Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Bogusław Dauter po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 20 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Lu 53/14 w przedmiocie wyłączenia sędziów w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z dnia 22 listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. postanawia oddalić zażalenie.

1. Postanowieniem z 20 listopada 2014 r., I SA/Lu 53/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił wniosek T. K. o wyłączenie od orzekania w sprawie sędziów Anny Kwiatek i Wiesławy Achrymowicz, stosownie do art. 22 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a.").

Jak zauważono w motywach orzeczenia, analiza wniosku skarżącego wskazuje, że upatruje on przyczyny wyłączenia w fakcie orzekania przez wskazanych sędziów w innych sprawach z jego skarg na rozstrzygnięcia organów podatkowych, odmawiające wglądu do akt postępowania podatkowego, na podstawie których wydano rozstrzygnięcie objęte skargą złożoną w niniejszej sprawie. Na tym tle skarżący opiera przekonanie o braku bezstronności sędziego wynikającej ze związania poglądami wyrobionymi w toku rozpoznawania spraw wcześniejszych.

W ocenie sądu pierwszej instancji opisana sytuacja nie odpowiada przesłance wyłączenia sędziego zawartej w przywołanym przez stronę art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. Słusznie wskazał pełnomocnik strony, że źródłem tej regulacji jest wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 14 października 2008 r., SK 6/07 (OTK-A 2008, nr 8, poz.137); nie dostrzegł jednak, że wyrok ten zmierzał do zagwarantowania bezstronności w sprawach, w których sędzia orzeka najpierw w sprawie skargi na rozstrzygniecie wydane w trybie zwykłym, a następnie miałby rozpatrywać skargę na decyzję czy postanowienie wydane w postępowaniu nadzwyczajnym, tj. w trybie wznowienia, stwierdzenia nieważności, zmiany bądź też uchylenia rozstrzygnięć już wcześniej będących przedmiotem oceny sądu administracyjnego dokonywanej przez tego sędziego.

W ww. przepisie ustawodawca odsyła do sprawy w znaczeniu materialnoprawnym, której tożsamość wyznacza identyczność podmiotów, przedmiotu stosunku prawnego oraz obu jego podstaw – prawnej i faktycznej. W okolicznościach niniejszej sprawy nie zachodzi tak rozumiana tożsamość pomiędzy postępowaniem objętym niniejszą skargą i postępowaniami uprzednio prowadzonymi pod sygn. akt: I SA/Lu 275/14, I SA/Lu 301/14 i I SA/Lu 302/14. Postępowania te dotyczą bowiem kontroli legalności rozstrzygnięć wydanych w innych przedmiotach; czym innym jest postępowanie dotyczące podatku dochodowego za określony okres, a czym innym – prawo wglądu strony do dokumentów wyłączonych z akt postępowania podatkowego oraz kontrolnego mimo, iż obydwa postępowania łączy osoba skarżącego i ten sam organ.

W związku z powyższym sąd uznał, że okoliczność, że sędzia A. Kwiatek i sędzia W. Achrymowicz orzekały w ww. sprawach ze skarg wnioskodawcy dotyczących odmowy wglądu do dokumentów wyłączonych z akt postępowania, nie stanowi podstawy do wyłączenia sędziego z mocy prawa w niniejszej sprawie.

2. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący domagał się w szczególności uchylenia zaskarżonego orzeczenia w całości i uwzględnienia wniosku o wyłączenie sędziów, zarzucając naruszenie:

- art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. poprzez uznanie, że nie zachodzą przesłanki wyłączenia sędziów z mocy ustawy wskazane w tym przepisie,

- art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a. poprzez odmowę wyłączenia sędziów prowadzącą wprost do nieważności postępowania,

- art. 22 § 2 w zw. z art. 166 P.p.s.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu postanowienia, czy sędziowie, których dotyczył wniosek złożyli stosowne oświadczenia, co rodzi wątpliwości co do prawidłowości procedury związanej z rozpoznaniem wniosku o wyłączenie sędziów;

- art. 22 § 2 w zw. z art. 163 § 2 oraz art. 167 P.p.s.a. poprzez:

- niedoręczenie odpisu zarządzenia o wyznaczeniu posiedzenia niejawnego,

- niewskazanie w treści uzasadnienia postanowienia, kiedy przewodniczący wydziału wyznaczył posiedzenie niejawne,

co rodzi wątpliwości co do prawidłowości procedury związanej z rozpoznaniem wniosku o wyłączenie sędziów,

- art. 133 § 1 w zw. z art. 166 P.p.s.a. w zakresie, w jakim sąd nie zbadał akt spraw o sygn. I SA/Lu 275/14, I SA/Lu 301/14 i I SA/Lu 302/14, gdzie zarzut stawiany w skargach był identyczny z zarzutem zawartym w przedmiotowym postępowaniu (sędzia miał zatem wyrobiony pogląd przynajmniej w tym zakresie).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

3. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zasadnie uznał sąd pierwszej instancji, że w sprawie nie zachodzi wskazywana przez stronę przesłanka wyłączenia sędziów, określona w art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a.; innymi słowy nie sposób przyjąć, że sędziowie, których wyłączenia domaga się skarżący, "w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brali udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie".

Wyjaśnić w tym kontekście należy, że ww. przepis wprowadzono do P.p.s.a. z dniem 8 stycznia 2010 r., na mocy art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 października 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 1736), która, jak podkreślono w uzasadnieniu jej projektu, "stanowi wykonanie obowiązku dostosowania systemu prawnego do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 października 2008 r., sygn. akt 6/07". W wyroku tym Trybunał stwierdził z kolei, że art. 18 § 1 pkt 6 P.p.s.a. jest niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim pomija jako podstawę wyłączenia sędziego od udziału w orzekaniu w postępowaniu sądowym toczącym się po wznowieniu postępowania administracyjnego, jego wcześniejszy udział w orzekaniu w sprawie dotyczącej decyzji wydanej we wznawianym postępowaniu administracyjnym.

Z uwagi na powyższe, mimo potencjalnie szerokiej formuły leksykalnej wskazanego unormowania, w bieżącym orzecznictwie akcentuje się konieczność ścisłej wykładni art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. (por. np. wyrok NSA z 20 kwietnia 2010 r., II OSK 699/09, CBOSA). W związku z powyższym przyjmuje się, że wyłączenie w oparciu o wskazaną podstawę znajduje zasadniczo zastosowanie wówczas, "gdy wydane zostało orzeczenie kończące postępowanie w danej sprawie, a w późniejszym czasie na skutek skargi strony analizowane jest postępowanie nadzwyczajne w tejże sprawie" (por. np. wyrok NSA z 12 grudnia 2013 r., II FSK 51/12, CBOSA).

Nie ulega wątpliwości, że nie jest to sytuacja rozważana w przedmiotowym przypadku, w którym sędziowie, których wyłączenia domaga się skarżący, mają obecnie orzekać w sprawie decyzji wymiarowej w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych, a wcześniej orzekali w odniesieniu do kwestii wpadkowej, tj. postanowienia o odmowie wglądu do dokumentów wyłączonych z akt postępowania w ww. zakresie (por. w szczególności wyrok w sprawie I SA/Lu 302/14). Jakkolwiek przy tym wskazane zagadnienia sporne wiążą się z jednym postępowaniem podatkowym, to w sensie przedmiotowym, jak i podstawy prawnej oraz faktycznej, wygenerowały odrębne sprawy sądowoadministracyjne, odpowiednio stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a.

Wymaga więc podkreślenia, na co zwrócił uwagę sąd pierwszej instancji, że w omawianym przypadku nie mamy do czynienia z jedną sprawą sądowo-administracyjną w ujęciu materialnym, a z odrębnymi postępowaniami sądowymi. Dostrzega powyższe w istocie sama strona skarżąca podnosząc, że postępowanie organu doprowadziło do "powielenia zarzutów w ramach dwóch oddzielnych rodzajów postępowań" (s. 4 zażalenia). Jednakże akcentowana przez autora zażalenia okoliczność, że w skardze na przedmiotową decyzję zawarto zarzuty zbieżne z zarzutami przytaczanymi w sprawach dotyczących postanowień w zakresie odmowy wglądu do dokumentów, nie ma wpływu na ocenę ww. przesłanki wyłączenia sędziego, a ściślej na ustalenie, że w omawianym przypadku nie mamy do czynienia z jedną i tą samą sprawą. Z kolei przytoczone na poparcie forsowanego stanowiska orzecznictwo jest irrelewantne w sprawie, jako dotyczące odmiennych stanów faktycznych.

Z tych powodów nie uwzględniono kluczowego zarzutu zażalenia, tj. zarzutu naruszenia art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a., jak i względem niego akcesoryjnych zarzutów naruszenia art. 183 § 2 pkt 4 oraz art. 133 § 1 w zw. z art. 166 P.p.s.a., których to przepisów notabene sąd nie mógł naruszyć w sposób wskazany w osnowie środka odwoławczego, tj. poprzez odmowę wyłączenia sędziów i niezbadanie akt spraw powiązanych. Pierwszy z ww. przepisów formułuje przesłankę nieważności postępowania ocenianą w postępowaniu kasacyjnym, a drugi wyznacza (m.in.) zakres kognicji sądu w oparciu o akta rozpoznawanej sprawy (a nie akta innych spraw); żadne z tych unormowań nie odnosi się do sposobu rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego.

Za zasadny Sąd odwoławczy uznał natomiast zarzut naruszenia art. 22 § 2 P.p.s.a., gdyż z akt sprawy nie wynika, aby sędziowie, których dotyczył wniosek o wyłączenie, złożyli wyjaśnienia, o których mowa (in fine) w ww. przepisie. Nie jest to jednak uchybienie, które miałoby wpływ na poprawność zaskarżonego rozstrzygnięcia, zważywszy na oczywisty brak spełnienia wskazywanej przez skarżącego przesłanki wyłączenia. W sprawie nie zachodziły przy tym wątpliwości co do którejkolwiek z pozostałych, ustawowych przesłanek wyłączenia; skarżący nie wnosił również o wyłączenie sędziów w oparciu o art. 19 P.p.s.a.

Zbliżone stanowisko można odnotować w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który wskazuje, że jeżeli wniosek o wyłączenie sędziów nie opiera się na podstawie ustawowej, składanie przez sędziów wyjaśnień jest bezprzedmiotowe (post. SN z 16 listopada 2000 r., I CO 26/00, niepubl.; cyt. za T. Ereciński (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Postępowanie rozpoznawcze, Warszawa 2012).

Końcowo wskazać należy, że Sąd nie miał obowiązku informować strony o terminie posiedzenia niejawnego (art. 95 zdanie drugie P.p.s.a.), które jak wynika z akt sprawy, wyznaczone zostało 17 listopada 2014 r. (k. 166 akt sądowych).

Z tych względów orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a.