Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.), sędzia WSA Bożena Marciniak, asesor WSA Iwona Ścieszka, , po rozpoznaniu w dniu 26 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi G. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 15 czerwca 2022 r. nr KOA/2307/Sr/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta M. z 21 kwietnia 2022 r., nr 5211.26.2022; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz G. G. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżoną decyzją z 15 czerwca 2022 r., nr KOA/2307/Sr/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozparzeniu odwołania G. G. od decyzji Burmistrza Miasta [...] z 21 kwietnia 2022 r., nr [...] , utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że Burmistrz decyzją z 21 kwietnia 2022 r. odmówił G.G. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad żoną E.G.. Jako przyczyny odmowy przyznania świadczenia wskazał: brak spełnienia warunku rezygnacji z zatrudnienia lub innego zajęcia w celu podjęcia opieki nad osobą niepełnosprawną oraz, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała w [...] roku życia.

Od powyższej decyzji odwołanie wniósł G. G.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie rozpoznając sprawę przytoczyło treść art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615).

Kolegium podniosło, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, uznany został za niezgodny z Konstytucją RP. Wobec tego organy administracji powinny stosować przepis z wyłączeniem niekonstytucyjnej części art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie nie została wypełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innego zajęcia z powodu konieczności podjęcia się opieki nad osobą niepełnosprawną. Podniosło, że G.G. ma ukończone [...] lata, zamieszkuje wspólnie z żoną, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy i nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych, nie wykonuje pracy zarobkowej ani innego zajęcia, nie jest właścicielem gospodarstwa rolnego, ani nie zaprzestał pracy w takim gospodarstwie. Ostatni okres zatrudnienia miał miejsce w 2013 r.

W ocenie Kolegium z akt sprawy nie wynika, żeby zachodził związek przyczynowy pomiędzy koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną, a rezygnacją lub niepodejmowaniem w danej chwili zatrudnienia.

Organ odwoławczy zaznaczył, że wnioskodawca nie ma uprawnień emerytalnych ani rentowych, nie pracuje, ani nie pracował w ostatnim czasie (od 9 lat), wobec czego trudno uznać, aby w jego przypadku zachodził bezpośredni i ścisły związek między niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki nad niepełnosprawną żoną. Nie negując okoliczności, że tylko on może się opiekować żoną, organ stwierdził, że nie może pominąć przesłanki ustawowej zobowiązującej do ustalenia związku między rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia, a opieką nad niepełnosprawną osobą. W ocenie Kolegium związek taki nie został wykazany.

Organ wskazując na orzecznictwo zaznaczył, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Natomiast związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły (wyroki: WSA we Wrocławiu z 11 marca 2020 r., sygn. IV SA/Wr 520/19, WSA w Olsztynie z 30 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 211/20).

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 15 czerwca 2022 r. złożył G. G.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy polegającą na przyjęciu, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad żoną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji oraz przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, względnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Skarżący wniósł o zasądzenie kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Zarzuty rozwinął w uzasadnieniu skargi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Na wstępie należy uznać za prawidłowe stanowisko Kolegium, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jako niezgodny z Konstytucją, nie może być stosowany w dotychczasowym brzmieniu. Rozważania Kolegium w tej części znajdują bowiem potwierdzenie w treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 oraz w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Niewątpliwie małżonek jest osobą na której, w rozumieniu przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży obowiązek alimentacyjny wobec współmałżonka.

Jak wskazuje się w orzecznictwie i doktrynie art. 17 ust. 1 ustawy w żaden sposób nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi o stałość opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, tj. 24 godziny na dobę (zob.: B. C. [w:] P. R. (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, uwagi do art. 17; wyroki: NSA z 23 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 786/2, WSA w Rzeszowie z 27 sierpnia 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 590/19; WSA we Wrocławiu z 6 listopada 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 287/19; WSA w Gliwicach z 25 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 970/19).

W rozpoznawanej sprawie jest okolicznością niesporną, że żona skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z 7 grudnia 2017 r. wydanym na stałe. Zgodnie z jego treścią E.G. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z symboli przyczyny niepełnosprawności wynika, że u żony skarżącego występuje upośledzenie narządu ruchu oraz inne schorzenia. Natomiast z załączonej dokumentacji lekarskiej wynika, że leczona jest onkologicznie z powodu raka piersi i guzów kręgosłupa.

Zważyć należy, że opieka musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej, a zakres tych potrzeb jest określony w orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (wyrok NSA 7 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 3946/18 i 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19).

W rozpoznawanej sprawie organy nie kwestionowały samego faktu sprawowania opieki przez skarżącego nad żoną. Z przeprowadzonego 16 marca 2022 r. wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący opiekuje się żoną całodobowo i pomaga jej we wszystkich czynnościach dnia codziennego, w tym poruszaniu się po mieszkaniu, myciu, ubieraniu. Pomaga jej w domowej rehabilitacji – ćwiczeniach, wykonuje masaże, przygotowuje posiłki.

Jednakże organy uznały, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad żoną. Organ podał, że skarżący był ostatnio zatrudniony w 2013 r.

Zważyć należy, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy nie zakreśla ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia, czy też jego niepodejmowania z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie - po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia - wystąpi on o świadczenie pielęgnacyjne. Wobec tego brak jest podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia (por. wyroki: NSA z 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1939/21; WSA w Gdańsku z 6 października 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 19/22; WSA w Łodzi z 24 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 218/20). Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy powinna być dokonywana adekwatnie do czasu, w którym wnioskodawca występuje o przyznanie świadczenia. Istotne jest więc, czy w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżący spełnia ustawowe przesłanki do jego przyznania. Dla odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest zatem wystarczające ustalenie, że skarżący od 2013 r. nie jest zatrudniony. Kluczowym jest, że stan zdrowia żony skarżącego, w chwili złożenia wniosku, doprowadził do konieczności sprawowania nad nią stałej opieki, a wobec tego, czy opieka ta uniemożliwia skarżącemu podjęcie zatrudnienia. Jak wynika z orzeczenia o niepełnosprawności E.G. ma ustaloną niepełnosprawność od 2014 r.

Jak wyżej zaznaczono przepis art. 17 ust. 1 ustawy nie zakreśla ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia, czy też jego niepodejmowania z powodu konieczności sprawowania opieki. Z treści tego przepisu wynika, że obok rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ustawodawca, jako przesłankę do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazał także na niepodejmowanie zatrudnienia (innej pracy zarobkowej).

Zatem nawet gdyby okazało się, że powodem rezygnacji wnioskodawcy z zatrudnienia w przeszłości nie była konieczność opieki nad żoną, czego organy nie wyjaśniły, to konieczne jest także zbadanie, czy brak możliwości podjęcia przez skarżącego zatrudnienia w późniejszym okresie powodowany jest koniecznością sprawowania opieki nad żoną. Organ nie zbadał od kiedy skarżący sprawuje stałą opiekę nad żoną, a wobec tego, czy opieka ta skutkowała niemożnością podjęcia aktywności zawodowej.

Niewątpliwie konieczność objęcia niepełnosprawnego członka rodziny opieką i jej permanentne sprawowanie uniemożliwia podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Wskazać należy, że system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację z zatrudnienia lub niepodejmowanie tego zatrudnienia. Nie tylko więc rezygnacja z zatrudnienia stanowi o spełnieniu przesłanki niezbędnej do uzyskania świadczenia, ale też warunki do przyznania świadczenia należy uznać za spełnione, jeżeli wnioskujący nie podejmuje zatrudnienia w związku z obiektywnie zaistniałą koniecznością sprawowania opieki.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności uznać należy, że zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, a decyzja organu I instancji także z naruszeniem art. 17 ust. 1b ustawy. Organy naruszyły także przepisy art. 7, 77 § 1 i 80 kpa, ponieważ nie zostały wyjaśnione i właściwie ocenione wszystkie, wyżej wskazane, istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 135 ppsa i art. 200 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym uzasadnione było przepisem art. 119 pkt 2 ppsa.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.