Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia del. NSA - Bogusław Szumacher Sędzia WSA - Tadeusz Piskozub Asesor WSA - Renata Kantecka (spr.) Protokolant - Katarzyna Lenartowicz po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2004r. sprawy ze skargi E. G. na decyzję Izby Skarbowej z dnia "[...]" r. Nr "[...]" w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącej kwotę 116,10 zł. (słownie złotych: sto szesnaście i 10/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżoną decyzją Izba Skarbowa w O. utrzymała w mocy decyzję Urzędu Skarbowego w O. z dnia 30 kwietnia 2002r. nr "[...]", którą odmówiono E. G. umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za miesiące : czerwiec i grudzień 2001r. oraz styczeń 2002r. w kwocie 2.902 zł. wraz z odsetkami.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, iż Urząd Skarbowy w O. decyzją z dnia 11 kwietnia 2002r. orzekł o odpowiedzialności solidarnej wspólników Spółki cywilnej A, M. M., G. E., za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za miesiące grudzień 2001r. i styczeń 2002r. oraz za niezwróconą kwotę 695 zł. tytułem odliczonej w deklaracji VAT-7 za miesiąc czerwiec 2001r. kwoty wydatkowanej na zakup kasy rejestrującej, w związku z zaprzestaniem jej użytkowania z dniem 1 lutego 2002r., czyli przed upływem trzech lat od dnia rozpoczęcia ewidencjonowania.

Organ odwoławczy podkreślił, iż w celu ustalenia, czy istnieją przesłanki umorzenia przedmiotowych zaległości, dokonał ponownej oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej podatnika. Stwierdził, że sytuacja E.G. jest "trudna", albowiem osiąga ona dochody z wynagrodzenia 560 zł. netto, mąż od dnia 1 lipca 2002r. pozostaje bez pracy, a na utrzymaniu ma jeszcze dwoje dzieci w wieku 11 i 15 lat. Przeciwko podatnikowi wszczęta została egzekucja przez Komornika Sądu Rejonowego w B. z wniosku wierzyciela B Spółka z o.o. na kwotę około 8.000 zł. Podatnik posiada także zadłużenia kredytowe: na dotowarowanie sklepu na kwotę około 6.000 zł. oraz konsumpcyjne, nadto dłużna jest firmie C kwotę 3.300 zł. Zaznaczono przy tym, że mąż E. G. pozostaje pod stałą opieką lekarską, a to wiąże się z kosztami zakupu leków. Izba Skarbowa uznała jednakże, iż powyższe nie może stanowić "automatycznie podstawy do udzielenia ulgi podatkowej" i zauważyła, że sytuacja wielu podatników jest trudna i borykają się oni z kłopotami finansowymi, lecz nie zwalnia to ich z obowiązku płacenia należnych podatków.

Izba podniosła, iż ustawodawca upoważnił organy podatkowe do podejmowania decyzji w przedmiocie umorzenia w ramach uznania administracyjnego pozostawiając im ocenę istnienia, bądź nieistnienia ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego uzasadniających umorzenie, jak i zakres ewentualnego umorzenia oraz, że Urząd Skarbowy nie stwierdzając istnienia przesłanej z art.67 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. nr 137, poz.926 ze zm.), poinformował podatnika o możliwości złożenia wniosku w przedmiocie rozłożenia na raty. Zdaniem Izby ocena okoliczności sprawy i rozstrzygnięcie mieszczą się w granicach uznania administracyjnego, wynikającego z powołanego wyżej przepisu.

W skardze E. G. wniosła o uchylenie decyzji Izby Skarbowej w O., zarzucając jej naruszenie prawa materialnego, tj. art.67 § 1 Ordynacji podatkowej. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, iż znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, a osiągane przychody nie starczają na utrzymanie rodziny i spłatę innych zobowiązań. Za niemożliwe uznała, w swojej sytuacji, wystąpienie z wnioskiem o rozłożenie zaległości na raty, gdyż nie mogłaby ich spłacać. Jej zdaniem, zapisy art.67 § 1 Ordynacji podatkowej odnośnie równego traktowania interesów budżetu i podatnika są zapisami martwymi i dopiero spełnienie przesłanek z art.67 § 4 cyt. ustawy może rozwiązać ten problem. Stwierdziła, że jej sytuacja jednoznacznie dowodzi braku możliwości zapłaty zobowiązań podatkowych.

W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o jej oddalenie i podtrzymała stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

W ocenie Sądu Izba Skarbowa w zaskarżonej decyzji nie dokonała prawidłowej wykładni art.67 § 1 Ordynacji podatkowej. Stwierdziła jedynie, iż zgodnie z tym przepisem, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę oraz, że decyzje w przedmiocie umorzenia podejmowane są w ramach uznania administracyjnego. Organ drugiej instancji nie wyjaśnił w uzasadnieniu pojęć: ważny interes podatnika oraz interes publiczny. Ocenił tylko sytuację podatnika - stwierdzając, iż aczkolwiek jest ona trudna, to nie może stanowić automatycznie podstawy do udzielenia ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowych, a podsumowując uznał, że ocena okoliczności sprawy i rozstrzygnięcie mieszczą się w granicach uznania administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 maja 2001r., sygn. akt III SA 830/00 stwierdził, że: "Hipoteza wyprowadzonej z tego przepisu (art.67 § 1 Ordynacji podatkowej - uwaga WSA w Olsztynie) normy prawnej brzmi "W przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym". Spójnik "lub" łączący zawarte w niej przesłanki oznacza, że na wniosek podatnika organ może umorzyć zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę w całości lub w części w trzech sytuacjach. Gdy przemawia za tym ważny interes podatnika, gdy przemawia za tym interes publiczny oraz gdy przemawiają za tym obie przesłanki łącznie".

Pojęcie "ważny interes podatnika" jest pojęciem nieostrym, o jego istnieniu winny decydować kryteria zobiektywizowane, które są zgodne z powszechnie przyjętą hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają m.in. możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków na utrzymanie własne i swojej rodziny.

Zdaniem Sądu, dokonując oceny ważnego interesu podatnika należy uwzględnić całokształt jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, dotychczasową postawę podatnika w wypełnianiu zobowiązań wobec państwa oraz okoliczności w jakich doszło do powstania zaległości, o umorzenie której występuje.

Art.67 § 1 Ordynacji podatkowej nie wprowadza ograniczeń stosowania przewidzianej w nim ulgi podatkowej do wypadków losowych, czy innych sytuacji szczególnych. Zakładając racjonalność ustawodawcy uznać zatem należy, iż przepis ten znajduje zastosowanie również w innych uzasadnionych sytuacjach życiowych podatnika, nie chodzi przy tym o automatyczne umarzanie zaległości, jak podaje Izba w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (str.2 dół). Podstawą zastosowania ulgi podatkowej przewidzianej w art.67 § 1 Ordynacji podatkowej może być np. bezsporny, udowodniony, zupełny brak możliwości zapłaty zobowiązań podatkowych przy braku perspektyw na zapłatę w niedalekiej przyszłości.

Z kolei interes publiczny, to nie tylko - jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanym wyżej wyroku oraz wyroku z dnia 22 kwietnia 1999r., sygn. akt SA/Sz 850/98 - potrzeba zapewnienia maksymalnych dochodów w budżecie państwa, ale również ograniczenie jego ewentualnych wydatków np. na pomoc z opieki społecznej gdy zapłata zaległości spowoduje, że podatnik nie będzie w stanie zaspokoić swoich potrzeb materialnych.

Zgodnie z poglądem doktryny przez interes publiczny można rozumieć dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólne dla całego społeczeństwa (por.: B.Brzeziński, M.Kalinowski, M.Masternak, A.Olesińska "Ordynacja podatkowa - Komentarz" Dom Organizatora, Toruń 2002).

Skład orzekający stwierdził zatem, że sprawa winna być ponownie, w dużo szerszym, niż wystąpiło to w zaskarżonej decyzji, zakresie przeanalizowana przez organ drugiej instancji, zwłaszcza pod względem wystąpienia przesłanki ważnego interesu podatnika oraz szerzej rozumianego interesu publicznego.

Wobec naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1270). O kosztach orzeczono stosownie do art.200 wymienionej ustawy.