Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej R. S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 10 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Op 431/14 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi R. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 24 marca 2014 r., nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: oddalić skargę kasacyjną.

1. Postanowieniem z dnia 10 lipca 2014 r., I SA/Op 431/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu – w sprawie ze skargi R. S. (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 24 marca 2014 r., nr [...], w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania (od decyzji określającej zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r. z tytułu odpłatnego zbycia udziałów) – (1) odrzucił skargę, (2) zwrócił skarżącemu kwotę 100 zł uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.

2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji:

2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Opolu podał, że w dniu 16 maja 2014 r. wpłynęła skarga skarżącego na ww. postanowienie Dyrektora IS. Z uwagi na braki skargi, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I WSA w Opolu z dnia 19 maja 2014 r. pełnomocnik strony skarżącej - adwokat D. N. - został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł, podpisania skargi lub nadesłania uwierzytelnionego jej odpisu oraz złożenia do akt sądowych pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu skarżącego przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi, w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu i wezwania do przedłożenie pełnomocnictwa wraz podpisanym odpisem skargi, pod rygorem odrzucenia skargi.

2.2. Powyższe wezwanie zostało doręczone do rąk pełnomocnika skarżącego w dniu 23 maja 2014 r., co wynika ze zwrotnego poświadczenia odbioru tego wezwania (k. 16 akt sądowych). W dniu 30 maja 2014 r. skarżącemu upłynął termin do uzupełnienia braków skargi.

2.3. W dniu 5 czerwca 2014 r. do WSA w Opolu wpłynęło pismo Dyrektora IS, z którego wynikało, że pełnomocnik skarżącego wskutek ww. wezwania do uzupełnienia braków skargi, przesłał do organu podatkowego skargi skarżącego na postanowienia nr [...] i [...] a wraz z nimi pełnomocnictwa oraz dowody uiszczenia należnego wpisu od skarg.

3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu (Sądu pierwszej instancji):

Odrzucając skargę skarżącego WSA w Opolu stwierdził, że pełnomocnik skarżącego nie uzupełnił braków skargi w wymaganym terminie, wskutek czego Sąd zobligowany był do jej odrzucenia. Skierowanie przez pełnomocnika strony skarżącej przesyłki wraz z podpisanym odpisem skargi, pełnomocnictwem oraz dowodem uiszczenia należnego wpisu do Dyrektora IS nie stanowiło uzupełnienia braków skargi w rozumieniu przepisu art. 49 p.p.s.a. Bez znaczenia pozostawał fakt, że pełnomocnik skarżącego ww. przesyłkę nadał z zachowaniem zakreślonego siedmiodniowego terminu - w dniu 29 maja 2014 r. (data na kopercie - k. 23 akt sądowych), gdyż dla oceny czy strona uzupełniła braki skargi w terminie kluczowa jest data wpływu do właściwego sądu.

Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, w sytuacji gdy pismo wniesione zostało do niewłaściwego sądu lub organu, decydująca dla zachowania terminu jest data przekazania pisma przez niewłaściwy organ lub sąd do właściwego sądu. Dla zachowania przewidzianego przepisami terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi decydująca jest data przekazania przesyłki pełnomocnika strony skarżącej do sądu administracyjnego. Wprawdzie zgodnie z art. 54 p.p.s.a. skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi, to jednak przepis ten nie będzie miał zastosowania do trybu, w jakim uzupełnia się braki formalne skargi, bowiem ta kwestia została uregulowana w wyżej powołanym przepisie art. 49 p.p.s.a.

Pismo pełnomocnika skarżącego uzupełniające braki formalne skargi zostało przekazane przez organ podatkowy do WSA w Opolu w dniu 5 czerwca 2014 r., a więc już po upływie siedmiodniowego terminu do uzupełnienia braków skargi. Siedmiodniowy termin na uzupełnienie braków formalnych skargi jest terminem ustawowym, którego uchybienie powoduje jej odrzucenie. Skarżący uchybił temu terminowi, ponieważ żądane odpisy skargi wraz z pełnomocnictwem i dowodem uiszczenia wpisu złożył do niewłaściwego organu. W następstwie tego zostały one przekazane do sądu po terminie do uzupełnienia braków formalnych, a zatem termin na uzupełnienie braków formalnych nie został dochowany.

4. Stanowisko skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym:

Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną od ww. postanowienie WSA w Opolu, skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika – ww. adwokata) zaskarżył je całości i wniósł o jego uchylenie. Skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie: (1) przepisów postępowania, tj.: art. 58 § 1 pkt 3 w związku art. 49 § 1 oraz art. 46 § 1 pkt 2 i pkt 4 oraz § 3 p.p.s.a. - poprzez odrzucenie skargi, w sytuacji gdy nie biegł termin do uzupełnienia braków formalnych skargi albowiem brak było doręczenia wezwania o uzupełnienie braków formalnych skargi skarżącemu, będącym stroną w postępowaniu przed WSA w Opolu, (2) prawa materialnego, tj.: art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.; dalej w skrócie: Konstytucja RP), poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na niezastosowaniu przytoczonych przepisów, co doprowadziło do pozbawienia strony prawa do sądu.

Uzasadniając powyższe zarzuty skarżący stwierdził, że gdyby Przewodniczący Wydziału I WSA w Opolu uznał, że powyższe braki formalne dotyczą umocowania, w przypadku gdy pełnomocnik spóźnił się z dokonaniem uzupełnienia, powinien był wezwać skarżącego do uzupełnienia skargi. Skoro wezwanie o uzupełnienie braków formalnych zostało skierowane do niewłaściwej osoby, to nigdy nie zaczął biec termin do jego uzupełnienia, a tym samym skoro nie zaczął biec termin, nie można było mu uchybić. Zatem zaskarżone postanowienie WSA w Opolu należy uznać za przedwczesne. Stąd też zasadnym jest uchylenie tego postanowienia i nakazanie WSA w Opolu wezwania skarżącego do uzupełnienia braków formalnych skargi.

Zdaniem skarżącego przyjęcie tak rygorystycznego stanowiska przez WSA w Opolu jak w zaskarżonym postanowieniu - odrzucenie skargi z uwagi na nieuzupełnienie w wyznaczonym terminie jej braków formalnych przez pełnomocnika, który nie był ustanowiony w postępowaniu sądowoadministracyjnym - pozbawiło skarżącego prawa do kontroli działalności organów administracji państwowej, a w tym konkretnym przypadku organów podatkowych, w zakresie weryfikacji wydanego przez ten organ orzeczenia, i tym samym zamknęło skarżącemu drogę do sądu. Rozstrzygnięcie to naruszenie prawo materialnego - przepisy ustawy zasadniczej, a to art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji RP wyrażające naczelną zasadę konstytucyjną - prawo do sądu.

5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

5.1. Skarga kasacyjna skarżącego nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżone postanowienie WSA w Opolu odpowiada prawu, zatem skarga kasacyjna podlega oddaleniu. Wbrew twierdzeniom skarżącego w rozpoznawanej sprawie nie zaistniała okoliczność uzasadniająca wezwanie go do uzupełnienia braków formalnych skargi w następstwie nieprawidłowego wywiązania się przez jego pełnomocnika z obowiązków nałożonych zarządzeniami Przewodniczącego Wydziału I WSA w Opolu z dnia 19 maja 2014 r. Jednocześnie uchybienie siedmiodniowemu terminowi wskazanemu w tym wezwaniu poprzez wniesienie (wbrew pouczeniu zawartemu w wezwaniu) pism uzupełniających braki formalne skargi do Dyrektora IS a nie bezpośrednio do WSA w Opolu jest niewątpliwe i niekwestionowane przez skarżącego w skardze kasacyjnej.

5.2. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ulega wątpliwości, że w toku postępowania sądowoadministracyjnego zasadą jest prowadzenie korespondencji bezpośrednio z sądem, przed którym toczy się postępowanie. Przeciwny wniosek nie znajduje żadnego racjonalnego usprawiedliwienia, jest sprzeczny z zasadami logiki i ekonomii prowadzenia postępowania sądowego, a ponadto w żaden sposób nie może być wywiedziony z przepisów p.p.s.a. Z całokształtu unormowań powołanej ustawy jednoznacznie wynika, że tryb pośredni wnoszenia pism stanowi ściśle określony w ustawie wyjątek, który wiąże się z koniecznością dokonania dodatkowych czynności bądź realizacji określonych uprawnień przez organ pośredniczący w przekazaniu pisma. Przykładowo ustawodawca w art. 54 § 1 p.p.s.a. przewidział pośredni tryb wnoszenia do sądu administracyjnego skargi. Organ (pośrednik) jest wówczas zobligowany do przekazania skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę, może również już na danym etapie skorzystać z uprawnień autokontrolnych (art. 54 § 2 i § 3 p.p.s.a.).

W tym kontekście zastrzeżenie Sądu pierwszej instancji, że pośredni tryb wnoszenia pisma, o jakim mowa w art. 54 § 1 p.p.s.a., odnosi się wyłącznie do pierwotnie składanej skargi (por. s. 2 uzasadnienia zaskarżonego postanowienia), jest prawidłowy i odpowiada zarówno wynikom wykładni językowej, jak i celowościowej przepisów p.p.s.a. Wskazuje na to bowiem zarówno samo brzmienie ustawy, jak i fakt, że tryb pośredni stanowi odstępstwo od zasady bezpośredniego kierowania pism do sądu i nie może tym samym znajdować zastosowania w sytuacjach nie przewidzianych przez ustawodawcę. Brak również jakichkolwiek innych powodów (celów), które uzasadniałyby pośrednictwo organu w przekazywaniu pism stanowiących uzupełnienie braków formalnych skargi. Przeciwnie, rozwiązanie przyjęte przez pełnomocnika skarżącego w rozpoznawanej sprawie należałoby uznać za zupełnie niecelowe z punktu widzenia ekonomii postępowania sądowoadministracyjnego, gdyż prowadziłoby do niczym nieuzasadnionego i zbędnego wydłużania czynności podejmowanych przez stronę i ich dodatkowego skomplikowania. Na rzecz odmiennej wykładni przepisów p.p.s.a. w żaden sposób nie może również przemawiać obowiązek złożenia za pośrednictwem organu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, gdyż tryb taki jednoznacznie przewidział ustawodawca w art. 87 § 3 p.p.s.a., co jedynie dodatkowo potwierdza tezę o wyjątkowym charakterze pośrednictwa organu przy wnoszeniu pism w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

5.3. W świetle przedstawionych uwag Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzegł podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zasadnie przyjął za datę uzupełnienia braków formalnych skargi dzień 5 czerwca 2014 r., tj. datę nadania pisma przez organ na adres sądu, trafnie uznając, że błędne przesłanie żądanych dokumentów w dniu 29 maja 2014 r. na adres organu podatkowego nie mogło czynić zadość wezwaniu do usunięcia braków formalnych środka zaskarżenia. Tym samym odrzucenie skargi z uwagi na nieuzupełnienie w terminie jej braków zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. należało ocenić jako w pełni uzasadnione. Jak trafnie podniósł Sąd pierwszej instancji, siedmiodniowy termin na uzupełnienie braków formalnych skargi jest terminem ustawowym (art. 49 § 1 p.p.s.a.), którego uchybienie powoduje jej odrzucenie. Skarżący uchybił temu terminowi, ponieważ żądane odpisy skargi wraz z pełnomocnictwem i dowodem uiszczenia wpisu złożył do organu podatkowego, a nie do WSA w Opolu.

Nie mogło przy tym odnieść zamierzonego przez stronę skutku twierdzenie, jakoby Sąd pierwszej instancji był zobowiązany wobec nieterminowego działania pełnomocnika, wezwać samą stronę do usunięcia braków formalnych skargi poprzez jej podpisanie, przedłożenie odpisów i uiszczenie wpisu sądowego (por. s. 2 skargi kasacyjnej). Nieuzupełnienie braków formalnych skargi przez pełnomocnika, mimo skierowania do niego jednoznacznie brzmiącego wezwania i odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu z prawidłowym pouczeniem (jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie – por. k. 12 i 14 akt sądowych), precyzyjnie określających rygor ich niewykonania, stanowi podstawę odrzucenia skargi w świetle art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.

Na gruncie przepisów p.p.s.a. brak jest podstaw do wzywania strony, aby podpisała skargę, w sytuacji, gdy pełnomocnik spóźnił się z nadesłaniem pełnomocnictwa i podpisanego odpisu skargi, a z okoliczności rozpatrywanej sprawy jednoznacznie wynika, że skarga została wniesiona przez danego pełnomocnika reprezentującego skarżącego. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, WSA w Opolu nie mógł założyć braku zasadności zwrócenie się do pełnomocnika skarżącego przy wyborze osoby, do której powinny być skierowane wezwanie z dnia 20 maja 2014 r. o przedłożenie dokumentu pełnomocnictwa i podpisanego odpisu skargi oraz odpisu zarządzenia z dnia 19 maja 2014 r. wzywającego do uiszczenia wpisu, bowiem: (a) osoba pełnomocnika (wraz z jej danymi adresowymi) została wskazana we wniesionej skardze, (b) ten sam pełnomocnik reprezentował skarżącego na etapie postępowania przed organami podatkowymi. Tym samym w sprawie nie zaistniały okoliczności uzasadniającego bezpośrednie wezwanie skarżącego do uzupełnienia braków formalnych skargi z pominięciem wskazanego w skardze pełnomocnika.

Co więcej, skarżący potwierdził umocowanie pełnomocnika w nieprawidłowo wniesionym do Dyrektora IS zamiast WSA w Opolu dokumencie z dnia 23 kwietnia 2014 r. (k. 20 akt sądowych). Twierdzenia skarżącego, zawarte w skardze kasacyjnej, że "wezwanie o uzupełnienie braków formalnych zostało skierowane do niewłaściwej osoby" jest zatem niegodne ze stanem faktycznym sprawy. To nie kwestia umocowania pełnomocnika skarżącego stanowi sedno sprawy, ale niedbałe ustosunkowanie się do ww. wezwania, które skutkowało wniesieniem stosownych dokumentów do Dyrektora IS a nie bezpośrednio do WSA w Opolu, co doprowadziło do uchybienia terminu, o którym mowa w art. 49 § 1 p.p.s.a.

5.4. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej na podstawie art. 184 p.p.s.a.