Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk po rozpoznaniu w dniu 5 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu C. F. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 19 lipca 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C. F. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2018 r., znak: [...] w przedmiocie uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenia postępowania organu pierwszej instancji postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

C. F. ("wnioskodawca"), reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, do skargi z dnia [...] maja 2018 r. dołączył wniosek o przyznanie prawa pomocy, tj. wypełniony formularz PPF, poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych (wpis sądowy od skargi).

Postanowieniem z dnia 19 lipca 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, wskazując w uzasadnieniu, że wnioskodawca nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie wobec niego tej instytucji. Referendarz podkreślił, że wnioskodawcy nie można zaliczyć do osób ubogich, które nie posiadają źródeł dochodu, a nawet jeśli takie posiadają, to wystarczają im one jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2018 r. wnioskodawca wniósł sprzeciw od tego postanowienia, nie zgadzając się z twierdzeniami w nim zawartymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.

Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1 przywołanego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3).

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym, ciężar wykazania tej przesłanki spoczywa na osobie składającej wniosek.

W niniejszej sprawie wnioskodawca wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe razem z żoną, z którą utrzymują się z dochodów z emerytur ([...] zł). Posiadanych przez nich majątek obejmuje dom o pow. ok. [...] m2 oraz nieruchomość rolną o pow. [...] a, uprawianą na potrzeby własne. Wnioskodawca wskazał, że bieżące wydatki pochłaniają cały domowy budżet i wystarczają na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb. Wnioskodawca nie posiada oszczędności i ponosi duże koszty leczenia związane z postępującą chorobą – boreliozą. Wnioskodawca wskazał, że miesięcznie wydatki gospodarstwa domowego to żywność ([...] zł), ogrzewanie ([...] zł), prąd ([...] zł), woda ([...] zł), kanalizacja ([...] zł), butla gazowa ([...] zł), leki ([...] zł), wizyty lekarskie ([...] zł), ubrania ([...] zł), dojazdy ([...] zł), telefon komórkowy ([...] zł), koszty utrzymania domu ([...] zł).

Rozpoznając złożony wniosek referendarz sądowy słusznie uznał, że wnioskodawca nie wykazał, w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w trudniej sytuacji materialnej, która uzasadniałby przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych.

Jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy, wnioskodawca nie jest osobą ubogą, której nie stać na zaspokojenie bieżących potrzeb. A dopiero wtedy, tj. gdy strona nie jest w stanie wygospodarować środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych, ponieważ wszystkie jej dochody wydatkowane są na niezbędne utrzymanie jej i jej rodziny, można uznać, że spełniona została przesłanka z art. 246 P.p.s.a., warunkująca przyznanie stronie prawa pomocy.

Zasadna była, przeprowadzona przez referendarza, ocena przedstawionych przez wnioskodawcę informacji. Wnioskodawca ma stałe źródło dochodu, nie ma z żoną dodatkowych osób na utrzymaniu oraz jest w stanie, mając do dyspozycji ww. dochody, wygospodarować środki na wpis od skargi.

Rację miał też referendarz sądowy wskazując jako argument do odmowy udzielenia wnioskodawcy prawa pomocy, że wnioskodawca ponosi koszty wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Zdaniem Sądu nawet twierdzenie pełnomocnika wnioskodawcy w sprzeciwie, że "umowa z pełnomocnikiem może być rozmaitej treści i niekoniecznie musi się wiązać z ponoszeniem [...] dużych wydatków finansowych" wskazuje, że wnioskodawca ponosi konkretne koszty z tym związane, a więc posiada płynność finansową i powinien być w stanie uiścić jednorazową opłatę na wpis od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 200 zł.

Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawa pomocy, chronić czy też wzbogacać, majątku podmiotów prywatnych. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 470/14, LEX nr 1 240 493).

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15, LEX nr 1 640 412, w postępowaniu sądowym zasadą jest odpłatność za zainicjowaną przez siebie sprawę sądową, zaś wyjątkiem od niej możliwość ubiegania się o zwolnienie w tym przedmiocie. Rolą sądu jest, natomiast, ocena, komu ma zostać udzielona, pochodząca z budżetu państwa, pomoc. Skoro wnioskodawca nie wykazał, że w jego przypadku zachodzi wyjątek, uregulowany w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., tj. nie wykazał, że pozyskanie przez niego środków na pokrycie kosztów postępowania jest obiektywnie niemożliwe, Sąd musiał utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

W tym stanie rzeczy Sąd – na mocy art. 260 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji postanowienia.