Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Jagielska po rozpoznaniu w dniu 13 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Z. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 13 lipca 2015 r. sygn. akt I SA/Kr 421/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. S. na decyzję Zarządu Województwa M. z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu dofinansowania ze środków z budżetu Unii Europejskiej postanawia: oddalić zażalenie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. postanowieniem z dnia 13 lipca 2015 r. o sygn. akt I SA/Kr 421/15, orzekając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., odmówił Z. S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Zarządu Województwa [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu dofinansowania ze środków z budżetu Unii Europejskiej.

Wyjaśniając motywy podjętego rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Z. S. podał, że w 2012 r. zdiagnozowano u niego chorobę nowotworową i leczenie trwa. Dodatkowo choruje na depresję retroaktywną. Od 2012 r. nie pracuje i nie osiąga dochodów, a leczenie, również za granicą, generuje wysokie koszty. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i córką, która przewlekle choruje. Żona skarżącego osiąga miesięczny dochód z tytułu najmu w wysokości 5 000 zł. Z uwagi na konieczność osobistej opieki nad skarżącym i chorą matką, żona nie może poświęcić wystarczająco dużo czasu na zajmowanie się sprawami zawodowymi – w tym zarządzaniu [...] sp. z o.o. w likwidacji. Skarżący ma 25 udziałów w [...] sp. z o.o. o łącznej wartości 25 000 zł, zajętych w postępowaniu egzekucyjnym oraz na zasadzie wspólności małżeńskiej: nieruchomość rolną o pow. 1,52 ha (obciążoną hipoteką umowną zwykłą na 550 000 zł, hipoteką umowną kaucyjną do kwoty 227 500 zł oraz hipoteką przymusową do kwoty 161 925,99 zł), dwa lokale mieszkalne (102,83 m2 i 91,30 m2) i lokal niemieszkalny (5,40 m2). Ponadto skarżący jest właścicielem mieszkania 79,17 m2 i współwłaścicielem w 1/2 lokalu użytkowego (359,29 m2). Żona skarżącego jest właścicielką lokalu niemieszkalnego (14,60 m2). Do wszystkich lokali wszczęto postępowanie egzekucyjne z wniosku wierzyciela, ponieważ stanowiły one zabezpieczenie umowy kredytu poprzez ustanowienie na nich hipoteki kaucyjnej (9 429 566,10 zł). Skarżący podał, że łączne zobowiązanie małżonków wobec wszystkich wierzycieli wynosi około 1,5 mln zł. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uzupełnienia wniosku, Z. S. wyjaśnił, że przysługuje mu roszczenie od ubezpieczyciela w wysokości 5 mln zł, przedstawił historię rachunku bankowego prowadzonego dla niego i żony za okres od 1.01 do 31.05.2015 r. z ujemnym saldem końcowym (-10,57 zł) oraz zaznaczył, że ani on ani jego żona od początku 2015 r. nie otrzymali żadnych przychodów z tytułu praw majątkowych, w tym dywidend, natomiast żona nie pozostaje w stosunku pracy.

W tych okolicznościach Sąd odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Jak stwierdził, obecnie jedynym kosztem sądowym związanym ze sprawą jest wpis sądowy od skargi wynoszący 2 000 zł i skarżący może go ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Sąd podkreślił, że skarżący i jego żona są właścicielami położonych w K. trzech lokali mieszkalnych o znacznej powierzchni oraz trzech lokali niemieszkalnych, a także nieruchomości rolnej. Na tych nieruchomościach są zabezpieczone zobowiązania skarżącego, wynoszące łącznie 1,5 mln zł. Skarżący i jego żona posiadają ponadto udziały w [...] sp. z o.o. Sąd zważył, że skarżący podkreślał zadłużenie oraz fakt wszczęcia egzekucji przez bank i ocenił, że fakt ten nie uniemożliwił jego żonie uzyskiwania dochodów z najmu. Zdaniem Sądu na podstawie oświadczeń skarżącego nie sposób ustalić, czy wszystkie wykazane we wniosku nieruchomości są wynajmowane lub wydzierżawiane, czy tylko ich część. Jak wynika z ogólnie dostępnych danych, żona skarżącego jest członkiem zarządu w co najmniej kilku spółkach z o.o. ([...], [...], [...], [...]), co budzi wątpliwości w zakresie rzetelności informacji o braku uzyskiwania przez nią innych dochodów niż dochody ujawnione we wniosku. Sąd zaznaczył także, że wnioskodawca nie udokumentował ani nie wyjaśnił jakie ponosi koszty utrzymania, w tym leczenia, a to uniemożliwiło ustalenie rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego oraz członków jego rodziny, pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym.

W zażaleniu wniesionym do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) Z. S. domagał się uchylenia postanowienia Sądu z dnia 13 lipca 2015 r. i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Argumentował, że Sąd doszedł do błędnego przekonania jakoby przy stałym miesięcznym dochodzie 3-osobiowej rodziny (w tym przewlekle chorej córki) w łącznej kwocie 5 000 zł skarżący był w stanie ponieść koszty sądowe, gdyż nie narazi go to na pogorszenie warunków bytowych, podczas gdy prawidłowe ustalenia faktyczne powinny prowadzić do wniosku, że przy ograniczonych możliwościach pozyskiwania dochodów i znacznym zadłużeniu, zgromadzenie środków pieniężnych na uiszczenie wpisu od skargi jest niemożliwe. Co więcej, wydatkowanie na jedną osobę w rodzinie kwoty 1 666 zł w skali miesiąca nie pozwala na poczynienie oszczędności na koszty sądowe.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Z treści powołanego przepisu wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Inicjatywa dowodowa w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy leży zatem po stronie skarżącego, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy.

W ocenie NSA Sąd trafnie odmówił Z. S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych z powodu braku należytego przedstawienia przez wnioskodawcę sytuacji majątkowej.

Podkreślenia wymaga, że akcentowana od początku postępowania o przyznanie prawa pomocy kwota 5 000 zł, stanowiąca miesięczny dochód, z którego utrzymuje się 3-osobowa rodzina skarżącego nie została udokumentowana. Skarżący konsekwentnie twierdził, że te środki finansowe uzyskuje jego żona z tytułu najmu lokali, które znajdują się w jej władaniu, ale umów najmu potwierdzających tę okoliczność nie przedstawił. W aktach sprawy próżno również szukać potwierdzenia opłat czynszu uiszczanych przez najemców lokali na rzecz żony skarżącego. Ponadto kwota ta, zestawiona ze znacznym zadłużeniem skarżącego, szacowanym na 1,5 mln oraz faktem, wskazanym przez Sąd z urzędu, że żona skarżącego jest członkiem zarządu co najmniej kilku spółek z o.o. budzi wątpliwości. Nie zostało bowiem przejrzyście wyjaśnione jakimi rzeczywiście środkami pieniężnymi dysponuje skarżący, a przede wszystkim jego żona. Przeszło milion złotych zadłużenia i ujawniony majątek małżonków świadczy o tym, że skarżący wraz z żoną obracają znacznymi środkami pieniężnymi, jednak danych w tym zakresie skarżący nie zdecydował się przedstawić we wniosku PPF ani w jego uzupełnieniu. Skarżący wyjawił Sądowi tylko te dane, które świadczą o trudnej sytuacji majątkowej jego i rodziny, a na podstawie tych niepełnych informacji nie sposób było rzetelnie i obiektywnie ocenić czy tak jest w istocie. Do tego celu Sądowi brakowało udokumentowanego zestawienia kosztów utrzymania skarżącego oraz jego rodziny, w tym m.in. wydatków ponoszonych na leczenie skarżącego. Zestawienie takie nie jest nadzwyczajnym wymaganiem i – jak wynika z praktyki sądowej w podobnych sprawach – obejmuje na przykład: czynsz za mieszkanie, opłaty za energię elektryczną, gaz, wydatki na żywność, wspomniane już wydatki na leczenie itp. W konsekwencji brak należytego współdziałania z Sądem w wyjaśnieniu sytuacji majątkowej skarżącego zaowocował nieuwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Powyższe oznacza, że Sąd prawidłowo zastosował przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Zdaniem NSA zasadnej oceny Sądu nie podważyła argumentacja zażalenia, która, choć obszerna, omija kwestie uznane przez Sąd za niejasne, a które zadecydowały o negatywnym rozpatrzeniu wniosku.

Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. NSA postanowił jak w sentencji.