Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 18 grudnia 2018 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Grzegorz Czerwiński Sędziowie: sędzia NSA Barbara Adamiak (spr.) sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant: asystent sędziego T. M. po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2018 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 8 listopada 2016 r. sygn. akt II SA/Bk 616/16 w sprawie ze skargi R. O. na decyzję Wojewody P. z dnia 23 marca 2016 r. nr ... w przedmiocie przeznaczenia do wykonania świadczeń rzeczowych na rzecz obrony 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od R. O. na rzecz Wojewody P. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z 8 listopada 2016 r. sygn. akt II SA/Bk 616/16 oddalił skargę R. O. na decyzję Wojewody P. z dnia 23 marca 2016 r., nr ... w przedmiocie przeznaczenia do wykonania świadczeń rzeczowych na rzecz obrony.

Wyrok zapadł w następującym stanie sprawy:

Wojewoda P. decyzją z dnia 23 marca 2016 r., nr ..., po rozpatrzeniu odwołania R. O. (zwanego dalej: "Skarżącym") utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia 26 stycznia 2016 r., nr ... w sprawie przeznaczenia do wykonania świadczeń rzeczowych na rzecz obrony, tj. ciągnika samochodowego siodłowego SCANIA i naczepy cysterny KAESSBOHRER na rzecz ... Dywizyjnej Grupy Zabezpieczenia Logistycznego w S., przez okres – do chwili ustania potrzeby.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wskazał, że materialną podstawę prawną zaskarżonych rozstrzygnięć stanowi ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. W rozdziale 2 tej ustawy uregulowane zostały świadczenia rzeczowe w czasie pokoju.

Zgodnie z art. 208 ust.1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2015 r. poz. 827, zwanej dalej: "ustawą"), na urzędy i instytucje państwowe oraz przedsiębiorców i inne jednostki organizacyjne, a także osoby fizyczne może być nałożony obowiązek świadczeń rzeczowych. Z kolei w art. 208 ust. 4 tej ustawy zawiera wyłączenia przedmiotowe świadczeń rzeczowych, wśród których nie zostały wymienione środki transportowe, w tym pojazdy samochodowe. W niniejszej sprawie skarżący nie kwestionuje uprawnień organów do nakładania obowiązku świadczeń rzeczowych.

Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie Skarżący w istocie zarzucił brak weryfikacji wniosku Wojskowego Komendanta Uzupełnień w L. w zakresie jego zasadności i celowości przez orzekające w sprawie organy.

Mając powyższe na uwadze Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że wykonywanie świadczeń rzeczowych odbywa się na rzecz Sił Zbrojnych, jednostek stanowiących bazy formowania specjalnie tworzonych jednostek zmilitaryzowanych, jednostek organizacyjnych obrony cywilnej oraz jednostek organizacyjnych wykonujących zadania na potrzeby obrony państwa albo zwalczania klęsk żywiołowych i likwidacji ich skutków. Wymienione podmioty uprawnione są do wyrażania swoich potrzeb w sposób zabezpieczający realizację celów nałożonych na nie przepisami ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Wnioskodawca jako podmiot obciążony koniecznością odpowiedniego zabezpieczenia i przygotowania na cele obrony Państwa jest najlepiej zorientowany, co jest istotne i w jakim zakresie do realizacji swoich obowiązków. Organ, do którego wpływa taki wniosek nie jest uprawniony do weryfikacji pod kątem jego celowości i zasadności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że w rozpatrywanej sprawie organy były związane wnioskiem Wojskowego Komendanta Uzupełnień w L., bowiem to wojskowy komendant uzupełnień wskazał konkretne obiekty i sprzęt potrzebne na cele obronności. Zdaniem Sądu, ocena celowości wniosku wojskowego komendanta uzupełnień jest oceną polegającą na sprawdzeniu czy dany sprzęt jest we władaniu danego podmiotu i czy wniosek spełnia prawem wymagane wymogi. Ocena przez organy przydatności ciągnika i naczepy na rzecz obrony ma zatem charakter ograniczony, gdyż to wnioskodawca wskazuje sprzęt i jego właściciela. Materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy potwierdza stanowisko organów, że Skarżący posiada wymieniony sprzęt, we wniosku wskazano jego numery rejestracyjne.

Nałożenie przez organ administracyjny obowiązku na adresata decyzji zawsze stanowi potencjalną uciążliwość i dolegliwość. O uprawnieniach i obowiązkach strony w postępowaniu o przeznaczeniu rzeczy ruchomej na cele świadczeń rzeczowych, w tym planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny organ rozstrzyga w formie decyzji, której wzór określa załącznik nr 2 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 sierpnia 2004 r. w sprawie świadczeń rzeczowych na rzecz obrony w czasie pokoju (Dz.U. z 2004 r. Nr 181, poz. 1872 ze zm., zwanego dalej: "rozporządzeniem") Zgodnie z tym wzorem w decyzji należy określić nazwę i rodzaj przedmiotu świadczenia oraz liczbę sztuk. Ustawodawca nie wymaga, aby organ opisał przedmiot świadczenia poprzez wskazanie jego cech identyfikacyjnych np. w przypadku samochodów poprzez podanie numeru podwozia, czy numeru rejestracyjnego. Poprawność tego stanowiska potwierdza informacja dla świadczeniodawcy zawarta w ww. załączniku nr 2 w pkt. 6, która stanowi, że do udostępnienia – dostarczenia – oddania do użytkowania należy przedstawić przedmiot świadczeń o najlepszym stanie technicznym, a w odniesieniu do środków transportowych (maszyn) zapewnić pełne wyposażenie (ukompletowanie fabryczne) oraz pełny zbiornik (zbiorniki) paliwa.

Sąd uznał, że w niniejszej sprawie nie zaistniała w sprawie potrzeba przeprowadzenia oględzin wnioskowanych przedmiotów. Jak wynika bowiem z akt sprawy i ciągnik, i naczepa były sprawne technicznie według polskich norm. Na datę orzekania oba pojazdy miały ważne badania techniczne. Powołany § 8 ust. 1 rozporządzenia stanowi, że w toku postępowania administracyjnego wójt lub burmistrz (prezydent miasta) może dokonywać oględzin nieruchomości i rzeczy ruchomych, które, stosownie do zgłoszonych wniosków i własnych potrzeb, mogą być przedmiotem świadczeń. W oględzinach mogą uczestniczyć upoważnieni przez wójta lub burmistrza (prezydenta miasta) przedstawiciele organów wnioskujących o nałożenie świadczeń. Z kolei według § 8 ust. 2. Wójt lub burmistrz (prezydent miasta) oraz organy wnioskujące o nałożenie świadczeń na cele potrzeb etatowych mogą dokonywać oględzin stanu utrzymania nieruchomości lub rzeczy ruchomych, które zostały już przeznaczone na cele świadczeń. Natomiast według ust. 3 powołanego § 8 w oględzinach, o których mowa w ust. 2, mogą brać udział również świadczeniobiorcy. Zgodnie zaś z § 9 ust. 1 rozporządzenia, w przypadku stwierdzenia, w ramach oględzin, o których mowa w § 8 ust. 1, nieprzydatności nieruchomości lub rzeczy ruchomych na potrzeby świadczeń, wójt lub burmistrz (prezydent miasta) odstępuje od nałożenia obowiązku świadczenia i zawiadamia o tym organ wnioskujący o nałożenie świadczeń.

Wykładnia literalna powołanych przepisów wskazuje, że świadczeniobiorca może brać udział w oględzinach rzeczy ruchomych, które zostały już przeznaczone na cele świadczeń. Przepis nie wspomina o jakichkolwiek uprawnieniach podmiotu, na który ma być nałożony obowiązek. Zdaniem Sądu, powołane przepisy należy rozumieć jako przepisy "operacyjne" – służące organowi oraz podmiotom bezpośrednio zainteresowanym używaniem danego sprzętu. Natomiast w zakresie dowodów i reguł dowodzenia w sprawie orzeczenia o przeznaczeniu do wykonania świadczeń rzeczowych na rzecz obrony mają zastosowanie ogólne przepisy k.p.a., w tym także przepisy o oględzinach.

Powyższe, w ocenie Sądu pierwszej instancji, nie zmienia faktu, że w sprawie nie doszło do naruszenia prawa, które miało wpływ na poprawność rozstrzygnięcia, bowiem według konstrukcji powołanych przepisów ustawy, nie zachodziła potrzeba przeprowadzenia oględzin sprzętu ani przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków czy strony, bowiem wszystkie okoliczności istotne w sprawie zostały wyjaśnione. Sąd wywiódł, że to przedmiot postępowania determinuje zakres czynności procesowych w sprawie a nie odwrotnie. Przepis art. 210 ust. 1 ustawy stanowi, że wójt lub burmistrz (prezydent miasta) wydaje decyzję administracyjną o przeznaczeniu nieruchomości lub rzeczy ruchomej na cele świadczeń rzeczowych, w tym planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, na wniosek organów i kierowników jednostek organizacyjnych, o których mowa w art. 202 ust. 1. Wykładnia powołanego przepisu w powiązaniu z przytoczonym art. 208 ustawy nie nastręcza wątpliwości, że decyzja organu wydawana na podstawie art. 210 ust. 1 ustawy jest tzw. decyzją prawem związaną. Skoro w sprawie ustalono, że sprzęt Skarżącego jest sprawny technicznie i nie zachodzą wyłączenia, o których mowa w art. 208 ust. 4 ustawy, to decyzja o przeznaczeniu do wykonania świadczeń rzeczowych na rzecz obrony, prawa nie narusza.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

R. O. wniósł skargę kasacyjną zaskarżając wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

I. Naruszenie przepisów postępowania:

a) art. 145 par. 1 lit. c p.p.s.a. (przez jego niezastosowanie) w zw. z przepisem § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 sierpnia 2004 r. (przez jego wadliwą wykładnię i w następstwie niezastosowanie) oraz § 9 ust. 1 tego rozporządzenia (przez jego wadliwą wykładnię i w następstwie niezastosowanie), polegające na:

a1) wadliwym uznaniu, że organ, do którego spływa wniosek w sprawie przeznaczenia do wykonania świadczeń rzeczowych na rzecz obrony, nie jest uprawniony do weryfikacji tego wniosku pod kątem celowości i zasadności,

a2) wadliwym zaniechaniu uznania, że organ prowadzący postępowanie administracyjne w sprawie był uprawniony do dokonania oględzin ruchomości, których dotyczyło postępowanie, celem ustalenia ich przydatności bądź nieprzydatności na potrzeby świadczeń rzeczowych na rzecz obrony,

a3) wadliwym zaniechaniu uznania, że w razie ustalenia na podstawie oględzin nieprzydatności rzeczy ruchomych na potrzeby świadczeń, organ prowadzący postępowanie administracyjne jest zobowiązany do odstąpienia od nałożenia obowiązku świadczenia rzeczowego na rzecz obrony w czasie pokoju,

zaniechanie uznania czego prowadziło do uznania za prawidłowe nieprzeprowadzenie przez organ oględzin ruchomości skarżącego stanowiących ciągnik samochodowy siodłowy SCANIA oraz naczepę i cysternę KAESSBOHRER, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, prowadziło bowiem bezpośrednio do wydania skarżonego wyroku;

b) naruszenie art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a. (przez jego niezastosowanie) w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., przez ich wadliwe zastosowanie, polegające na zaniechaniu uznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, że organ nie zebrał w sposób wyczerpujący i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, w następstwie czego uznał z naruszeniem prawa, że ciągnik samochodowy siodłowy SCANIA oraz naczepa cysterna KAESSBOHRER nadają się (są przydatne) na potrzeby wojska, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, prowadziło bowiem bezpośrednio do wydania skarżonego wyroku,

c) naruszenie art. 145 par. 1 lit. c p.p.s.a. (przez jego niezastosowanie) w zw. z art. 7 k.p.a. (przez jego niezastosowanie) w zw. z art. 77 par. 1 k.p.a. (przez jego niewłaściwe zastosowanie) w zw. z art. 75 par. 1 k.p.a. (przez jego niezastosowanie), 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 sierpnia 2004 r. (przez jego niezastosowanie) polegające na zaniechaniu uznania, że niedopuszczalne w sprawie niniejszej było:

a) zaniechanie przez organ dokonania oględzin pojazdów, których dotyczy skarżona decyzja zaniechanie dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego (instytutu) na okoliczność stanu pojazdów, których dotyczy skarżona decyzja,

b) zaniechanie przez organ przeprowadzenia dowodów z wnioskowanych przez odwołującego osobowych środków dowodowych, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, prowadziło bowiem bezpośrednio do wydania skarżonego wyroku.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302). Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania sądowoadministracyjnego. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie jest zasadny. Według art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeżeli została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Do naruszenia przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy należy zaliczyć naruszenie przepisów regulujących ustalenie stanu faktycznego sprawy. Do tej grupy przepisów prawa procesowego należy zaliczyć art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisy regulujące postępowanie dowodowe. Według art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego ustalenie stanu faktycznego sprawy wyznacza zasada ogólna prawdy obiektywnej, nakładająca na organ administracji publicznej obowiązek ustalenia stanu faktycznego sprawy. Z zasadą tą związana jest zasada szczególna postępowania dowodowego ustanowiona w art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, zasada dysponowania przez organ administracji publicznej zakresem postępowania dowodowego. Do organu administracji publicznej należy ocena, czy dla ustalenia stanu faktycznego konieczne jest przeprowadzenie dowodów. Zasadnie w zaskarżonym wyroku Sąd wskazał na mające moc dowodową badanie techniczne, które nie zostało podważone w skardze kasacyjnej. Przesądza to o tym, czy objęte nakazem obowiązku świadczeń rzeczowych ciągnik samochodowy i naczepa są sprawne technicznie. Daje to pełne podstawy do oceny spełnienia stanu faktycznego zapisanego w art. 208 ust. 1 ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2015 r. poz. 827). Tym samym nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 75 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz § 8 ust. 1 i § 9 rozporządzenia Rady Ministrów z 3 sierpnia 2004 r. w sprawie świadczeń rzeczowych na rzecz obrony w czasie pokoju (Dz.U. Nr 181, poz. 1872 ze zm.). Powołane przepisy prawa pozostawiają ocenę koniecznego przeprowadzenia postępowania uzupełniającego organowi właściwemu w sprawie. Sąd przeprowadził prawidłowo ocenę zastosowania przepisów prawa. Ocena braku koniecznego dla ustalenia stanu faktycznego postępowania wyjaśniającego, w tym opinii biegłego, uzasadniała, że nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionej podstawie, na mocy art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

Na podstawie art. 204 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego.