Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Paweł Borszowski po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 25 lutego 2026 r., sygn. akt I SA/Gd 781/25, w przedmiocie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi B. R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 24 lipca 2025 r., nr 2201-IEE.7192.2.191.2025.EW w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych postanawia: oddalić zażalenie

Postanowieniem z 25 lutego 2026 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 781/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w sprawie ze skargi B. R. (dalej: "Skarżąca") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z 24 lipca 2025 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych, postanowił odmówić przywrócenia terminu. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a.").

Zarządzeniem z 13 października 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zobowiązał Skarżącą do usunięcia braków formalnych skargi poprzez podanie numeru PESEL z pouczeniem, że nieuzupełnienie braków w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania spowoduje odrzucenie skargi. Ponadto zarządzeniem z 13 października 2025 r. wezwano Skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia z pouczeniem, że nieuiszczenie wpisu w terminie spowoduje odrzucenie skargi.

Jak wskazuje w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji, z adnotacji na kopercie zawierającej odpisy tych wezwań wynika, że wobec nieobecności Skarżącej doręczyciel 16 października 2025 r. pozostawił w oddawczej skrzynce pocztowej awizo. Przesyłkę awizowano powtórnie 24 października 2025 r., a wobec niepodjęcia przesyłki w terminie, została ona zwrócona do Sądu 31 października 2025 r.

Dalej Sąd pierwszej instancji wskazał, że postanowieniem z 26 listopada 2026 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając w oparciu o art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 oraz art. 220 § 3 p.p.s.a. odrzucił skargę w niniejszej sprawie, albowiem pomimo wezwania, Skarżąca w wyznaczonym terminie nie uzupełniła braków formalnych skargi i nie uiściła wpisu sądowego od skargi. Skarżąca nadała pismo zawierające wniosek o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi i uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu Skarżąca oświadczyła, że z winy operatora pocztowego nie otrzymała z Sądu korespondencji zawierającej zarządzenia wzywającego do usunięcia braków formalnych skargi, ani zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu. W opinii Skarżącej Sąd błędnie przyjął, że doszło do skutecznego doręczenia korespondencji, podczas gdy Skarżąca nie otrzymała żadnej przesyłki pocztowej w sprawie. Zarzuciła także błąd w ustaleniach faktycznych polegający na bezkrytycznym przyjęciu skuteczności doręczenia wyłącznie na podstawie adnotacji operatora pocztowego, bez weryfikacji rzeczywistego doręczenia przesyłki.

Pismem z tej samej daty Skarżąca złożyła również zażalenie na postanowienie z 26 listopada 2025 r. w przedmiocie odrzucenia skargi. Postanowieniem z dnia 12 lutego 2026 r. sygn. akt III FZ 49/26 Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił zarzutów Skarżącej i zażalenie oddalił.

Nie zgadzając się z zapadłym rozstrzygnięciem, zażaleniem z 11 marca 2026 r. pełnomocnik Skarżącej zakwestionował postanowienie Sądu pierwszej instancji, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

1. tj. art. 73 § 3 i 4 p.p.s.a. w zw. art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 244 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1568 ze zm., dalej: "k.p.c.") w zw. z art. 86 § 1 i art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez bezpodstawne zastosowanie instytucji fikcji doręczenia zastępczego i uznanie, że strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu, w sytuacji gdy Sąd oparł swoje ustalenia na całkowicie wadliwym dokumencie urzędowym w postaci koperty przesyłki nr [...] oraz formularza zwrotnego potwierdzenia odbioru (ZPO) znajdujących się na karcie nr 37 akt sądowych, które to dokumenty utraciły walor domniemania prawdziwości i dowodzą jedynie jednokrotnego awizowania, albowiem:

a) na awersie koperty (strona 1) pod adnotacją "awizowano powtórnie" z ręcznie wpisaną datą 24.10. i stemplem pocztowym całkowicie brakuje wymaganego podpisu doręczyciela, podczas gdy taki podpis jednoznacznie widnieje przy adnotacji o pierwszym awizowaniu ("Awizo 16.10.2025") oraz przy adnotacji o zwrocie ("zwrot do nadawcy nie podjęto w terminie 31.10.2025"),

b) na rewersie przesyłki (strona 2 – druk ZPO) dokument jest skrajnie niekompletny, gdyż dla czynności podwójnego awizowania nie widnieje na nim w ogóle żaden podpis, formularz nie zawiera wymaganego wskazania przyczyny niedoręczenia przesyłki (niewypełniony pkt 4 na ZPO), a przy dacie zwrotu (31.10.25 r.) brakuje czytelnego podpisu osoby wydającej, który został zastąpiony nieczytelnym znakiem graficznym.

2. tj. art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 244 § 1 k.p.c. w zw. z art. 65 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 131 § 2 k.p.c. w zw. z § 8 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 maja 2020 r. w sprawie szczegółowego trybu i sposobu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym (Dz. U. z 2024 r. poz. 19, dalej: "Rozporządzenie"), a w konsekwencji naruszenie art. 73 § 3 i 4 p.p.s.a. w zw. z art. 86 § 1 p.p.s.a., poprzez bezzasadne zastosowanie instytucji fikcji doręczenia zastępczego i oddalenie wniosku o przywrócenie terminu w sytuacji, gdy Sąd pierwszej instancji oparł swoje ustalenia faktyczne na wadliwym dowodzie z dokumentu urzędowego w postaci koperty przesyłki nr [...] oraz formularza zwrotnego potwierdzenia odbioru stanowiących kartę numer 37 akt sądowych, z których to dokumentów wynika rażące uchybienie procedurze doręczania polegające na tym, że operator pocztowy zamieścił na adresowej stronie niedoręczonej przesyłki jedynie stempel o treści "awizowano powtórnie" z odręcznie wpisaną datą 24.10, nie opatrując jednocześnie tej adnotacji wymaganym prawem podpisem doręczyciela, co skutkuje utratą przez ten druk waloru domniemania prawdziwości dokumentu urzędowego i całkowicie pozbawia czynność reawizacji skuteczności prawnej.

3. oraz jednocześnie rażące naruszenie przepisów materialnych które miało wpływ na wynik sprawy, to jest art. 87 § 2 w zw. z art. 86 § 1 p.p.s.a., rozpatrywanych w bezwzględnym związku z naruszeniem gwarancji ustrojowych wyrażonych w art. 45 ust. 1, art. 2 i art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.), poprzez dokonanie przez Sąd pierwszej instancji błędnej, sprzecznej z celem tych regulacji oraz konstytucyjnym i wspólnotowym modelem ochrony praw jednostki wykładni pojęcia "uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy" i niedopuszczalne zrównanie go z rygorystycznym obowiązkiem procesowym "udowodnienia" faktu negatywnego, polegające na nałożeniu na Skarżącą niemożliwego do udźwignięcia z punktu widzenia zasad logiki i reguł postępowania negatywnego ciężaru dowodowego w postaci wymogu wygenerowania dowodu na okoliczność fizycznego niepozostawienia druku zawiadomienia (awiza) w skrzynce oddawczej (żądanie udowodnienia faktu nieistniejącego), w sytuacji gdy Skarżąca w sposób w pełni wystarczający dla ustawowego wymogu uprawdopodobnienia braku swojej winy przedstawiła spójny, logiczny łańcuch poszlak – w tym natychmiastowe, uprzednie złożenie oficjalnej skargi reklamacyjnej na wadliwe działanie wyznaczonego operatora pocztowego – co w konsekwencji doprowadziło Sąd do rażącego naruszenia zasady sprawiedliwości proceduralnej, bezpodstawnego oddalenia wniosku restytucyjnego i arbitralnego pozbawienia Skarżącej fundamentalnego prawa do merytorycznego rozpoznania jej sprawy przez sąd.

W oparciu o tak postawione zarzuty, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez uwzględnienie wniosku z 17 grudnia 2025 r. i przywrócenie Skarżącej terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz uiszczenia wpisu od skargi, ewentualnie, w przypadku uznania, że istota sprawy nie została dostatecznie wyjaśniona, o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania wraz z wiążącymi wytycznymi, a także o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 85 p.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Instytucją procesową, której celem jest ochrona strony przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu do dokonania określonej czynności procesowej, jest instytucja przywrócenia terminu. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W świetle art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu.

Przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie w przypadku, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna uchybienia terminowi istniała przez cały czas, aż do momentu jej ustania (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006, s. 207-209). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że o braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć. Oceniając wystąpienie powyższej przesłanki sąd obowiązany jest przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o własne interesy (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 270; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod redakcją R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C. H. Beck 2013, s. 444-446, postanowienie NSA z 3 czerwca 2025 r., sygn. akt III FZ 211/25).

W świetle powyższego należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że w złożonym wniosku o przywrócenie terminu Skarżąca ograniczyła się do wskazania, że stosownego wezwania ani zawiadomienia nie otrzymała. Jak słusznie wskazał Sąd, z nadesłanych do Sądu wyjaśnień nie sposób wywieść, że w istocie korespondencja sądowa nie została doręczona w sposób prawem przewidziany, w sytuacji gdy twierdzeniu temu przeczą prawidłowe adnotacje sekretarza sądowego oraz adnotacja zawarta na przesyłce pocztowej, która jest dokumentem urzędowym i korzysta z domniemania prawdziwości danych w niej zawartych. Należy zgodzić się także z twierdzeniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, że na etapie złożenia wniosku o przywrócenie terminu okoliczność niedoręczenia wezwania nie została w żaden sposób uprawdopodobniona przez Skarżącą, gdyż nie jest wystarczające poprzestanie na ogólnikowym stwierdzeniu o zaistnieniu, bądź niezaistnieniu jakiegoś faktu.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Skarżąca nie uprawdopodobniła, że niedokonanie czynności procesowej w terminie nastąpiło bez jej winy, co trafnie przyjął Wojewódzki Sąd Administracyjny. Uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu powinno nastąpić we wniosku o przywrócenie terminu. W treści tego pisma wskazano, że uchybienie terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz do uiszczenia wpisu sądowego nastąpiło bez winy Skarżącej i było bezpośrednim następstwem nieprawidłowości w doręczaniu korespondencji sądowej przez operatora pocztowego, a także że Skarżąca podjęła czynności zmierzające do wyjaśnienia przyczyn braku doręczenia korespondencji sądowej – wniosła skargę do właściwej miejscowo placówki pocztowej, obsługującego rejon jej zamieszkania wskazując na nieprawidłowości w zakresie doręczania i awizowania przesyłek poleconych kierowanych na jej adres.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko, iż obalenie fikcji doręczenia tylko na podstawie twierdzenia, że awiza nie pozostawiono, prowadziłoby do nieuzasadnionego podważenia instytucji z art. 73 p.p.s.a. W każdej bowiem sytuacji strona mogłaby obalić domniemanie doręczenia przesyłki przez zwykłe oświadczenie, że awizo nie zostało umieszczone w skrzynce pocztowej lub zaginęło (postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2013 r., I OZ 971/13). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdzono nadto, że nie można przyjąć, iż problemy w funkcjonowaniu Poczty Polskiej są wystarczające do uznania domniemania, że w każdym przypadku wątpliwości dotyczące prawidłowego doręczenia przesyłki należy uznać za uprawdopodobnione (postanowienie NSA z 17 października 2025 r., sygn. akt III OZ 553/25). Samo wskazanie, że awiza mogły nie być w przedmiotowej sprawie pozostawione w oddawczej skrzynce pocztowej, nie mogło skutecznie obalić tego domniemania (por. postanowienia NSA: z 4 czerwca 2025 r., sygn. akt I FZ 97/25; z 16 lutego 2026 r., sygn. akt III FZ 25/26).

W skierowanym do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażaleniu pełnomocnik Skarżącej przedstawił dodatkową argumentację, wskazując że Sąd pierwszej instancji oparł weryfikację spełnienia przesłanek z art. 73 § 3 i § 4 p.p.s.a. na dokumencie wewnętrznie sprzecznym i technicznie wadliwym, z uwagi na to, że na kopercie i ZPO nie zaświadczono w prawem przepisanej formie (tj. wraz z podpisem), że dokonano powtórnego awizowania.

Wskazane w zażaleniu uchybienia formalne w zakresie sposobu udokumentowania czynności powtórnego awizowania nie mogły jednak, same przez się, prowadzić do uznania, że Skarżąca uprawdopodobniła brak swojej winy w uchybieniu terminowi. Należy bowiem odróżnić ewentualne nieścisłości lub braki formalne w oznaczeniach zamieszczonych na przesyłce od wykazania, że doręczenie w rzeczywistości nie nastąpiło zgodnie z wymogami prawa albo że strona została faktycznie pozbawiona możliwości zapoznania się z korespondencją sądową.

Dla skutecznego podważenia skutków doręczenia zastępczego konieczne jest bowiem przedstawienie takich okoliczności i środków uprawdopodobnienia, które pozwalałyby przyjąć, że procedura doręczenia nie została przeprowadzona albo została przeprowadzona w sposób uniemożliwiający adresatowi odbiór przesyłki. Tymczasem Skarżąca poprzestała wyłącznie na wskazaniu uchybień formalnych dotyczących braku podpisu przy adnotacji o powtórnym awizowaniu, nie przedstawiając żadnych dalszych okoliczności świadczących o tym, że zawiadomienie nie zostało pozostawione lub że nie miała obiektywnej możliwości podjęcia przesyłki we właściwym terminie.

Nie można przy tym tracić z pola widzenia, że postępowanie w przedmiocie przywrócenia terminu nie służy abstrakcyjnej kontroli prawidłowości czynności operatora pocztowego, lecz ocenie, czy strona uprawdopodobniła brak własnej winy w uchybieniu terminowi procesowemu. Samo wykazanie niepełnej zgodności oznaczeń znajdujących się na kopercie z wymaganiami rozporządzenia nie jest wystarczające dla przyjęcia, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy strony. Dla uwzględnienia wniosku konieczne było bowiem przedstawienie takich okoliczności, które pozwalałyby uznać, że mimo dochowania należytej staranności Skarżąca obiektywnie nie mogła dokonać czynności procesowej w terminie.

Uwzględniając powyższe okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., jak w sentencji postanowienia.