie postępowania skarżący mógł podejmować. Brak udzielenia informacji co do dalszych czynności procesowych i wysokości opłaty od skargi nie mógł stanowić o wadliwości prowadzonego przez ten Sąd postępowania, jako że z okoliczności sprawy wynikało, że nie istniała potrzeba udzielenia stronie takiego pouczenia. Zauważyć należy, że po oddaleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny zażalenia na postanowienie w przedmiocie prawa pomocy, skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, pomimo braku w pouczeniu informacji o możliwości ponownego wystąpienia z takim wnioskiem (k. 89 akt sądowych).

Niezrozumiały jest zarzut naruszenia zasady niedziałania prawa wstecz. Zasada ta dotyczy norm generalnych i abstrakcyjnych (np. nieuchwalania ustaw, działających wstecz), nie zaś aktów indywidualnych i konkretnych (zarządzeń i postanowień, podejmowanych w toku postępowania sądowoadministracyjnego).

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ppsa, orzekł jak w sentencji postanowienia. Brak było podstaw do zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz organu, wobec rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym (postanowienie NSA z 15.10.2013 r., II OSK 2568/13, cbosa).

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 ppsa mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 ppsa) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 ppsa.