Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Sędzia WSA Bogusław Wolas po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 lipca 2025 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 29 września 2022 r.; znak SKO-NP-4115-281/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.

E. P. (dalej: "skarżąca") wniosła do Sądu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z 29 września 2022 r. (nr SKO–NP-4115-281/22) utrzymującą w mocy decyzję Burmistrz Miasta Grybów z 5 maja 2022 r. (znak: SR.5231.01.2022) o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego

Stan prawny i faktyczny sprawy przedstawiał się następująco:

1. Wnioskiem z 24.02.2022 r. skarżąca zwróciła się do organu I instancji o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wobec rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na opiekę nad matką, S. M. Osoba ta legitymuje się orzeczeniem Lekarz Orzecznika ZUS o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, wydanym 25.02.2020 r., w którym stwierdzono, że stopień niepełnosprawności istnieje od 1.10.2019 r.

2. W oparciu o wywiad środowiskowy przeprowadzony 7.03.2022 r. ustalono, że matka skarżącej ma 80 lat, mieszka sama, porusza się samodzielnie ale odczuwa silne bóle nóg i ma problemy ze stawami biodrowymi, pozostaje w stałym leczeniu wynikającym z: niewydolności serca, przewlekłej choroby nerek, problemów ze wzrokiem. Nie jest w stanie samodzielnie egzystować, wymaga pomocy innych osób w codziennym funkcjonowaniu, a opiekę tę zapewnia skarżąca. Pracownik socjalny zapisał, że opieka skarżącej nad matką zajmuje jej ok 6 godzin dziennie i obejmuje: pomoc w utrzymaniu higieny osobistej (kąpiel, obcinanie paznokci, moczenie nóg), w przygotowaniu i podaniu posiłków, przygotowaniu leków, dotarciu na wizyty lekarskie, zapewnieniu transportu do przychodni, realizacji recept, prowadzeniu szeroko rozumianego gospodarstwa domowego (sprzątanie, pranie, zakupy, załatwianie spraw urzędowych). Odnotowano także, iż niepełnosprawna ma duże problemy ze wzrokiem, na lewe oko w ogóle nie widzi, zaś na prawe bierze, co 3 tygodnie zastrzyki,. Dużym problemem jest niedokrwistość i związane z tym omdlenia. Z uwagi na opiekę nad matką, skarżąca zrezygnowała z pracy w 2020 r.

Dalej w wywiadzie przytoczono sytuację rodzeństwa skarżącej (3 osoby).

Ustalono też, że zakres wymienionych wyżej czynności jest tożsamy z czynnościami wymienionymi przez skarżącą w załączonym do wniosku "opisie czynności wykonywanych w ramach opieki" do których należy: pobudka, pomoc w utrzymaniu higieny osobistej (kąpiel, obcinanie paznokci, transport do fryzjera, moczenie nóg, utrzymanie higieny jamy ustnej), przygotowanie posiłków, podanie leków, transport umawianie wizyt, opłacanie rachunków, wyjścia na spacer, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, opłacanie rachunków, wizyty lekarskie, prasowanie, pranie.

Oran ustalił, że skarżąca jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Urzędzie Pracy, a w 2020 r., z uwagi na konieczność opieki nad matką zrezygnowała z zatrudnienia.

3. Decyzją z 5.05.2022 r. organ I instancji odmówił skarżącej przyznania oczekiwanego świadczenia. Wskazał, że przeprowadzony w sprawie wywiad środowiskowy potwierdził stałą i faktyczną opiekę skarżącej nad matką. Organ I instancji stwierdził, że skarżąca spełnia warunki z art. 17 us.t 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych – do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, jednak z uwagi na czas powstania niepełnosprawności jej matki i treść art. 17 ust. 1b ustawy – nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

4. SKO w Nowym Sączu, po rozpoznaniu odwołania skarżącej od opisanej wyżej decyzji – utrzymało ją w mocy decyzją z 29.09.2022 r. Kolegium przytoczyło ustalenia wywiadu środowiskowego (por. punkt 2) i stwierdziło, że czynności takie jak: pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, podanie leków, przygotowanie posiłków, organizowanie wizyt lekarskich, robienie zakupów, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącego. Opisane czynności to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu.

Zdaniem Kolegium, wykazany zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką, która mieszka sama i prowadzi osobne gospodarstwo domowe, jest osobą kontaktową, może samodzielnie załatwić potrzeby fizjologiczne, a zatem może zostać w domu sama przez część dnia, jest do pogodzenia z jednoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium zwróciło też uwagę, że w aktach sprawy nie ma żadnego dokumentu potwierdzającego, że skarżąca kiedykolwiek pozostawała w zatrudnieniu lub wykonywała inną pracę zarobkową. Okoliczności te wskazują, w ocenie Kolegium, że skarżąca zrezygnowała ale "z podejmowania pracy"- z akt sprawy wynika bowiem całkowita bierność zawodowa skarżącej. Świadczy to o braku związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Kolegium wskazało, że nie można przyjąć, że zakres opieki nad niepełnosprawną matką powoduje brak możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przy współudziale pozostałych trzech osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnej czy też przy uzyskaniu pomocy w opiece przez usługi opiekuńcze realizowane w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo.

5. W skardze do Sądu skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. – przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, jak też przez przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżąca zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będącą jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, że rodzeństwo skarżącej może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

6. WSA w Krakowie wyrokiem z 17.04.2023 r. (sygn. akt III SA/Kr 1843/22) – oddalił skargę. Motywacja Sądu obejmowała to, że w sytuacji – gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ustawowego obowiązku, brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną ponieważ w opiece nad matką powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji, a zatem nie zachodziła konieczność rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia w celu opieki nad matką. Sąd akcentował, że do alimentacji względem matki skarżącej, zobowiązana była dodatkowo trójka jej rodzeństwa, a w stosunku do żadnej z tych osób nie zachodziła obiektywna przyczyna uzasadniająca zwolnienie z obowiązku alimentacji względem matki.

7.1. Opisany wyżej wyrok został uchylony przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 28.01.2025 r. (sygn. akt I OSK 3/24). NSA wskazał, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa tego, która z osób, tj. czy wnioskodawca, czy może ktoś z rodzeństwa, powinna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji nie powinno być podważane, że rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. W sytuacji zatem, gdy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Pogląd Sądu I instancji o braku związku przyczynowo-skutkowego oparty wyłącznie na konstrukcji obowiązku alimentacyjnego, został przez NSA uznany za nietrafny.

NSA wskazał, że okoliczności relewantne dla ustalenia związku przyczynowego między niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad matką, pozostały poza oceną Sądu I instancji.

7.2. NSA zalecił dokonanie przez Sąd I instancji oceny, czy pomimo błędnej wykładni prawa materialnego we wskazanym zakresie, organy administracyjne poczyniły wystarczające ustalenia mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy oraz kolejno czy prawidłowo zostały ocenione przez organy administracyjne okoliczności dotyczące niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania długotrwałej opieki nad matką w związku z jej znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

8. Zgodnie z art. 190 zdanie 1 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024 r., poz. 935; dalej "p.p.s.a.") sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

9. Z perspektywy zaleceń sformułowanych przez NSA w wyroku z 28.01.2025 r. (sygn. akt I OSK 3/24) kluczowa była analiza tego, czy należyte i wystarczające z punktu widzenia materialnoprawnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego były ustalenia faktyczne poczynione przez organy administracji w toku postępowania poprzedzającego wydanie kontrolowanej decyzji i czy poprawna była ocena tych ustaleń zaprezentowana przez organy administracji. Analiza ogółu okoliczności tej sprawy w kontekście wskazań NSA (punkt 7.2) doprowadziła Sąd do wniosku, że kontrolowane decyzje naruszały prawo w sposób mogący mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, przez co decyzje te podlegały uchyleniu.

10. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2023 r., poz. 390; dalej u.ś.r.) w brzmieniu obowiązującym do 31.12.2023 r. Przepis ten mówił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje także innym – niż wymienione w poprzednich punktach tego ustępu – osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

11. W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy zatem wykazać, że osoba ubiegająca się o to świadczenie, nie tylko należy do kręgu osób w nim wskazanych, ale także stale i osobiście opiekuje się bliską (tj. objętą ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym) osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym, czy w istocie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką. Innymi słowy, zaniechanie aktywności zawodowej opiekuna musi nastąpić w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Podkreślić bowiem należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam tylko fakt opieki nad niepełnosprawnym, lecz za rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna (lub jego rezygnację z zatrudnienia) – wynikający właśnie z konieczności sprawowania tej opieki.

12. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest słuszny pogląd, że art. 17 ust. 1 ustawy należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17.10.2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20) z uwagi na całkowitą zależność osoby niepełnosprawnej od opiekuna (WSA w Warszawie w wyroku z 7.10.2011 r. sygn. I SA/Wa 1265/11). Przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegająca na "niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", powinna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć (kontynuować) innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, a przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (por. wyrok NSA z 14.02.2024 r., sygn. akt I OSK 229/23).

13.1. Zauważyć i podkreślić należy, że w postępowaniu w sprawach dotyczących przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego niewątpliwie jednym z kluczowych dowodów, w oparciu o który ustalane są zasadnicze elementy stanu faktycznego rzutujące na możliwość przyznania wnioskowanego przez stronę wsparcia, jest rodzinny wywiad środowiskowy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się szczególnie doniosłą i ważną rolę tego dowodu. Jest on bowiem sposobem zbierania informacji, rozmową z osobą starającą się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej i z jej rodziną, a także swoistym trybem postępowania dowodowego, w ramach którego sporządzony kwestionariusz, stanowi szczególną formę protokołu w rozumieniu przepisów k.p.a., mającą na celu uwzględnienie specyficznego charakteru postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej (por. wyrok NSA z 7 maja 2002 r., sygn. akt I SA 3337/01).

13.2. Stosownie do par. 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. 2021, poz. 893) wywiad przeprowadza się z osobą lub rodziną w miejscu zamieszkania lub pobytu. Według par. 4 ust. 1 w.w. rozporządzenia, pracownik socjalny, przeprowadzając wywiad, bierze pod uwagę indywidualne cechy, sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową (...) mogące mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznawanej pomocy. Ustęp 2 cytowanego przepisu stanowi natomiast, że w ramach przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny dokonuje analizy i diagnozy sytuacji danej osoby lub rodziny i formułuje wnioski z nich wynikające, stanowiące podstawę planowania pomocy.

13.3. Z przytoczonych wyżej regulacji wynika, że rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się zasadniczo z wnioskodawcą (z rodziną) starającą się o przyznanie pomocy, a ustaleniu podlegają okoliczności mogące mieć wpływ na rodzaj przyznawanego wsparcia. W sprawach dotyczących przyznania świadczenia pielęgnacyjnego okolicznościami podlegającymi ustaleniu w toku wywiadu środowiskowego będą te okoliczności, które wyznacza materialnoprawna podstawa przyznania tego świadczenia (art. 17 ust. 1 "u.ś.r."; w brzmieniu do 31.12.2023 r.). Skoro zaś przyznanie przedmiotowego świadczenia warunkowane jest istnieniem bezpośredniego i ścisłego związku przyczynowo-skutkowego między pasywnością zawodowa opiekuna osoby niepełnosprawnej, a sprawowaną nad tą osobą opieką, to kluczowe staje się ukierunkowanie ustaleń pracownika socjalnego na te okoliczności, które obejmują stan zdrowia podopiecznego, gdyż determinują one zakres nieodzownej opieki udzielanej przez opiekuna. Te ustalenia i okoliczności następnie podlegają ocenie z perspektywy nieodzowności zaniechania aktywności zawodowej przez osobę sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Podkreślić przy tym trzeba, że wywiad środowiskowy stanowi w istocie jedyny bezpośredni dowód przeprowadzany w postępowaniu dotyczącym przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, stąd rzetelne jego przeprowadzenie, obejmujące wskazane wyżej ustalenia, jest szczególnie istotne dla poprawnego ukształtowania podstawy faktycznej rozstrzyganej sprawy.

13.4. W ocenianym przypadku nie sposób jednak uznać, że wywiad środowiskowy przeprowadzony został należycie, tj. z poszanowaniem wskazanych wyżej przepisów rozporządzenia. Dostrzec bowiem trzeba, iż analiza dokumentu sporządzonego z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wskazuje, iż czynność ta miała miejsce w mieszkaniu skarżącej (ul. G.1 w G.) i brała w nim udział wyłącznie skarżąca (por. k, 21 akt adm.). Z treści ocenianego dokumentu nie wynika natomiast to, że w wywiadzie środowiskowym uczestniczyła, mająca podlegać opiece, niepełnosprawna matka skarżącej. Ta osoba zaś mieszka w innym miejscu niż skarżąca (ul. G. 2 w G.), co ustalił pracownik socjalny w toku wywiadu i co wynika także z pisma organu z 28.02.2022 r. (k. 24). Ani z treści wywiadu środowiskowego, ani z innych dokumentów składających się na akta sprawy nie wynika natomiast to, aby pracownik socjalny, w trakcie przeprowadzanej czynności w ogóle miał jakąkolwiek styczność z mającą podlegać opiece osobą niepełnosprawną. Świadczy o tym podpis jedynie skarżącej pod dokumentem przeprowadzonego wywiadu, brak jakichkolwiek oświadczeń niepełnosprawnej, tak do sporządzanego dokumentu, jak i w formie załączników do wywiadu oraz brak wypełnienia przez pracownika socjalnego rubryki "IV" wywiadu tj. zaprezentowania własnych wniosków i spostrzeżeń.

Przeprowadzony w tej sprawie wywiad środowiskowy nie odbył się zatem z udziałem matki skarżącej, a więc w istocie nie dostarczył żadnych miarodajnych informacji odnośnie stanu zdrowia tej osoby, zakresu potrzebnej jej opieki oraz choćby tego, czy opieka ta jest sprawowana i czy w ogóle jest ona potrzebna. Bezpośredniość ocenianej czynności dowodowej służyć ma właśnie naocznemu zapoznaniu się pracownika socjalnego z sytuacją niepełnosprawnego determinującą możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jej opiekunowi. To bowiem wywiad środowiskowy daje najpełniejszy ogląd sytuacji warunkującej uzyskanie świadczenia przez osobę nim zainteresowaną. Ustalenia sporządzonego w tej sprawie wywiadu opierają się natomiast wyłącznie na odebranych przez pracownika socjalnego deklaracjach skarżącej, w których zapewnia ona o samym fakcie sprawowania opieki nad matką oraz mającym być realizowanym zakresie tej opieki. Z uwagi jednak na to, iż w przeprowadzanej czynności dowodowej nie uczestniczyła – mająca podlegać opiece – niepełnosprawna matka skarżącej, pracownik socjalny nie zweryfikował deklarowanych przez nią zapewnień, jak też – z własnej inicjatywy – nie był też w stanie poczynić ustaleń, spostrzeżeń, czy wyciągnąć wniosków istotnych z punktu widzenia możliwości przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego (rubryki "IV" wywiadu – w istocie pracownik socjalny nie wypełnił). Ustalenia wywiadu środowiskowego sprowadziły się do odbycia przez pracownika socjalnego rozmowy ze skarżąca w jej mieszkaniu, z pominięciem kluczowej dla tego dowodu osoby, tj. podlegającej opiece matki skarżącej i przy braku wiarygodnych ustaleń jej dotyczących. Ujętych więc w sporządzonym w tej sprawie wywiadzie środowiskowym treści nie sposób traktować jako zasadnie mogących kształtować podstawę faktyczną rozstrzygnięcia tej sprawy. W ocenianym przypadku nie doszło zatem do ustalenia tych okoliczności, które określa cytowany wyżej par. 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego – a które były nieodzowne dla stwierdzenia faktów istotnych z perspektywy materialnoprawnej podstawy przyznania oczekiwanego przez skarżącą wsparcia. Już zatem z uwagi na powyżej przedstawione rozważania stwierdzić należało, że orzekające w kontrolowanej sprawie organy administracji publicznej naruszyły przepisy normujące reguły postępowania wyjaśniającego określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a naruszenie to, mogło mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy. Żaden bowiem z orzekających organów administracji nie dostrzegł uchybień występujących w przeprowadzonym w sprawie wywiadzie środowiskowym, zaś w oparciu o tak niepoprawnie poczynione ustalenia, ukształtowane zostały zasadnicze elementy podstawy faktycznej przyjmowanego rozstrzygnięcia.

14. SKO w Nowym Sączu formułując pogląd o braku występowania w ocenianym przypadku związku przyczynowo-skutkowego między pasywnością zawodową skarżącej, a opieką nad matką decydujące znaczenie przypisało nikłemu zakresowi koniecznej opieki będącemu następstwem stwierdzonej samodzielności tej osoby, a mającej wynikać z faktu, iż mieszka ona sama i o własnych siłach się porusza. Pomijając nawet sygnalizowane wyżej oceny (pkt 13.4), w kwestii samodzielnego zamieszkiwana niepełnosprawnej dostrzec należy, iż skarżąca mieszka w tym samym bloku co jej matka, a tak bliska odległość nie wyklucza możliwości zapewniania przez opiekuna stałej opieki podopiecznemu. Formułując zaś stanowisko odnośnie sprawności matki skarżącej – poza zakresem ocen organu odwoławczego pozostała analiza stanu zdrowia tej osoby. Akta zaś dostarczają informacji, że jest to osoba niewidząca na jedno oko, zaś drugie – z uwagi na postępującą utratę wzroku – poddawane jest zabiegom medycznym. Skarżąca w toku postępowania kategorycznie wskazywała, że jej matka traci wzrok (k. 36), a takie uwarunkowania zdrowotne naprowadzają na niewątpliwą intensyfikację opieki i celowość udzielania wparcia w szeregu obszarach codziennego funkcjonowania.

Nie sposób tez było bezkrytycznie zaakceptować twierdzeń SKO o występującej mobilności / samodzielności ruchowej matki skarżącej. Wszak skarżąca podawała w wywiadzie środowiskowym, że matka porusza się z dużym bólem (k. 20), co może być uzasadnione, gdy uwzględni się wiek tej osoby (80 lat), zabiegi endoprotezy obu kolan (k 52, 54), zwyrodnienie kręgosłupa (k. 54) oraz otyłość III stopnia – zwaną też olbrzymią (k. 45). Te uwarunkowania zdrowotne pozostały poza zakresem uwagi orzekających organów administracji publicznej i świadczą o wybiórczym uwzględnianiu twierdzeń zgłaszanych przez skarżącą w postepowaniu, bez jednoczesnego poświęcenia uwagi analizie dokumentacji medycznej znajdującej się w aktach sprawy i ich konfrontacji z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Zaniechanie takie, jako odnoszące się do jednej z zasadniczych kwestii w badanej sprawie (związku przyczynowego) również świadczy o braku wnikliwie przeprowadzonych ocenach tego przypadku i wskazuje na naruszenie art. 7, art. 77 par. 1, art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy.

15. Nadto, SKO pominęło akcentowaną przez skarżącą kwestię omdleń jej matki (k. 21). Z dokumentacji medycznej znajdującej się w aktach sprawy wynika natomiast to, że matka skarżącej choruje na niedokrwistość złośliwą (k 45), a według ogólnodostępnej wiedzy medycznej (por. https://apteline.pl/artykuly/anemia-objawy-leczenie-przyczyny-czym-jest-anemia-i-jak-leczyc-niedokrwistosc#:

:text=Objawy%20anemii%20to%20m.in,serca)%2C%20zadyszka%2C%20omdlenia) taka choroba może skutkować właśnie omdleniami. Jednocześnie żaden z orzekających w sprawie organów administracji, dysponując informacją o analizowanych obecnie uwarunkowaniach zdrowotnych niepełnosprawnej, nie dążył do ustalenia tego: jak często te zdarzenia (omdlenia) mają mieć miejsce, jaki jest ich przebieg, czy w trakcie tych zdarzeń konieczna jest natychmiastowa pomoc niepełnosprawnej, czy skarżąca takiej pomocy udziela, a jeśli tak, to jak to czyni, skoro z matką przebywać ma (wg zapewnień) jedynie 6 godzin dziennie.

16. Końcowo odnieść się należy do ocenianej przez SKO kwestii braku "historii zatrudnienia" skarżącej. W tym też kontekście Sąd orzekający w tej sprawie podziela te wypowiedzi orzecznictwa sądowoadministracyjnego, które akcentują, iż ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym skarżąca wystąpiła o przyznanie jej świadczenia (por. wyrok WSA w Gdańsku z 14.05.2020 r.; sygn. akt III SA/Gd 410/20). Istotne jest zatem to, czy na dzień złożenia wniosku (por. art. 24 ust. 2 u.ś.r.), a najpóźniej na dzień przyznania świadczenia decyzją administracyjną, skarżąca spełniała przesłanki przyznania jej oczekiwanego świadczenia, w tym przesłankę niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Nie można więc wykluczać było tego, że skarżąca, mimo pasywności zawodowej w przeszłości, w dacie inicjowania postępowania w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego lub orzekania organu w jej sprawie - nie podejmowała pracy zarobkowej (zatrudnienia) właśnie z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

17.1. Mając na uwadze stwierdzone naruszenia art. 7 i art. 77 par. 1 oraz art. 80 k.p.a w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił obie zaskarżone decyzje, o czym orzekł w pkt 1. sentencji wyroku.

17.2. W ponownie prowadzonym postępowaniu w tej sprawie organy administracji uwzględnią przedstawioną ocenę, uzupełnią materiał dowodowy sprawy w zakresie wyżej wskazanym oraz wypowiedzą się w sygnalizowanych kwestiach, które dotychczas pozostały poza zakresem ich uwagi i zainteresowania.

17.3. O kosztach (pkt 2 sentencji) orzeczono na zasadzie art. 206 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części. Cytowany przepis obejmuje swoim zakresem także uprawnienie Sądu do określenia wysokości wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika strony w ramach oceny czynności tego pełnomocnika podejmowanych w postępowaniu sądowym. Przy określaniu wysokości wynagrodzenia pełnomocnika uwzględniać trzeba bowiem każdorazowo szereg okoliczności, wśród których wymienić należy m.in. stopień zawiłości sprawy, jak też wkład pełnomocnika, w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. Sądowi z urzędu jest wiadomym, że pełnomocnik skarżącej wnosi jednobrzmiącej treści skargi na decyzje wydawane w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Także skarga wniesiona w tej sprawie wpisywała się w przyjęty dotychczas w innych sprawach schemat treściowy i nie zawierała żadnych elementów indywidualizujących kontrolowany przypadek, pozostając w istocie bez bliższego związku z realiami tej sprawy. Wywiedziona skarga nie przyczyniła się więc do wyjaśnienia sprawy. W takich okolicznościach, w ocenie Sądu, wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania (tj. w tej sprawie, z uwagi na zwolnienie skarżącej z wpisu sądowego, w istocie w rachubę wchodziłyby jedynie koszty zastępstwa procesowego zawodowego pełnomocnika) – nie mógł zostać uwzględniony, przez co Sąd, odstąpił od zasądzenia zwrotu tych kosztów w całości, stosując cytowany wyżej art. 206 p.p.s.a.