Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Miron po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej przy udziale Prokuratora Prokuratury Regionalnej w Białymstoku Marcina Faszczy sprawy ze skargi kasacyjnej A. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 20 listopada 2018 r. sygn. akt II SA/Ol 615/18 w sprawie ze skarg A. C. i Wojewody [...] na uchwałę Rady Miejskiej w Biskupcu z dnia 16 sierpnia 2016 r. nr XXV/161/16 w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenów zabudowy przemysłowej w obrębie nr 1 miasta Biskupiec oraz w obrębie Biskupiec Kolonia postanawia: 1. umorzyć postępowanie kasacyjne; 2. zwrócić A. C. ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie kwotę 150 (sto pięćdziesiąt) złotych tytułem uiszczonego wpisu od skargi kasacyjnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 20 listopada 2018 r. sygn. akt II SA/Ol 615/18 oddalił skargi A. C. i Wojewody [...] na uchwałę Rady Miejskiej w Biskupcu z dnia 16 sierpnia 2016 r. nr XXV/161/16 w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.

A. C. wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Pismem z dnia 18 grudnia 2020 r. skarżący kasacyjnie cofnął skargę kasacyjną.

Pismem z 18 stycznia 2021 r. Prokurator Regionalny w Białymstoku (dalej: Prokurator) zgłosił swój udział w niniejszym postępowaniu. Jednocześnie Prokurator wskazał na okoliczność, która – jego zdaniem – może stanowić podstawę nieważności postępowania określoną w art. 183 § 2 pkt 4 lub art. 183 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Mianowicie Prokurator podniósł, że w trakcie rozprawy w niniejszej sprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie w dniu 20 listopada 2018 r. po zamknięciu przewodu sądowego sędziowie nie udali się do pokoju narad, lecz nadal pozostawali na sali sądowej, uzgadniając treść wyroku. Na salę wszedł wówczas inny sędzia spoza składu orzekającego i negatywnie wypowiadał się m.in. o skarżącym A. C. Powyższe zdarzenie zostało utrwalone na nośniku elektronicznym najprawdopodobniej pozostawionym na sali rozpraw przez osobę uczestniczącą w rozprawie. Zdarzenia tego dotyczyło śledztwo prowadzone przez Prokuraturę Okręgową w O. ([...]) dot. czynu z art. 231 § 1 k.k. W ocenie Prokuratora tym samym w sprawie powstają wątpliwości co do zgodności składu orzekającego z przepisami prawa (art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a.), a ponadto okoliczność ta nie była stronom wiadoma w terminie umożliwiającym podniesienie ewentualnego zarzutu w skardze kasacyjnej bądź rozważenia pod kątem jej wywiedzenia – w przypadku Wojewody [...] (art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.). Prokurator zaznaczył, że jest mu wiadoma okoliczność prawdopodobnego cofnięcia skargi kasacyjnej, jednakże Sąd jest związany tym żądaniem tylko w razie stwierdzenia jego dopuszczalności.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 60 p.p.s.a. skarżący może cofnąć skargę. Cofnięcie skargi wiąże sąd. Jednakże sąd uzna cofnięcie skargi za niedopuszczalne, jeżeli zmierza ono do obejścia prawa lub spowodowałoby utrzymanie aktu lub czynności dotkniętych wadą nieważności. Jeżeli skarżący skutecznie cofnął skargę, sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania (art. 161 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 193 p.p.s.a. powyższa regulacja znajduje zastosowanie również w odniesieniu do skargi kasacyjnej.

Postępowanie ze skargi kasacyjnej podlega umorzeniu. W rozpatrywanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził, aby istniały przesłanki negatywne określone w powołanym wyżej przepisie. Sąd miał przy tym na uwadze okoliczności podniesione w piśmie Prokuratora z dnia 18 stycznia 2021 r., jednakże uznał, że nie stanowią one o nieważności postępowania sądowego w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 615/18, a tym samym cofnięcie skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie było dopuszczalne.

Wyjaśnienia wymaga, że w związku z pismem Prokuratora z dnia 18 stycznia 2021 r. zarządzeniem z 25 stycznia 2021 r. zwrócono się do Prokuratury Okręgowej w O. o udzielnie informacji o wyniku śledztwa prowadzonego w sprawie [...]. W odpowiedzi na powyższe nadesłano postanowienie Prokuratury Okręgowej w O. z dnia [...] sierpnia 2019 r., którym umorzono śledztwo o sygn. [...] w sprawach:

I. przekroczenia w dniu 20 listopada 2018 r. w Olsztynie uprawnień przez sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, będących członkami składu orzekającego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, polegających na dopuszczeniu osoby nieuprawnionej do narady i głosowania w sprawie o sygn. akt II SA/Ol/18 (powinno być: II SA/Ol 615/18 – przyp. NSA) [...], tj. o przestępstwo z art. 231 § 1 k.k. – wobec stwierdzenia, że czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego;

II. posłużenia się w dniu 20 listopada 2018 r. w Olsztynie na sali rozpraw numer A Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie przez nieustaloną osobę urządzeniem służącym do rejestracji dźwięku w celu uzyskania informacji, do której była nieuprawniona, w postaci przebiegu narady i głosowania składu orzekającego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie w sprawie o sygn. akt II SA/Ol/18 (powinno być: II SA/Ol 615/18 – przyp. NSA) [...], tj. o przestępstwo z art. 267 § 3 k.k. – wobec niewykrycia sprawcy czynu zabronionego.

Na powyższe postanowienie, w części dotyczącej jego pkt I, zażalenie wywiódł pełnomocnik A. C. Sąd Rejonowy w O. II Wydział Karny postanowieniem z dnia [...] stycznia 2020 r. sygn. akt [...] utrzymał w mocy ww. postanowienie w zaskarżonej części (kopia postanowienia również w aktach sprawy).

Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 11 p.p.s.a. sąd administracyjny jest związany jedynie ustaleniami prawomocnego wyroku skazującego wydanego w postępowaniu karnym. Komentowany przepis nie może być przedmiotem wykładni rozszerzającej, co oznacza, że ani wyrok uniewinniający, ani wyrok w postępowaniu dotyczącym wykroczeń nie wiążą sądu. To samo odnieść trzeba także do omawianych postanowień o umorzeniu śledztwa. W okolicznościach niniejszej sprawy znaczenie postanowienia o umorzeniu śledztwa nie jest wiążące dla sądu administracyjnego w tym sensie, że Sąd może dokonać ustaleń odmiennych od tych, które legły u podstaw wydania ww. postanowienia. Nie oznacza to jednak, że sąd administracyjny nie powinien uwzględniać tej okoliczności, tj. umorzenia śledztwa w całokształcie dokonanych w tym postępowaniu ustaleń faktycznych i prawnych. Wprawdzie Naczelny Sąd Administracyjny oceniając dopuszczalność cofnięcia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie nie bada przesłanek popełnienia czynu wyczerpującego znamiona przestępstwa, lecz w istocie badając, czy w sprawie nie występuje którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania, wymieniona w art. 183 § 2 p.p.s.a., obowiązany jest ocenić pod tym kątem te same zdarzenia, co objęte postanowieniem o umorzeniu śledztwa z dnia [...] sierpnia 2019 r.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazywane przez Prokuratora okoliczności związane z rzekomym udziałem przy wydawaniu wyroku sędziego spoza składu orzekającego nie doprowadziły do nieważności postępowania prowadzonego w niniejszej sprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie z przyczyn określonych w art. 183 § 2 pkt 4 czy pkt 5 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi, gdy skład sądu był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy. Nie ma wątpliwości, że w kontrolowanej sprawie nie zachodziła druga z przesłanek opisanych w komentowanym przepisie, tj. rozpoznanie sprawy z udziałem sędziego wyłączonego z mocy ustawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest też podstaw do kwestionowania zgodności z przepisami prawa składu orzekającego w sprawie II SA/Ol 615/18. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie orzekał w składzie trzech sędziów tego Sądu: Katarzyna Matczak (Przewodniczący), Ewa Osipuk (sprawozdawca) i Piotr Chybicki. W sprawie nie miała miejsca zmiana składu orzekającego. Pod sentencją wyroku z dnia 20 listopada 2018 r. znajdują się podpisy wszystkich wymienionych wyżej członków składu orzekającego, przed którymi odbyła się rozprawa poprzedzająca bezpośrednio wydanie wyroku, co potwierdza, że istotnie wszyscy wymienieni sędziowie brali udział w wydaniu tego rozstrzygnięcia. Akta sprawy nie wskazują natomiast, by w rozpoznaniu sprawy brał udział inny sędzia spoza składu – B. J.

Wyjaśnić należy, że w tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny opierał się na ustaleniach poczynionych w toku śledztwa prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w O. w sprawie [...]. W ramach postępowania przesłuchano świadków, m.in. sędziów: Katarzynę Matczak, Ewę Osipuk, Piotra Chybickiego i B. J. Prawomocnym postanowieniem z dnia [...] stycznia 2020 r. Sąd Rejonowy w O. oddalił zażalenie na postanowienie z dnia [...] sierpnia 2019 r. o umorzeniu śledztwa w części dot. pkt I, podzielając w pełni ocenę i argumentację przedstawioną w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Stwierdził m.in., że w toku postępowania prowadzonego przez ww. Prokuraturę przeprowadzono wszelkie niezbędne czynności zmierzające do należytego wyjaśnienia sprawy oraz dokonano rzetelnej, nie dowolnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Analiza uzasadnienia postanowienia z dnia [...] sierpnia 2019 r. doprowadziła Naczelny Sąd Administracyjny do tożsamych wniosków.

I tak, jak wynika z uzasadnienia przywołanego postanowienia o umorzeniu śledztwa, po przeprowadzeniu rozprawy i zamknięciu przewodu sądowego Przewodniczący składu sędzia Katarzyna Matczak wyprosiła wszystkich z sali i zapowiedziała, że ogłoszenie wyroku nastąpi po naradzie, a następnie odbyła się narada (sędziowie zdecydowali, że odbędzie się ona na sali rozpraw, a nie w odrębnej sali przylegającej do niej). Podkreślenia wymaga, że zgodnie z § 40 regulaminu wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych (rozporządzenie Prezydenta RP z dnia 5 sierpnia 2015 r., Dz.U. z 2015 r., poz. 1177) sędziowie dzień wcześniej przed wyznaczonym terminem rozprawy spotykają się na naradzie wstępnej, której przedmiotem jest szczegółowe omówienie wszystkich spraw sędziów referentów, zapoznanie się z aktami sprawy, stanem faktycznym, zagadnieniami prawnymi, wykładnią przepisów i w trakcie której następuje omówienie wszystkich istotnych zagadnień związanych z każdą ze spraw. Taka narada wstępna odbyła się dzień wcześniej również w przedmiotowej sprawie. Sędzia sprawozdawca w osobie Ewy Osipiuk dokonała wówczas szerokiego omówienia sprawy i skład ustalił już wtedy projekt orzeczenia. Podczas rozprawy w dniu 20 listopada 2018 r. nie pojawiły się natomiast nowe okoliczności, które uzasadniałyby konieczność zmiany uzgodnionego stanowiska. Z tego powodu przebieg narady poprzedzającej wydanie i ogłoszenie wyroku w dniu 20 listopada 2018 r. był bardzo krótki i zasadniczo ograniczył się do potwierdzenia stanowiska, jakie zajęto w toku narady wstępnej. Co prawda miało miejsce zdarzenie wskazane przez Prokuratora w piśmie z 18 stycznia 2021 r.: sędzia B. J. wszedł na salę rozpraw, gdzie znajdował się wskazany wyżej skład orzekający w sprawie II SA/Ol 615/18 i rozmawiał z sędzią Piotrem Chybickim, ale niewątpliwie nie uczestniczył on w naradzie i głosowaniu nad orzeczeniem wydanym w tej sprawie. Jego wejście na salę rozpraw – po zakończeniu narady – było uzgodnione z sędzią Ewą Opsiuk i związane było z faktem, że był on Przewodniczącym składu orzekającego w sprawie zaplanowanej na godz. 9:30, gdy tymczasem w sprawie II SA/Ol 615/20 rozprawa zakończyła się o godz. 10:00 i dopiero po tym czasie skład rozpoczął naradę. Podkreślić trzeba, że rozmowa sędziego B. J. z sędzią Piotrem Chybickim miała miejsce już po zakończonej naradzie, zaś przed planowanym ogłoszeniem wyroku ww. sędzia opuścił salę rozpraw. Powyższe wynika z zeznań świadków w osobach sędziów: Katarzyny Matczak, Ewy Osipuk, Piotra Chybickiego i B. J., a także analizy dźwiękowego zapisu przebiegu narady utrwalonej przez nieustaloną osobę.

Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności, ustalone w sposób rzetelny i wiarygodny w toku śledztwa prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w O., w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie doszło do nieważności postępowania z powodu przesłanki określonej w art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a.

Opisanych wyżej okoliczności nie sposób też zakwalifikować jako pozbawienia strony możności obrony swych praw, co by prowadziło do nieważności postępowania na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.

Próbę zdefiniowania przesłanki nieważności postępowania określonej w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. podjął Naczelny Sad Administracyjny w wyroku z dnia 11 lutego 2014 r., II OSK 2175/12 (CBOSA: orzeczenia.nsa.gov.pl), stwierdzając, że strona jest pozbawiona możności obrony swych praw, gdy na skutek uchybień procesowych sądu nie brała udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień na kolejnych rozprawach poprzedzających wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji. Z kolei w wyroku z dnia 4 grudnia 2012 r., I OSK 1746/12 (CBOSA: orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że przy analizie, czy doszło do pozbawienia strony możności działania, należy najpierw rozważyć, czy nastąpiło naruszenie przepisów procesowych, a w drugiej kolejności – czy uchybienie to wpłynęło na możność strony działania w postępowaniu, a w końcu – czy pomimo realizacji tych przesłanek strona mogła bronić swych praw mimo stwierdzonych uchybień procesowych. Tylko w razie kumulatywnego spełnienia wszystkich trzech przesłanek można odpowiedzieć twierdząco, że strona została pozbawiona możności działania.

W niniejszej sprawie, jak wyjaśniono wyżej, krótkotrwała obecność na sali rozpraw sędziego spoza składu orzekającego w żaden sposób nie doprowadziła do naruszenia jakichkolwiek przepisów procesowych, co jest podstawowym warunkiem uznania, że strona została pozbawiona możności działania. W tej sytuacji bezzasadne jest też twierdzenie Prokuratora, że okoliczność ta mogłaby stanowić podstawę podniesienia zarzutu stronniczości składu orzekającego w skardze kasacyjnej bądź w ogóle wywiedzenia skargi kasacyjnej opartej na tym zarzucie.

Jedynie na marginesie wskazać należy, że treść pisma z 18 stycznia 2021 r. i wnioski Prokuratora o podstawach nieważności postępowania sądowego pozostają w sprzeczności z ustaleniami prowadzonego śledztwa w sprawie [...], na które powołano się w ww. piśmie, a także postanowieniem Prokuratury Okręgowej w O. z dnia [...] sierpnia 2019 r. o umorzeniu śledztwa (z którym to postanowieniem Prokurator powinien zapoznać się wcześniej – przed sformułowaniem pisma wskazującego na wystąpienie przesłanek nieważności postępowania).

Reasumując, okoliczności podniesione przez Prokuratora w piśmie z 18 stycznia 2021 r. nie dają podstaw do stwierdzenia, że postępowanie sądowe w sprawie II SA/Ol 615/18 dotknięte jest wadą nieważności opisaną w art. 183 § 2 pkt 4 i 5 p.p.s.a. W sprawie nie wystąpiły również pozostałe przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy. W związku z tym, że skarga kasacyjna została skutecznie cofnięta, Naczelny Sąd Administracyjny umorzył postępowanie kasacyjne na podstawie art. 161 § 1 pkt 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a.

O zwrocie wpisu od skargi kasacyjnej orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.