Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. M. reprezentowanej przez przedstawicieli ustawowych M. M. oraz F. M. na pismo Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli przy Wojewodzie Pomorskim z dnia 3 października 2025 r. w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu dyscyplinarnym postanawia: 1. odrzucić skargę, 2. zwrócić skarżącej S. M. reprezentowanej przez przedstawicieli ustawowych M. M. oraz F. M. ze Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu uiszczonego wpisu od skargi.

M. M. oraz F. M., działający jako przedstawiciele ustawowi małoletniej skarżącej S. M., w trakcie toczącego się przeciwko nauczycielowi postępowania dyscyplinarnego, złożyli do Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli przy Wojewodzie Pomorskim wniosek o dopuszczenie ich, jako przedstawicieli małoletniej S. M., do udziału w postępowaniu dyscyplinarnym w charakterze strony (pokrzywdzonego) w celu zapewnienia gwarancji procesowych wynikających z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Karty Praw Człowieka.

Pismem z dnia 3 października 2025 r. Komisja Dyscyplinarna dla Nauczycieli przy Wojewodzie Pomorskim, odmawiając spełnienia żądania wynikającego z ww. wniosku, wyjaśniła, że komisja wykonuje swe obowiązki w oparciu o ustawę z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 986 ze zm.) oraz rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 maja 2016 r. w sprawie szczegółowego trybu prowadzenia postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego wobec nauczycieli oraz wznawiania postępowania dyscyplinarnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 741). Komisja wskazała, że w powyższych aktach prawnych: brak kompetencji nadzorczych komisji dyscyplinarnej i przewodniczącego komisji w stosunku do rzecznika dyscyplinarnego, brak statusu pokrzywdzonego, brak statusu uczestnika postępowania, stronami postępowania dyscyplinarnego są rzecznik dyscyplinarny i obwiniony nauczyciel wraz z obrońcą. Zdaniem Komisji, spełnienie żądań wnioskodawców stanowiłoby naruszenie przez Komisję dyscyplinarną przepisów procedury dyscyplinarnej i naraziłoby członków Komisji na odpowiedzialność dyscyplinarna i karną.

W dniu 6 października 2025 r. S. M. reprezentowana przez przedstawicieli ustawowych M. M. oraz F. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na ww. pismo Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli przy Wojewodzie Pomorskim z dnia 3 października 2025 r. w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu dyscyplinarnym, domagając się jego uchylenia, jako postanowienia, stwierdzenia uprawnienia skarżących do udziału w postępowaniu dyscyplinarnym na prawach strony oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.

W ocenie strony skarżącej wadliwość postępowania organu polega na naruszeniu zasady czynnego udziału strony (art. 10 § 1 k.p.a.). Jak wskazano w uzasadnieniu skargi, istnieje niebezpieczeństwo przeprowadzenia postępowania w sposób pobieżny, co doprowadzi do wydania orzeczenia, które nie będzie odzwierciedlać rzeczywistego przebiegu zdarzeń i stopnia krzywdy doznanej przez skarżącą. Zdaniem przedstawicieli ustawowych skarżącej uchybienie organu jest tym bardziej rażące, że sprawa dotyczy praw dziecka, które podlegają szczególnej ochronie. Zdaniem strony skarżącej organ dokonał wykładni przepisów procesowych w sposób godzący w konstytucyjnie gwarantowaną ochronę praw dziecka. Zdaniem strony skarżącej, wykluczenie przedstawicieli ustawowych dziecka z postępowania dyscyplinarnego w sposób nieodwracalny podważa cały proces i narusza prawo do poszanowania życia rodzinnego z art. 8 Konwencji.

W skardze nadto sformułowano wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej czynności, poprzez wstrzymanie biegu postępowania dyscyplinarnego.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej odrzucenie jako niedopuszczalnej, ewentualnie oddalenie.

W pismach z dnia 12 listopada 2025 r. przedstawiciele ustawowi skarżącej zakwestionowali stanowisko organu o niedopuszczalności skargi, wskazując, że traktowanie zaskarżonego pisma jako aktu niepodlegającego żadnej kontroli sądowej stanowi naruszenie konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP) oraz prawa do skutecznego środka odwoławczego (art. 13 EKPC). Wskazali, że jak dowodzi wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 29 czerwca 2010 r. sygn. akt P 28/09, w którym orzekł, że: "Art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o izbach lekarskich (Dz. U. Nr 30, poz. 158, z 1990 r. Nr 20, poz. 120, z 1996 r. Nr 106, poz. 496, z 1997 r. Nr 28, poz. 152, z 1998 r. Nr 106, poz. 668, z 2001 r. Nr 126, poz. 1383, z 2002 r. Nr 153, poz. 1271 i Nr 240, poz. 2052, z 2004 r. Nr 92, poz. 885 oraz z 2007 r. Nr 176, poz. 1238) w zakresie, w jakim wyłącza prawo lekarza, ukaranego przez Naczelny Sąd Lekarski w drugiej instancji karą nagany, do wniesienia odwołania do sądu, jest niezgodny z art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej", gdy ustawa zwykła zamyka drogę do sądu, sąd ma obowiązek zastosować bezpośrednio art. 77 ust. 2 Konstytucji RP.

W piśmie z dnia 14 listopada 2025 r. pełnomocnik przedstawicieli ustawowych skarżącej podkreślił, że stanowisko organu o niedopuszczalności skargi stanowi wezwanie sądu do aprobaty dla systemu, w którym obywatel zostaje pozbawiony konstytucyjnego prawa do sądu oraz w którym dochodzi do rażącego naruszenia zakazu zamykania drogi sądowej. Spór dotyka kwestii istnienia w polskim porządku prawnym efektywnej ochrony prawnej jednostki, w tym przypadku pokrzywdzonego dziecka reprezentowanego przez przedstawicieli ustawowych, w konfrontacji z organami administracji publicznej. Zaskarżone pismo Komisji Dyscyplinarnej jest innym niż określone w pkt 1-3 aktem lub czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącym uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Komisja jest organem administracji publicznej, orzekającym w sprawach o charakterze quasi-karnym, a jej postanowienie odmawiające skarżącym statusu strony, w sposób bez pośredni, władczy i ostateczny rozstrzyga o ich uprawnieniach proceduralnych w postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy. Wobec braku innej efektywnej drogi kontroli sądowej, wojewódzki sąd administracyjny jest właściwy do rozpoznania skargi na ten akt.

W treści ww. pisma sformułowano nadto ewentualny wniosek o skierowanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego co do zgodności:

a) art. 77 ust. 5 w zw. z art. 85b ust. 2 ustawy - Karta Nauczyciela w zakresie, w jakim przepisy te, nie przewidując prawa pokrzywdzonego (i jego przedstawiciela ustawowego) do zaskarżenia postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego lub o umorzeniu postępowania oraz nie przewidując dla pokrzywdzonego drogi odwołania od merytorycznego orzeczenia do sądu powszechnego, prowadzą do zamknięcia drogi sądowej – z art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP;

b) art. 85i ust. 2 ustawy - Karta Nauczyciela w zakresie, w jakim ogranicza prawo wglądu do akt sprawy wyłącznie do obwinionego i jego obrońcy, pomijając pokrzywdzonego, którego dobro jest przedmiotem postępowania - z art. 45 ust. 1 (zasada sprawiedliwości proceduralnej i równości broni) oraz art. 32 Konstytucji RP (zasada równości wobec prawa, poprzez dyskryminujące traktowanie pokrzywdzonego w porównaniu do statusu pokrzywdzonego w innych postępowaniach dyscyplinarnych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Sąd administracyjny w pierwszej kolejności z urzędu bada dopuszczalność skargi. Merytoryczne rozpatrzenie zasadności skargi wymaga bowiem uprzedniego zbadania dopuszczalności jej wniesienia. Zgodnie z art. art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 935) - dalej jako: "p.p.s.a." skarga podlega odrzuceniu m.in., jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego.

Mając na uwadze przedstawiony zakres skargi, wyjaśnić trzeba, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Kontrola ta obejmuje co do zasady orzekanie w sprawie skarg na akty administracyjne lub czynności z zakresu administracji publicznej, enumeratywnie wymienione w art. 3 § 2 p.p.s.a.

Zgodnie nadto z art. 3 § 3 p.p.s.a. sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach.

Oznacza to, że skarga może być skutecznie wniesiona jedynie w sytuacji, w której dotyczy organu (podmiotu) właściwego do wydania lub podjęcia aktów lub czynności w opisanych w art. 3 p.p.s.a. formach procesowych. W konsekwencji, gdy warunek powyższy nie jest spełniony, skarga podlega odrzuceniu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lipca 2004 r. sygn. OSK 547/04 – to i pozostałe orzeczenia podane w uzasadnieniu dostępne są w Internecie pod adresem: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skarga w przedmiotowej sprawie podlegała odrzuceniu albowiem zaskarżone pismo Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli przy Wojewodzie Pomorskim nie zostało sporządzone w postępowaniu administracyjnym.

Postępowanie dyscyplinarne nauczycieli zostało uregulowane w Rozdziale 10 Karty Nauczyciela.

Zgodnie z art. 77 Karty Nauczyciela w sprawach dyscyplinarnych nauczycieli orzekają w pierwszej instancji komisje dyscyplinarne przy wojewodach dla nauczycieli wszystkich szkół na terenie województwa (ust. 1 pkt 1 lit. a). zaś w drugiej instancji odwoławcza komisja dyscyplinarna przy ministrze właściwym do spraw oświaty i wychowania (ust. 1 pkt 2 lit. a).

Jak wynika z art. 85i ust. 1 Karty Nauczyciela w postępowaniu wyjaśniającym i postępowaniu dyscyplinarnym w zakresie nieuregulowanym odmiennie w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy art. 168-170, art. 171 § 1, 2 i 4-7, art. 173, art. 177 § 1 i 2, art. 178, art. 182, art. 183, art. 185, art. 186, art. 190 i art. 191 oraz art. 193-196, art. 198, art. 199, art. 200, art. 201 i art. 204-208 Kodeksu postępowania karnego. Zgodnie zaś z art. 85i ust. 3 Karty Nauczyciela W postępowaniu wyjaśniającym i postępowaniu dyscyplinarnym do doręczeń stosuje się odpowiednio przepisy art. 39, art. 42, art. 43, art. 44, art. 46 i art. 47 Kodeksu postępowania administracyjnego.

W świetle art. 85k ust. 1 Karty Nauczyciela od wydanego przez komisję dyscyplinarną pierwszej instancji orzeczenia rzecznikowi dyscyplinarnemu i obwinionemu lub jego obrońcy przysługuje prawo wniesienia odwołania, za pośrednictwem komisji dyscyplinarnej, która wydała orzeczenie, do odwoławczej komisji dyscyplinarnej, w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia. Wniesienie odwołania wstrzymuje wykonanie orzeczenia. Natomiast zgodnie z art. 85m Karty Nauczyciela od prawomocnego orzeczenia odwoławczej komisji dyscyplinarnej rzecznikowi dyscyplinarnemu i obwinionemu lub jego obrońcy przysługuje odwołanie do sądu apelacyjnego - sądu pracy i ubezpieczeń społecznych właściwego ze względu na miejsce zamieszkania obwinionego. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem odwoławczej komisji dyscyplinarnej, w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia wraz z uzasadnieniem. Do rozpatrzenia odwołania, o którym mowa w ust. 1, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania cywilnego o apelacji. Od orzeczenia sądu apelacyjnego nie służy skarga kasacyjna.

Sądy administracyjne orzekają w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę. W konsekwencji w doktrynie prawa oraz orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się jednolicie, że właściwość sądu administracyjnego w sprawach dyscyplinarnych wynikać może jedynie z ustaw szczególnych, zgodnie z przepisem art. 3 § 3 p.p.s.a. (zob. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Komentarz, Kraków 2005, str. 33, Tadeusz Woś, Hanna Knysiak - Molczyk, Marta Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2005, str. 98 - 99, Jan Paweł Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2004, str. 36; Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z 12 lutego 2025 r., sygn. akt III OSK 1687/24, z dnia 9 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 1831/12; WSA w Gdańsku w postanowieniu z dnia 5 sierpnia 2005 r., sygn. akt III SA/Gd 270/05, WSA w Warszawie w postanowieniu z dnia 30 grudnia 2020 r., sygn. akt II SAB/Wa 588/20, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Karta Nauczyciela w rozdziale 10, poza przepisami o doręczeniach, nie przewiduje możliwości stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego i możliwości wniesienia skargi do sądu administracyjnego w sprawach uregulowanych w rozdziale dotyczącym odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli. Przepisy Kodeksu postępowania karnego, do których odsyła ww. art. 85i ust. 1 Karty Nauczyciela nie stwarzają podstawy do przyznania uprawnień strony w postępowaniu dyscyplinarnym innym podmiotom niż przewidziane w Karcie Nauczyciela, albowiem dotyczą one kwestii postępowania dowodowego. Żaden przepis ustawy – Karta nauczyciela nie poddaje przy tym kontroli sądu administracyjnego jakiegokolwiek stadium postępowania dyscyplinarnego w stosunku do nauczyciela - lub jakichkolwiek czynności zmierzających do wszczęcia takiego postępowania oraz innych podejmowanych w toku postępowania dyscyplinarnego. Nie ma zatem podstawy prawnej, aby również czynność komisji dyscyplinarnej dla nauczycieli polegającą na odmowie dopuszczenia określonej osoby do udziału w postępowaniu dyscyplinarnym, uznawać za objętą kognicją sądu administracyjnego, w tym także jako czynności materialno-technicznej określonej w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. W świetle przywołanych wyżej przepisów kontrola sądowa nad postępowaniem dyscyplinarnym nauczycieli sprawowana jest bowiem przez sąd powszechny i ogranicza się do rozpatrywania odwołania od orzeczenia komisji dyscyplinarnej drugiej instancji.

W orzecznictwie podnosi się, że akt lub czynność, które podlegają kontroli sądowoadministracyjnej na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., do której to kategorii zalicza zaskarżone pismo pełnomocnik strony:

1) powinny posiadać charakter zewnętrzny, tj. muszą być skierowane do podmiotu niepodporządkowanego organizacyjnie ani służbowo organowi wydającemu dany akt lub podejmującemu daną czynność (zob. wyrok NSA z 23 lutego 2011 r., II GSK 177/10);

2) powinny mieć charakter indywidualny;

3) są wydawane (zaś czynność – podejmowana) władczo w sferze administracji publicznej przez podmiot wykonujący administrację publiczną;

4) dotyczą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisu prawa, co oznacza, że musi istnieć ścisły i bezpośredni związek między działaniem (zaniechaniem określonego działania) organu administracji a możliwością realizacji uprawnienia (obowiązku) wynikającego z przepisu prawa przez podmiot niepowiązany organizacyjnie z organem wydającym dany akt lub podejmującym daną czynność.

Z uwagi na zastrzeżenie dla postępowania dyscyplinarnego nauczycieli właściwości sądu powszechnego, nie można uznać, że zaskarżone pismo zostało skierowane do skarżącej w ramach władczego działania organu administracji publicznej w sferze administracji publicznej.

W związku z argumentacją przedstawioną przez stronę skarżącą należy wskazać, że zgodnie z art. 45 ust. 1 Konstytucji, każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Zgodnie zaś z art. 77 ust. 2 Konstytucji, ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw. Art. 45 ust. 1 Konstytucji formułuje prawo do sądu w znaczeniu pozytywnym, zaś art. 77 ust. 2 Konstytucji zawiera zakaz zamykania drogi sądowej dla dochodzenia naruszonych wolności i praw, wyznaczając w ten sposób zakres dopuszczalnych ograniczeń prawa do sądu (por. wyrok WSA w Lublinie z 28 maja 2019 r., sygn. akt III SAB/Lu 3/19). Zakaz zamykania drogi sądowej nie ma charakteru absolutnego i nie oznacza, że w każdym czasie i w każdym stadium danej sprawy droga ta ma być otwarta (zob. wyrok TK z 14 listopada 2006 r., sygn. akt SK 41/04). Nie istnieje bezwzględne i absolutne prawo do sądu, które nie podlegałoby jakimkolwiek ograniczeniom i które w konsekwencji stwarzałoby uprawnionemu nieograniczoną możliwość ochrony swych praw na drodze sądowej. Ograniczenie prawa do sądu może być konieczne ze względu na inne wartości powszechnie szanowane w państwie prawnym, jak w szczególności bezpieczeństwo prawne, zasada legalizmu czy zaufanie do prawa" (por. wyrok TK z 4 listopada 2003 r., sygn. akt SK 30/02). W ocenie Sądu, brak drogi sądowej w zakresie możliwości zaskarżania do sądu administracyjnego czynności komisji dyscyplinarnej dla nauczycieli polegających na odmowie dopuszczenia do udziału w postępowaniu dyscyplinarnym podmiotom innym niż rzecznik dyscyplinarny oraz obwiniony nie narusza standardów konstytucyjnych. Podkreślenia wymaga, że odpowiedzialności dyscyplinarnej w rozważanym postępowaniu podlega nauczyciel. Kary dyscyplinarne określone w art. 76 Karty Nauczyciela (nagana z ostrzeżeniem; zwolnienie z pracy; zwolnienie z pracy z zakazem przyjmowania ukaranego do pracy w zawodzie nauczyciela w okresie 3 lat od ukarania; wydalenie z zawodu nauczyciela), mogą zostać orzeczone wyłącznie w stosunku do obwinionego nauczyciela. Skutki oraz konsekwencje postępowania dyscyplinarnego dotyczą praw i obowiązków osoby, przeciwko której takie postępowanie jest prowadzone. Stąd też ustawodawca zasadnie przyjął, że prawo do sądu powszechnego przysługuje nauczycielom, w stosunku do których wszczęte zostało postępowanie dyscyplinarne, a także rzecznikowi dyscyplinarnemu, nie zaś innym podmiotom. Z tych też względów Sąd nie znalazł podstawy do skierowania do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego o treści wskazanej przez pełnomocnika strony.

Wskazywany przez stronę skarżącą wyrok Trybunału Konstytucyjnego wydany w sprawie o sygn. akt P 28/09 dotyczył sytuacji prawnej i uprawnień procesowych obwinionego (ukaranego) lekarza w toku postępowania w sprawie odpowiedzialności zawodowej toczącego się przez Naczelnym Sądem Lekarskim, a więc nie dotyczył ani postępowania dyscyplinarnego, ani też uprawnień procesowych innych podmiotów w takim postępowaniu. Argumentacja zawarta w uzasadnieniu ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie mogła zatem przesądzać o dopuszczalności skargi wniesionej w niniejszej sprawie.

Podsumowując, skarga na pismo Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli przy Wojewodzie Pomorskim z dnia 3 października 2025 r. w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu dyscyplinarnym była niedopuszczalna, gdyż nie dotyczyła takiego działania, które w aktualnym stanie sprawy może być przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. W sprawie zaistniała zatem podstawa do uznania, że wniesienie skargi jest niedopuszczalne ze względu na brak właściwości rzeczowej sądu administracyjnego do rozpoznania skargi.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a. orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia.

O zwrocie wpisu orzeczono jak w punkcie drugim sentencji postanowienia na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego lub cofniętego do dnia rozpoczęcia rozprawy.