Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Michał Kowalski (spr.) Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia del. WSA Izabella Janson Protokolant Katarzyna Domańska po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 31 lipca 2020 r. sygn. akt III SA/Po 807/18 w sprawie ze skargi M. L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 17 października 2018 r. nr 3001-IEE.711.507.2018 w przedmiocie uchylenia postanowienia oddalającego skargę na przewlekłość postępowania egzekucyjnego i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postepowania kasacyjnego w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 31 lipca 2020 r., sygn. akt III SA/Po 807/18 na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie: Dz. U. 2023 r., poz. 1634 – dalej jako p.p.s.a.) oddalił skargę M. L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 17 października 2018 r. nr 3001-IEE.711.507.2018 w przedmiocie uchylenia postanowienia dotyczącego oddalenia skargi na czynności egzekucyjne i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Pismami z dnia 30 kwietnia 2018 r. Pan M. L. wniósł zarzuty do kilku tytułów wykonawczych. Postanowieniem z dnia 5 czerwca 2018 r. organ pierwszej instancji uznał zarzuty za bezzasadne. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2018 r. utrzymał w mocy powyższe postanowienie.

Pismami z dnia 7 maja 2018 r. zobowiązany wniósł skargi na czynności egzekucyjne oddzielnie dla każdego zajęcia, które zostały oddalone przez organ pierwszej instancji postanowieniem z dnia 5 czerwca 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2018 r. utrzymał w mocy powyższe postanowienie.

Następnie pismem z dnia 6 lipca 2018 r. zobowiązany powołując się na art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm. – powoływanej dalej jako u.p.e.a.) wniósł skargi na zaniechanie dokonania czynności w postaci wydania postanowienia o zawiadomieniu stron postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie miesiąca od dnia wszczęcia postępowania w sprawie skargi na zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego dokonane w toku postępowania egzekucyjnego.

Organ pierwszej instancji postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2018 r. oddalił skargę na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Na skutek wniesionego zażalenia organ drugiej instancji stwierdził m. in., że w sprawie zaistniały przesłanki do zastosowania art. 138 § 2 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. – powoływanej dalej jako k.p.a.) oraz, że brak jest podstaw do wstrzymania przedmiotowego postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 17 § 2 u.p.e.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalając zaskarżonym wyrokiem z dnia 31 lipca 2020 r., sygn. akt III SA/Po 807/18 skargę M. L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 17 października 2018 r. stwierdził, że aby możliwe było rozpoznanie żądania strony należy przede wszystkim ustalić jego treść. Skarżący formułował w swoim piśmie do organu I instancji wiele różnych żądań, zaś organ stwierdził jedynie, że pismo jest skargą na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Zdaniem Sądu I instancji, tak zawężona interpretacja treści pisma skarżącego jest niedopuszczalna bowiem pozbawia stronę możliwości pełnego odniesienia się do jej żądań.

W skardze kasacyjnej zaskarżano powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy w postaci:

a) art. 3 § 1 i 2 pkt 2 w związku z art. 151 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że działanie organu administracji publicznej było prawidłowe, co uzasadniało oddalenie skargi,

b) art. 54 § 6 u.p.e.a. przez przyjęcie, że skarga powinna być rozpatrywana w trybie art. 17 § 2 u.p.e.a., jako wniosek o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego,

c) art. 7 u.p.e.a. przez przyjęcie, że w stanie faktycznym i prawnym sprawy w sposób prawidłowo dokonano czynności egzekucyjnej polegającej na zajęciu rachunków bankowych skarżącego.

Poza tym zarzucono naruszenie prawa materialnego w postaci art. 8 k.p.a. przez naruszenie zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej.

Strona przeciwna w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy.

W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 40).

Na gruncie rozpatrywanej sprawy wskazać jednak należy, że w praktyce orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego nie dochodzi do automatycznego dyskwalifikowania skarg kasacyjnych w sytuacji, gdy zarzuty kasacyjne lub ich uzasadnienie nie w pełni spełniają wymogi konstrukcyjne określone w art. 176 p.p.s.a., czego potwierdzeniem jest uchwała NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl. Naczelny Sąd Administracyjny nie może jednak we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej ani uściślać, bądź w inny sposób ich korygować (por. wyrok NSA z dnia 27 stycznia 2015 r., sygn. II GSK 2140/13, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl) chyba, że umożliwia to powołana choćby niedoskonale podstawa prawna, a wadliwość zarzutu jest możliwa do usunięcia poprzez analizę argumentacji uzasadnienia środka odwoławczego (por. wyrok NSA z dnia 22 sierpnia 2012 r., sygn. akt I FSK 1679/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Konieczne jest jednak oddzielenie podstawy kasacyjnej od jej uzasadnienia, które jest niezbędnym elementem konstrukcyjnym skargi kasacyjnej (zob. wyroki NSA z dnia 19 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 16/13 i z dnia 17 lutego 2015 r., sygn. akt II OSK 1695/13, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). Do autora skargi kasacyjnej należy zatem wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w jego ocenie naruszył Sąd I instancji i precyzyjne wyjaśnienie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja, w odniesieniu do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd I instancji (zob. wyrok NSA z dnia z dnia 22 września 2023 r., sygn. akt I GSK 1791/19, LEX nr 3654209).

Przypomnienie podstawowych zasad związanych z konstrukcją skargi kasacyjnej jest spowodowane sposobem jej redakcji. Podkreślenia bowiem wymaga, że Sąd pierwszej instancji stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że w rozpatrywanej sprawie uchylono postanowienie organu pierwszej instancji w trybie art. 138 § 2 w związku z art. 144 k.p.a. wskazując, że nie dokonał on analizy, jakiego typu żądania wniósł w swoim piśmie zobowiązany i zbyt arbitralnie uznał, że chodziło mu o skargę na przewlekłość postępowania.

Zdaniem Sądu I instancji zasadnie w sprawie przyjęto, że organ pierwszej instancji nie podjął stosownych czynności procesowych zmierzających do ustalenia, jaki jest zakres żądania i podstawa prawna podań zobowiązanego, a powinien wezwać w takiej sytuacji skarżącego do precyzyjnego i jednoznacznego wskazania jaki typ postępowania ma być wszczęty przez organ na skutek wniesienia pisma.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że naruszenie przepisów postępowania, o którym mowa w art. 138 § 2 k.p.a. (w rozpatrywanej sprawie w związku z art. 144 k.p.a.) zachodzi, gdy organ pierwszej instancji nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego, gdy postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone z rażącym naruszeniem przepisów procesowych bądź w sytuacji nieustalenia istotnych okoliczności faktycznych niezbędnych do prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego. Wystąpienie wskazanych naruszeń spowoduje, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy będzie miał wpływ na jej rozstrzygnięcie. Taka sytuacja wystąpiła na gruncie rozpatrywanej sprawy i stanowiła w gruncie rzeczy zasadniczą kwestię merytoryczną rozstrzygniętą w zaskarżonym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Autor skargi kasacyjnej w żadnym kontekście nie powołał w ramach zarzutów kasacyjnych wspomnianych unormowań (art. 138 § 2 w związku z art. 144 k.p.a.), co sprawiło brak możliwości merytorycznego odniesienia się do tego zagadnienia przez Sąd kasacyjny.

Poza tym w ramach zaskarżonego wyroku zasadnie przyjęto, że wniosek o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego w tej sprawie powinien być rozpatrzony w trybie art. 17 § 2 u.p.e.a., a nie jak podnosi autor skargi kasacyjnej w trybie art. 54 § 6 u.p.e.a. Zgodnie bowiem z art. 17 § 2 u.p.e.a. wniesienie zażalenia nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego, ale organ egzekucyjny lub organ odwoławczy może jednak w uzasadnionych przypadkach wstrzymać postępowanie egzekucyjne do czasu rozpatrzenia zażalenia. Tym samym również ten zarzut należało uznać za chybiony.

Poza powyższym należy stwierdzić, że nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 3 § 1 i 2 pkt 2 w związku z art. 151 p.p.s.a., ponieważ przepisy te nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Przepis art. 3 p.p.s.a. w istocie określa zakres sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez sądy administracyjne. Naruszeniem tego przepisu indywidualnie mogłoby być orzeczenie przez sąd pierwszej instancji w innej sprawie niż należącej do kognicji sądowoadministracyjnej.

Z kolei, przepis art. 151 p.p.s.a. ma charakter wynikowy i jego zastosowanie jest za każdym razem rezultatem uznania, że w sprawie nie zaistniało tego rodzaju naruszenie przepisów prawa materialnego bądź regulacji procesowej, które uzasadniałaby wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego aktu. Chcąc powołać się na zarzut naruszenia tego przepisu, autor skargi kasacyjnej jest zobowiązany bezpośrednio powiązać go z naruszeniem innych konkretnych przepisów, które to naruszenie Sąd I instancji wadliwie zaakceptował.

W rozpatrywanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu dokonał prawidłowej kontroli działania administracji publicznej, w wyniku której oddalona została skarga, a zatem zarzut naruszenia art. 3 § 1 i 2 pkt 2 w związku z art. 151 p.p.s.a. jest również bezzasadny.

W kontekście zaś zarzutu naruszenia przewidzianej na gruncie art. 8 k.p.a. zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa należy stwierdzić, że niezadowolenie strony postępowania z wydanego przez organ administracji rozstrzygnięcia nie może być utożsamiane z naruszeniem wynikającego z art. 8 k.p.a. obowiązku prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Nie sposób przyjąć, że wymóg prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej będzie zachowany jedynie wówczas, gdy organy administracji będą wydawać rozstrzygnięcia, których oczekuje strona postępowania.

Stąd na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 206 i art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości, mając na uwadze charakter rozpoznawanej sprawy oraz wynikającą z akt sprawy trudną sytuację życiową skarżącego, który musiałby zostać obciążony kosztami postępowania.

W odniesieniu do wniosku o przyznanie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu – wymaga wyjaśnienia, że nie może być uznany za skuteczny z tego powodu, że jego adresatem nie jest Naczelny Sąd Administracyjny. Wynagrodzenie pełnomocnika wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu jest należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) i jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny, na podstawie przepisów art. 258 – 261 p.p.s.a. Z tego też względu wniosek pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia za czynności w postępowaniu kasacyjnym należało pozostawić do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu.