Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażaleń Stowarzyszenia Ekologicznego [...] w [...] i Prokuratora Regionalnego w [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 23 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Ol 424/20 o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego w sprawie ze skarg Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...], Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...], Stowarzyszenia Ekologicznego [...] z siedzibą w [...] i Prokuratora Regionalnego w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie pozwolenia zintegrowanego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i wyłączyć sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie Ewę Osipuk od orzekania w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 424/20.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 23 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Ol 424/20, oddalił wniosek Stowarzyszenia Ekologicznego [...] w [...] o wyłączenie sędziego WSA Ewy Osipuk od rozpoznawania sprawy o sygn. akt II SA/Ol 424/20, w sprawie ze skarg Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...], Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...], Stowarzyszenia Ekologicznego [...] z siedzibą w [...] i Prokuratora Regionalnego w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2020 r. nr [...], w przedmiocie pozwolenia zintegrowanego.

Jak wskazał Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu ww. wniosku Stowarzyszenie podało m.in., że z programu [...] z dnia [...] lipca 2019 r. wynikało, że podczas narady mającej miejsce w tymże Sądzie w dniu [...] listopada 2018 r., sędzia sprawozdawca miała wpuścić na naradę sędziego spoza składu, co podważa zaufanie Stowarzyszenia do tego Sądu w zakresie bezstronności, co do pozycji Stowarzyszenia w postępowaniu sądowym. Wnioskodawca wyjaśnił, że podważenie zaufania do WSA w Olsztynie spowodowane jest: "brakiem w przestrzeni publicznej informacji", aby sędzia ze składu orzekającego zaprotestował przeciwko takiej sytuacji, a później - aby wyłączył się z jakiegokolwiek postępowania, w którym stroną był mieszkaniec skarżący uchwałę Rady Miejskiej. Wnioskodawca podniósł ponadto, że według ww. audycji, wpuszczona osoba spoza składu sędziowskiego miała się rzekomo w specyficzny sposób wypowiadać w kontekście skarżącego i Stowarzyszenia: "Ten C... to jakaś atrapa. Stowarzyszenie go wystawiło. Miejska atrapa. Stowarzyszenie się zrzuciło, a jego wystawiło, żeby świecił peruką". Podniosło, że wypowiedź ta nie spotkała się z reakcją sędziów ze składu orzekającego, podczas gdy wypowiedź ta była niestosowna. Stowarzyszenie stwierdziło, że niewyłączenie sędzi sprawozdawcy ze składu podczas rozprawy w przedmiotowej sprawie spowoduje skrajny brak zaufania obywateli do Sądu. Odrębny wniosek o wyłączenie ww. Sędziego złożył również Prokurator Regionalny w [...] podnosząc tożsame zarzuty jak we wniosku Stowarzyszenia.

Postanowieniem z dnia 29 września 2020 r. Sąd meriti oddalił wniosek Stowarzyszenia Ekologicznego [...] w [...] o wyłączenie sędziego.

Zażalenia na to rozstrzygnięcie złożyli: ww. Stowarzyszenie oraz Prokurator Regionalny w [...].

Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu ww. zażaleń postanowieniem z dnia 9 grudnia 2020 r., sygn. akt II OZ 1061/20, uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał wniosek o wyłączenie sędziego do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. NSA stwierdził m.in., że postępowanie w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 615/18, w którym - podczas narady poprzedzającej wydanie zaskarżonego wyroku - miały paść, zacytowane wyżej wypowiedzi osoby spoza składu orzekającego (zgodnie z informacją Prokuratora Regionalnego w [...] zawartą w zażaleniu – sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie Bogusława Jażdżyka), dotyczące A. C. i Stowarzyszenia Ekologicznego [...] siedzibą w [...], dotyczyło skargi na uchwałę Rady Miejskiej w [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenów zabudowy przemysłowej w obrębie nr [...] miasta [...] oraz w obrębie [...]. Na terenie objętym postanowieniami tego planu znajduje się instalacja do produkcji płyt drewnopochodnych, której dotyczy zaskarżona w przedmiotowej sprawie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2020 r. Na stronie nr 42 tej decyzji organ odwoławczy wprost odwołał się do powołanej uchwały, stwierdzając, że nie zasługuje na uwzględnienie zarzut Stowarzyszenia Ekologicznego [...] w [...] wskazujący na niezgodność planowanego przedsięwzięcia z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Jakkolwiek więc sprawy II SA/Ol 615/18 i II SA/Ol 424/20 nie pozostają ze sobą z związku w rozumieniu art. 111 § 2 P.p.s.a., to oba akty podlegające kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, dotyczą tej samej inwestycji, przy czym akt zaskarżony w przedmiotowej sprawie (II SA/Ol 424/20) odwołuje się do aktu zaskarżonego w sprawie, w której miały zajść okoliczności opisane we wniosku o wyłączenie sędzi Ewy Osipuk. Dalej NSA wskazał, że o ile zostanie ustalone, że podczas narady poprzedzającej wydanie wyroku w sprawie II SA/Ol 615/18 obecna była osoba trzecia, Sąd pierwszej instancji będzie zobowiązany ponownie rozważyć, uwzględniając związek spraw II SA/Ol 615/18 i II SA/Ol 424/20, czy okoliczność ta mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędzi Ewy Osipuk w przedmiotowej sprawie. NSA stwierdził także, że kluczowe dla prawidłowej oceny wniosku, jest wyjaśnienie kwestii obecności osoby spoza grona członków składu orzekającego w sprawie II SA/Ol 615/18, a ustalenie powinno w szczególności objąć zapoznanie się przez Sąd z materiałami sprawy [...] Prokuratury Okręgowej w [...].

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd pierwszej instancji uznał, że nie istnieje okoliczność, która uzasadniałaby uwzględnienie wniosków o wyłączenie sędzi Ewy Osipuk od rozpoznania przedmiotowej sprawy.

Sąd meriti podkreślił, że źródłem wiedzy wnioskodawców o okolicznościach, które miały uzasadniać zarzut stronniczości sędziego Sądu Wojewódzkiego w Olsztynie, nie był rzeczywisty przebieg rozmowy sędziów (utrwalony w sposób nielegalny na nośniku, który przekazano następnie anonimowo Prokuraturze Regionalnej w [...], przekazany następnie Prokuraturze Okręgowej w [...]), lecz wyemitowany w dniu [...] lipca 2019 r. program [...] w magazynie reporterów [...], co wynika z treści wniosków. Z porównania treści programu [...] i nagrania będącego w dyspozycji Prokuratury Okręgowej w [...] wynika natomiast zdaniem Sądu I instancji, że w ww. programie wykorzystano w sposób fragmentaryczny nagrania relacjonujące różne posiedzenia Sądu, w odmiennych składach sędziowskich, a ponadto zawarty w materiale komentarz był niezgodny z przebiegiem rozprawy, o której w nim mowa. Jak wskazał Sąd meriti nieprawdziwa była informacja, jakoby orzeczenie Sądu w sprawie związanej z budową fabryki, o której mowa w materiale, było "nie w pełni samodzielne". Nieprawdziwa była też informacja, że Sąd z organami administracji podejmuje "przychylne dla inwestora decyzje", a także informacja o dopuszczeniu do udziału w naradzie sędziów osoby spoza składu orzekającego. W związku z powyższym Sąd Wojewódzki w dniu [...] lipca 2019 r. i [...] sierpnia 2019 r. wystąpił do [...] S.A. z wnioskami o sprostowanie informacji prasowej. W tych okolicznościach fakt, że w ww. programie telewizyjnym sędziowie Sądu Administracyjnego w Olsztynie zostali przedstawieni w negatywnym świetle, nie może stanowić podstawy do wyłączenia sędziego. Dalej Sąd pierwszej instancji wskazał, że stosownie do zalecenia NSA, przeanalizował akta Prokuratury Okręgowej w [...] o sygn. [...], z których wynika, że postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2018 r. umorzono śledztwo w sprawie przekroczenia w dniu [...] listopada 2018 r. uprawnień przez sędziów WSA w Olsztynie, będących członkami składu orzekającego WSA w Olsztynie, polegającego na dopuszczeniu osoby nieuprawnionej do narady i głosowania w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 615/18, tj. o przestępstwo z art. 231 § 1 K.k - wobec stwierdzenia, że czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego. Prokurator Okręgowy stwierdził, że analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, iż sędziowie składu orzekającego w ww. swoim zachowaniem nie wypełnili znamion ustawowych przestępstwa z art. 231 § 1 K.k. Jak wynikało z zeznań świadków, co prawda sędzia Bogusław Jażdżyk wszedł na salę rozpraw, gdzie znajdował się skład orzekający w ww. sprawie i rozmawiał z sędzią Piotrem Chybickim, ale nie uczestniczył w naradzie i głosowaniu nad orzeczeniem w przedmiocie rozpoznania skarg na uchwałę Rady Miejskiej w [...] Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. Prokurator Okręgowy stwierdził, że do takiego wniosku prowadzi także analiza dźwiękowego zapisu przebiegu narady utrwalonej przez nieustaloną osobę. Za nieulegające wątpliwości Prokurator Okręgowy uznał fakt, że narada była bardzo krótka i ograniczyła się do zaaprobowania projektu orzeczenia, który był już uprzednio przygotowany w następstwie przeprowadzonej poprzedniego dnia narady wstępnej. Prokurator Okręgowy ocenił, że nie doszło ze strony wymienionych sędziów do naruszenia bezwzględnie obowiązującej zasady tajności narady sędziowskiej przez dopuszczenie do niej innej nieuprawnionej osoby i naruszenia przez to dyspozycji art. 231 § 1 K.k. Nadto Sąd Rejonowy w [...] II Wydział Karny postanowieniem z dnia [...] stycznia 2020 r., sygn. akt [...], utrzymał w mocy ww. postanowienie Prokuratora Okręgowego w [...] w zaskarżonej części. Sąd Rejonowy zgodził się ze stanowiskiem Prokuratora, że brak jest podstaw do przyjęcia, aby doszło do wypełnienia znamion przestępstwa z art. 231 § 1 K.k. Dalej Sąd I instancji podniósł, że z faktu, iż sędzia Ewa Osipuk została wyznaczona przez Przewodniczącą Wydziału II - sprawozdawcą w obu ww. sprawach nie można wywodzić istnienia jakiegokolwiek stosunku łączącego sędzię z którąkolwiek ze stron bądź ze sprawą, który budziłby wątpliwości co do Jej bezstronności lub istnienia wpływu na obiektywne orzeczenie w sprawie II SA/Ol 424/20. Zarzucany przez wnioskodawców brak reakcji sędzi sprawozdawcy na uwagę sędziego Bogusława Jażdżyka wypowiedzianą w trakcie rozmowy z sędzią Piotrem Chybickim również zdaniem Sądu meriti nie można ocenić jako wywołującą uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędzi Ewy Osipuk w sprawie udzielenia pozwolenia zintegrowanego.

W ocenie Sądu Wojewódzkiego, nie można uznać za skuteczną przesłankę wyłączenia sędziego braku reakcji sędzi WSA Ewy Osipuk na przedmiotową wypowiedź osoby spoza składu orzekającego, kierowaną do innego sędziego. Z akt sprawy [...] wynika, że sędzia Ewa Osipuk była zaangażowana w rozmowę z innym sędzią, niż sędzia Bogusław Jażdżyk i jest wysoce prawdopodobne, że nawet nie dosłyszała kwestionowanej wypowiedzi. Natomiast sędzia Ewa Osipuk nie wypowiadała się w sposób pejoratywny lub stronniczy o skarżących i uczestnikach postępowań w którejkolwiek z ww. spraw. Nie ma też żadnych podstaw, aby zarzucane zaniechanie oceniać jako aprobatę przedmiotowej wypowiedzi, czy też istnienie uprzedzenia sędzi względem skarżącego lub Stowarzyszenia. Wskazano również, że sędzia WSA Ewa Osipuk złożyła oświadczenia, iż między nią a żadną ze stron w tej sprawie nie zachodzi okoliczność z art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.) - dalej "P.p.s.a.", to jest tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w rozpoznawanej sprawie. Ponadto oświadczyła, że w niniejszej sprawie nie zachodzi także żaden z powodów wyłączenia z mocy ustawy, wymienionych w art. 18 P.p.s.a. Oświadczenie to nie potwierdza, więc istnienia okoliczności, które uzasadniają zastosowanie instytucji wyłączenia. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 22 § 1 i § 2 P.p.s.a., postanowiono, jak w sentencji.

Zażalenia na powyższe postanowienie wnieśli: Stowarzyszenie Ekologiczne [...] w [...] i Prokurator Regionalny w [...].

W zażaleniu Stowarzyszenia zarzucono:

1) naruszenie art 17 § 1 P.p.s.a. w związku z § 28 ust. 1 oraz § 29 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 5 sierpnia 2015 r. - Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych (Dz.U. poz. 1177) – dalej: "Regulamin", poprzez wyłonienie składu orzekającego z pominięciem losowania, co oznacza, że był sprzeczny z przepisami prawa w rozumieniu art. 183 § 2 punkt 4 P.p.s.a.;

2) naruszenie art. 141 § 4 w związku z art. 166 P.p.s.a. poprzez brak wyjaśnienia:

- jakie znaczenie nadać słowom sędziego Bogusława Jażdżyka "Ten C... to jakaś atrapa. Stowarzyszenie go wystawiło. Miejska atrapa. Stowarzyszenie się zrzuciło, a jego wystawiło, żeby świecił peruką",

- jakie może być odczucie społeczne, w tym podsądnego w sytuacji, w której osoba trzecia (sędzia Bogusław Jażdżyk) znalazła się w sali narad (rozprawy), przed ogłoszeniem orzeczenia, wygłosiła negatywne stanowisko o skarżącym i Stowarzyszeniu, a sędzia sprawozdawca, która nie reagowała na to niedopuszczalnie zachowanie, rozpoznaje kolejną sprawę Stowarzyszenia,

- jakie może być odczucie społeczne, w tym podsądnego w sytuacji gdy sędzia Bogusław Jażdżyk z nieznanych powodów został "usunięty" ze składu orzekającego w sprawie II SA/Ol 615/18, ale jednak w dniu [...] listopada 2018 r. był w sądzie, rozpoznawał inne sprawy, a wiec mógł uczestniczyć w rozprawie w sprawie II SA/Ol 615/18. Jaki więc był rzeczywisty powód tej wizyty na sali narad - nie cierpiący zwłoki?

3) naruszenie art. 19 w związku z art. 20 P.p.s.a. poprzez uznanie, że w sprawie nie występuje uprawdopodobniona przesłanka do wyłączenia sędziego z powodu występowania uzasadnionej wątpliwości, co do jego bezstronności w niniejszej sprawie.

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia i orzeczenie o wyłączeniu sędzi WSA Ewy Osipuk od rozpoznania sprawy o sygn. akt II SA/Ol 424/20 ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie wniosku o wyłączenie sędziego do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie oraz orzeczenie o kosztach postępowania zażaleniowego według norm prawem przewidzianych.

W obszernym uzasadnieniu zażalenia Stowarzyszenie wskazało przede wszystkim, że WSA w Olsztynie nie wyjaśnił w sposób dostateczny i rzeczowo uargumentowany kwestii wskazanych w postanowieniu NSA. Wątpliwości, co do bezstronności sędziego Ewy Osipuk nie zostały rozwiane, a co również istotne nastąpiło to w składzie orzekającym wyłonionym, zdaniem Stowarzyszenia, niezgodnie z Regulaminem.

Z kolei w zażaleniu wniesionym przez Prokuratora Regionalnego w [...] zarzucono:

1) obrazę przepisów postępowania, która miała istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 19 P.p.s.a. w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez oparte na pominięciu dokonania oceny istotnych, obiektywnie zaistniałych okoliczności, tj.

- charakteru wypowiedzi sędziego Bogusława Jażdżyka,

- udziału sędziego Ewy Osipuk w zdarzeniu, w którym padają negatywne stwierdzenia w stosunku do strony niniejszego postępowania,

- upublicznienia w/w zdarzenia w programie telewizyjnym [...] wyemitowanym na antenie [...] w dniu [...] lipca 2019 r., który jest nadal powszechnie dostępny w mediach elektronicznych,

- niezasadne oddalenie wniosków Stowarzyszenia [...] z/s w [...] i Prokuratora Regionalnego w [...] o wyłączenie sędziego Ewy Osipuk, a ponadto w przypadku powzięcia wątpliwości, odstąpienie od bezpośredniego odtworzenia nagrania znajdującego się w materiałach sprawy [...] Prokuratury Okręgowej w [...], podczas gdy upublicznienie w mediach uczestnictwa sędziego w zdarzeniu zaistniałym w trakcie wyrokowania, którego wynikiem jest oddalenie skargi, gdzie w stosunku do strony wnoszącej tę skargę i innego podmiotu padają sformułowania o jednoznacznie negatywnie zabarwionym charakterze może wywołać w odbiorze zewnętrznym, jak i u samych podmiotów wypowiedzi, obiektywnie uzasadnione przeświadczenie o kierunkowym nastawieniu sędziego do tychże podmiotów w późniejszych rozpoznawanych sprawach z ich udziałem, a w konsekwencji winno stanowić podstawę wyłączenia sędziego w trybie art. 19 P.p.s.a., przeciwna zaś decyzja procesowa narusza prawo strony do rzetelnego rozpoznania sprawy przez bezstronny sąd;

2) obrazę przepisów postępowania, która miała istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 19 w zw. z art. 22 § 2 P.p.s.a. poprzez oparcie orzeczenia o oddaleniu wniosków o wyłączenie sędziego Ewy Osipuk o złożone przez nią niepełne i nieodpowiadające aktualnej treści art. art. 19 P.p.s.a. oświadczenie o braku podstaw do wyłączenia;

3) obrazę przepisów postępowania, która miała istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 19 P.p.s.a. w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez wyznaczenie przez Przewodniczącą Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie sędziego Katarzynę Matczak do składu do rozpoznania wniosków o wyłączenie sędziego Ewy Osipuk, podczas gdy sędzia Katarzyna Matczak uczestniczyła w dniu [...] listopada 2018 r. w rozprawie II SA/Ol 615/18 jako Przewodnicząca składu orzekającego, będąc tym samym bezpośrednim uczestnikiem zdarzenia stanowiącego podstawę wniosków o wyłącznie sędziego Ewy Osipuk, co oznacza, że istnieje tego rodzaju okoliczność, która wywołuje uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego Katarzyny Matczak i winno stanowić to podstawę jej wyłączenia od wykonywania jakichkolwiek czynności dotyczących wyłączenia sędziego Ewy Osipuk w trybie art. 19 P.p.s.a., przeciwna zaś decyzja procesowa narusza prawo strony do rzetelnego rozpoznania sprawy przez bezstronny sąd.

W oparciu o powyższe zarzuty Prokurator wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i wyłączenie sędziego Ewy Osipuk od orzekania w sprawie o sygn. II SA/Ol 424/20.

W uzasadnieniu zażalenia powyższe zarzuty szerzej umotywowano.

Pismem z dnia 2 lipca 2021 r. Stowarzyszenie Ekologiczne [...] w [...] podtrzymało stanowisko i argumentację zawartą w zażaleniu. Ponadto, w uzupełnieniu zarzutów, wskazało na treść artykułu zamieszczonego na portalu [...].

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenia zasługują na uwzględnienie.

Instytucja wyłączenia sędziego jest gwarancją procesową, zapewniającą uczestnikowi postępowania prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 P.p.s.a.), wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego (art. 19 P.p.s.a.).

Celem instytucji wyłączenia sędziego jest realizacja konstytucyjnego prawa jednostki do rozpatrzenia sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Bezstronność sądu jest też elementem prawa do przeprowadzenia rzetelnego postępowania sądowego w rozumieniu art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) – dalej: "Konwencja o Ochronie Praw Człowieka" oraz art. 14 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38 poz. 167).

Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka – dalej: "ETPCz" i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, na gruncie art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka, wyraźnie wskazuje na konieczność unikania sytuacji stwarzających jakiekolwiek wątpliwości, co do bezstronności sędziego. W swoich orzeczeniach dotyczących bezstronności sądu ETPCz przyjmuje tzw. zasadę domniemania bezstronności i stosuje bardzo rygorystyczne kryteria, które mogłyby doprowadzić do podważenia tego domniemania. Naruszenie tego przepisu w kontekście podejmowania przez tego samego sędziego czynności na różnych etapach określonego postępowania ETPCz rozpatruje kazuistycznie, z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy. W wyroku z dnia 9 lutego 2012 r. 42856 Kinskẏ v. Czechy (LEX nr 1107708) ETPCz stwierdził, że: "Istnienie bezstronności dla celów art. 6 ust. 1 Konwencji musi zostać rozstrzygnięte zgodnie z kryterium subiektywnym, to jest na podstawie osobistych przekonań konkretnego sędziego w danej sprawie, a także zgodnie z kryterium obiektywnym, to jest po dokonaniu oceny, czy dany sąd dawał gwarancje wystarczające, by wykluczyć wszelkie uprawnione wątpliwości w tej mierze. [..] Co do kryterium obiektywnego, należy rozstrzygnąć, czy oprócz zachowania sędziów, istnieją podlegające ocenie okoliczności faktyczne, które mogą rodzić wątpliwości co do ich bezstronności. Oznacza to, że przy rozstrzyganiu w przedmiocie zaistnienia w danej sprawie uprawnionego powodu ku temu, by obawiać się, iż danemu sędziemu lub organowi sprawującemu funkcję składu orzekającego brakuje bezstronności, stanowisko zainteresowanej osoby jest ważne, lecz nie jest rozstrzygające. Rozstrzygającym jest to, czy można uznać taką obawę za obiektywnie uzasadnioną. W tej mierze nawet pozory mogą mieć pewne znaczenie lub, innymi słowy, sprawiedliwości nie tylko musi stać się zadość, musi być ona także widoczna. Stawką jest tutaj zaufanie, które sądy w demokratycznym społeczeństwie muszą wzbudzać w społeczeństwie" (zob. też wyrok ETPCz z dnia 21 grudnia 2010 r. 27225/05 Gajewski v. Polska, LEX nr 675691; wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 1 lipca 2008 r. C-341/06 P. Chronopost S.A. i La Poste v. Union Française de L’Express (UFEX) i inni, LEX nr 410025; A. Hauser, Prawo jednostki do sądu europejskiego, C. H. Beck Warszawa 2017 r., s. 58-62).

Bezstronność należy z jednej strony postrzegać jako skierowany do sędziego nakaz zachowania bezstronności przy rozpatrywaniu i rozstrzyganiu przez niego konkretnej sprawy, z drugiej natomiast – postrzegać w odbiorze zewnętrznym, składającą się na obraz bezstronnego sądu sprawującego wymiar sprawiedliwości. Wskazane w art. 45 ust. 1 Konstytucji i w normach prawa międzynarodowego prawo do bezstronnego sądu odczytywać należy jako konieczność takiego ukształtowania ustroju sądów oraz sposobu postępowania przed nimi, aby jednostce zwracającej się o rozstrzygnięcie sporu zagwarantować rozpoznanie sprawy w sposób obiektywny, a tym samym niestronniczy. Równie ważne jest też, aby podmiot zwracając się do sądu o podjęcie rozstrzygnięcia miał na podstawie uzewnętrznionych znamion przekonanie, że jego sprawa zostanie rozpoznana w sposób bezstronny oraz rozstrzygnięta w taki sposób jak innej osoby będącej w takiej samej sytuacji. To jest możliwe tylko wówczas, gdy w danym społeczeństwie wymiar sprawiedliwości jawił się będzie, na podstawie zewnętrznych przesłanek, jako rzeczywiście bezstronny. O zapewnieniu prawa do bezstronnego sądu można mówić tylko wtedy, gdy orzekający w sprawie sąd nie jest subiektywnie stronniczy tak względem uczestników postępowania jak i samej sprawy oraz daje jednocześnie gwarancję obiektywnego rozpoznania sprawy z punktu widzenia zewnętrznego obserwatora. "Sprawiedliwość nie tylko powinna być wymierzona, ale musi być również postrzegana jako wymierzona" (wyrok ETPCz z dnia 9 lutego 2012 r. 42856 Kinskẏ v. Czechy).

Wymóg bezstronności, będący niewątpliwie samodzielnym kryterium kwalifikacji sądu z punktu widzenia standardu międzynarodowego i konstytucyjnego, pozostaje w ścisłej relacji z zasadą niezawisłości sędziowskiej. W orzecznictwie utrwalone jest odwoływanie się do bezstronności jako składnika zasady niezawisłości, przy jednoczesnym podkreślaniu, że naruszenie obowiązku zachowania przez sędziego bezstronności, polegające np. na dostosowywaniu treści wydawanych orzeczeń do sugestii przekazywanych z zewnątrz, stanowi szczególną postać sprzeniewierzenia się obowiązkom wynikającym z zasady niezawisłości (zob. wyrok TK z dnia 24 czerwca 1998 r., sygn. K 3/98, OTK 1998, nr 4, poz. 52; wyrok TK z dnia 14 października 2015 r., Kp 1/15, OTK-A 2015, nr 9, poz. 147). Także w orzecznictwie Sądu Najwyższego zwracano uwagę, że orzeczenie o wyłączeniu sędziego staje się niezbędne, gdy strona ma chociażby subiektywną, ale uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 29 października 1993 r., sygn. I CO 37/93, LEX nr 78451; z dnia 19 listopada 1981 r., sygn. IV PZ 63/81, LEX nr 8371, z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. III SO 8/07, LEX nr 1821138, z dnia 9 marca 2017 r., sygn. akt II UO 1/17, LEX nr 2271460).

Wyłączenie sędziego, o którym mowa w art. 19 P.p.s.a. ma zapewnić obiektywizm Sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt II FZ 60/08, ONSAiWSA 2008 r., nr 6, poz. 97). Nie może tym samym służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia (por. postanowienie NSA z dnia 8 maja 2009 r., sygn. akt II FZ 128/09, LEX nr 574751). W tym miejscu warto zwrócić uwagę na okoliczność, że nowelizacja art. 19 P.p.s.a. nastąpiła w wyniku wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r. sygn. SK 53/04 (OTK – A 2005, Nr 11, poz. 134), w którym przepis ten został uznany za niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przez pominięcie w jego treści podstaw wyłączenia sędziego umożliwiających uwzględnienie i ocenę wszelkich okoliczności, które mogą wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziowskiej w sprawie. W uzasadnieniu Trybunał m.in. stwierdził, że: "mechanizmy służące realizacji konstytucyjnej gwarancji prawa do sądu, której jeden z elementów realizowany jest za pomocą instytucji wyłączenia sędziego, powinny godzić wartość, jaką jest niezależność sędziego od stron postępowania czy innych jego uczestników, z realnym zapewnieniem stronie możliwości urzeczywistnienia tego prawa poprzez wpływ na postępowanie za pomocą takich instrumentów procesowych, które pozwolą na eliminację jakichkolwiek uzasadnionych w oczach postronnego obserwatora wątpliwości, co do bezstronności sędziego. W konsekwencji o potrzebie zastosowania instytucji wyłączenia nie może decydować jedynie zasadność in casu zarzutu braku obiektywizmu z punktu widzenia konkretnego sędziego, ale ocena, czy dla postronnego obserwatora także - jak się wskazuje w orzecznictwie Sądu Najwyższego - z punktu widzenia strony, «zachodzą wystarczające okoliczności, które mogą budzić wątpliwości, co do bezstronności sędziego».".

Jak wynika z akt sprawy sądowoadministracyjnej oraz z materiałów sprawy [...] Prokuratury Okręgowej w [...], niewątpliwym jest, że w dniu [...] listopada 2018 r. przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie rozpoznawana była sprawa o sygn. akt II SA/Ol 615/18 ze skarg A. C. i Wojewody [...] na uchwałę Rady Miejskiej w [...] Nr [...] z [...] sierpnia 2016 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenów zabudowy przemysłowej w obrębie nr [...] miasta [...] oraz w obrębie [...].

Bezsprzecznym jest również, że sędzia Bogusław Jażdżyk, nie będący członkiem składu orzekającego w ww. sprawie, wszedł na salę sądową pomiędzy zamknięciem przewodu sądowego, a ogłoszeniem wyroku. W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 137 § 1 P.p.s.a., sąd wydaje wyrok po niejawnej naradzie sędziów. Przebieg narady i głosowanie nad orzeczeniem jest tajne, a zwolnienie od zachowania w tym względzie tajemnicy, z zastrzeżeniem § 3, nie jest dopuszczalne. Narada obejmuje dyskusję, głosowanie nad mającym zapaść orzeczeniem i zasadniczymi powodami rozstrzygnięcia oraz spisanie sentencji wyroku. Głosowanie, o którym mowa w art. 137 § 2 P.p.s.a., poprzedza dyskusja. Jeśli w wyniku dyskusji dochodzi do rozbieżności stanowisk członków składu orzekającego, wyrok zapada większością głosów. O ile zaś w wyniku dyskusji dochodzi do ujednolicenia stanowisk, w rezultacie głosowania wyrok zapada jednomyślnie.

Również niezaprzeczalnym jest, że z ust sędziego Bogusława Jażdżyka padła negatywna wypowiedź demonstrująca jednoznacznie nieprzychylne nastawienie do jednej ze stron postępowania. Sędzia Ewa Osipuk była sprawozdawcą w tej sprawie. Jak ustalono w sprawie nie zanegowała ona, podobnie jak pozostałe osoby obecne na sali sądowej, negatywnej wypowiedzi sędziego J. na temat Stowarzyszenia [...] w [...], co, jak słusznie wskazano w zażaleniach, mogło być odebrane jako jej milcząca aprobata przez członków składu orzekającego, tym bardziej, że w sprawie zapadł wyrok oddalający skargę. Podkreślić w tym miejscu należy, mając na względzie poczynione wyżej uwagi, że nie sposób na obecnym etapie postępowania jednoznacznie przesądzić czy wypowiedź ta miała, czy też nie, wpływ na rozstrzygniecie sprawy, ale a contario nie można równocześnie kategorycznie wykluczyć, że takiego wpływu nie miała. Obie oceny są bowiem w równym stopniu obiektywnie dopuszczalne.

Jak słusznie w zażaleniu wskazał Prokurator, znaczącą rolę przy wyłączeniu sędziego odgrywa także aspekt społecznego odbioru. Chodzi w tym przypadku obiektywnie o wyeliminowanie sytuacji, która w społecznym odbiorze mogłaby wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego. Sędzia nie tylko musi mieć własne poczucie bezstronności, lecz jest także zobowiązany do takiego postępowania i zachowań, które zapewniają przekonanie u innych o jego bezstronności. Postępowanie sędziego, stwarzające choćby pozory braku bezstronności i obiektywizmu, godzi w społeczny odbiór sędziego jako bezstronnego arbitra, który jest niezbędny dla prawidłowego sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Bezstronność jest uznawana za jedną z podstawowych wartości charakteryzujących rozstrzyganie sporów przez sąd. Sędzia musi być postrzegany jako bezstronny i nie chodzi o to, czy można mu postawić uzasadniony zarzut braku obiektywizmu, ale o to czy z punktu widzenia strony zachodzą wystarczające okoliczności, które mogą budzić wątpliwości, co do jego bezstronności (por. postanowienie Sądu Najwyższego - Sądu Dyscyplinarnego z 19 listopada 1981 r., IV PZ 63/81, LEX nr 8371).

Z uwagi na powyższe należy uznać, że orzekanie przez sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie Ewy Osipuk w sprawie, w której skarżącym jest Stowarzyszenie [...] w [...], nie musi, ale może wywołać w odbiorze zewnętrznym (społecznym) przeświadczenie o jej kierunkowym nastawieniu do strony procesowej. Przy czym należy podkreślić, że nie mamy tutaj do czynienia jedynie z wydaniem niekorzystnego orzeczenia w stosunku do strony procesowej, ale z jednoczesnym upublicznieniem zdarzenia, w którym pada negatywna wypowiedź, co do strony postępowania i innego podmiotu, który miał stronę procesową "wystawić". W niniejszej sprawie jednym ze skarżących jest Stowarzyszenie [...] w [...], które jednoznacznie jest owym "wystawcą". Z kolei w upublicznionym zdarzeniu, w którym padają negatywne stwierdzenia pod adresem ww. Stowarzyszenia, uczestniczyła sędzia Ewa Osipuk. Okoliczności te mogą wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziego.

W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 i art. 19 P.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 tej ustawy, orzekł jak w sentencji postanowienia.

Odnosząc się zaś do wniosku zawartego w zażaleniu Stowarzyszenia Ekologicznego [...] w [...] o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego wyjaśnić należy, że przepisy art. 203 i 204 P.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji.