Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 4 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 lipca 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 76/18 o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia w sprawie ze skarg A. D., Z. Ś., B. R., T. R., E. R. i Miasta Stołecznego Warszawy na decyzję Komisji do spraw usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: oddalić zażalenie.

Zarządzeniem z dnia 10 lipca 2018 r. Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a." wezwał Komisję do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł od zażalenia na postanowienie z dnia 15 czerwca 2018 r. oddalające wniosek o wyłączenie sędziego WSA Jolanty Dargas od udziału w sprawie. Jako podstawę wezwania wskazano § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193).

Zażalenie na powyższe zarządzenie złożyła Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich, zarzucając naruszenie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (Dz. U. z 2017 r., poz. 718 ze zm.) w zw. z art. 239 § 1 pkt 2 P.p.s.a.

W uzasadnieniu Komisja podniosła, że z uwagi na przysługujące jej uprawnienia prokuratora, z woli ustawodawcy, jest zwolniona z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych.

W oparciu o powyższe zarzuty Komisja wniosła o uchylenie zaskarżonego zarządzenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub wpis stały. Pismami wszczynającymi postępowanie w sprawie są: skarga, sprzeciw od decyzji, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania (art. 230 § 1 i § 2 P.p.s.a.). Stosownie natomiast do art. 220 § 1 P.p.s.a., sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W takim przypadku, z zastrzeżeniem § 2 i 3, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania.

Wysokość należnego wpisu ustalana jest w oparciu o przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozporządzenie w § 2 ust. 1 pkt 7, który stał się podstawą wyznaczenia należnej kwoty wpisu w niniejszej sprawie stanowi, że wpis stały bez względu na przedmiot zaskarżonego aktu lub czynności w sprawach zażaleń na postanowienia wojewódzkich sądów administracyjnych wynosi 100 zł.

W świetle powyższego uznać należy, że zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 lipca 2018 r. o wezwaniu Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich do uiszczenia wpisu od zażalenia na postanowienie oddalające wniosek o wyłączenie sędziego w wysokości 100 zł było prawidłowe.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w zażaleniu wskazać należy, że w art. 239 § 1 pkt 2 P.p.s.a. zawarto zwolnienia podmiotowe. Z mocy ustawy nie mają obowiązku uiszczania kosztów sądowych we wszystkich kategoriach spraw prokuratorzy, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka (od 9 listopada 2010 r., stosownie do art. 239 pkt 2, w brzmieniu nadanym art. 8 pkt 9 ustawy z 24 września 2010 r. o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. poz. 1307) oraz kuratorzy strony wyznaczeni przez sąd orzekający (art. 30 i 78–81 P.p.s.a.) lub sąd opiekuńczy (art. 31 P.p.s.a.). Zwolnienia podmiotowe dotyczące prokuratorów, Rzecznika Praw Obywatelskich i Rzecznika Praw Dziecka wynikają z funkcji tych organów w demokratycznym państwie prawnym związanych z ochroną praworządności lub praw człowieka i obywatela albo ochroną praw dziecka. Stosownie do art. 8 P.p.s.a. wymienione podmioty mogą wziąć udział w toczącym się postępowaniu oraz korzystać z innych uprawnień procesowych wymienionych w tym przepisie, jeżeli według ich oceny wymaga tego ochrona praworządności lub praw człowieka i obywatela (J. Świątkiewicz, Rzecznik Praw Obywatelskich a sądownictwo administracyjne po reformie, Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich, Warszawa 2004, s. 11). Oznacza to, że decyzja prokuratora, Rzecznika Praw Obywatelskich oraz Rzecznika Praw Dziecka o udziale w postępowaniu sądowoadministracyjnym należy wyłącznie do tych podmiotów; jej słuszność nie podlega zatem ocenie sądu administracyjnego (podobnie E. Łętowska, Glosa do wyroku NSA z 1 lipca 1999 r., SA/Bk 208/99, OSP 2000/1, s. 55; J.P. Tarno, Prawo..., 2004, s. 41).

Niezależnie od katalogu zwolnień zawartych w art. 239 P.p.s.a. również przepisy ustaw szczególnych mogą w odniesieniu do określonych podmiotów czy kategorii spraw przewidywać tego rodzaju zwolnienia. W orzecznictwie sądowym zwrócono jednak uwagę, mając na względzie także treść art. 241 P.p.s.a., że te inne przepisy mają wprost zawierać zwolnienie od obowiązku uiszczania kosztów sądowych w ogóle bądź ich części w postaci opłat sądowych, to znaczy, że przepisy te mają mieć charakter przepisów szczególnych w stosunku do Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Za taki przepis nie może zostać uznany art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. Zgodnie z tym przepisem, w celu realizacji zadań wynikających z ustawy Komisji przysługują uprawnienia prokuratora określone w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 oraz z 2018 r. poz. 149), ustawie z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 155, z 2017 r. poz. 2491 oraz z 2018 r. poz. 5, 138, 398 i 416) oraz art. 5, art. 66, art. 69, art. 70, art. 71 § 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. - Prawo o prokuraturze (Dz. U. z 2017 r. poz. 1767 oraz z 2018 r. poz. 5). Komisja może w szczególności żądać wznowienia postępowania sądowego oraz złożyć sprzeciw od decyzji administracyjnej. Przepis ten nie mówi wprost o zwolnieniu Komisji od ponoszenia kosztów sądowych. Z jego treści nie można również wyprowadzać twierdzenia, że z uwagi na przyznane w określonych sytuacjach procesowych Komisji uprawnienia prokuratora, winna ona być zwolniona z ponoszenia kosztów sądowych na zasadzie art. 239 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Samo bowiem przyznanie Komisji tych uprawnień nie zmienia jej statusu, nie staje się bowiem ona prokuratorem w rozumieniu ustawy o prokuraturze. Zgodnie z art. 2 ustawy z 28 stycznia 2016 r. – Prawo o prokuraturze, prokuratura stoi na straży praworządności. W postępowaniu sądowoadministracyjnym prokurator realizuje zadania w zakresie ochrony praworządności, uczestnicząc w tym postępowaniu na podstawie art. 8 P.p.s.a. i korzystając z uprawnień i instytucji procesowych przewidzianych w tym przepisie. Zgodnie natomiast z art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 9 marca 2017 r., Komisja jest organem administracji publicznej stojącym na straży interesu publicznego, w zakresie postępowań w przedmiocie wydania decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich. Jak zwrócono uwagę w piśmiennictwie, Komisja jest szczególnym w naszym systemie prawnym organem administracji, i to organem administracji rządowej. W rezultacie Komisja musi być w ramach postępowania traktowana jako "minister" w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego (W. Chróścielewski, Niektóre zagadnienia związane z funkcjonowaniem Komisji do spraw usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich Teza 2, ZNSA 2018/1/9-26).

Należy zatem uznać, że w niniejszej sprawie Komisja nie działa jako prokurator, a jako organ administracji publicznej. Ani w art. 239 P.p.s.a., ani w innych przepisach komentowanej ustawy nie wprowadzono natomiast zwolnień od kosztów sądowych organów administracji publicznej, w tym wnoszącej zażalenie Komisji.

Podkreślić należy, że nałożenie na te podmioty obowiązku uiszczania kosztów sądowych jest wyrazem respektowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasady równości stron, tj. skarżącego oraz organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi. Można w związku z tym zauważyć, że wprowadzona regulacja ma na celu także ograniczenie pochopnego uruchamiania przez organy środków odwoławczych, co wystąpiłoby, gdyby organy te były uprzywilejowane przy uiszczaniu kosztów sądowych w stosunku do skarżących. Odnosząc się jeszcze do powołanego przez Komisję art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. zwrócić należy uwagę, że Komisji przysługują uprawnienia prokuratora określone jedynie w Kodeksie postępowania administracyjnego, Kodeksie postępowania cywilnego oraz wskazanych artykułach ustawy Prawo o prokuraturze. Przepis ten nie zawiera natomiast odesłania do przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na której art. 239 § 1 pkt 2 powołuje się Komisja. Również z tego względu przepis ten nie mógł mieć w sprawie zastosowania.

Tożsamy pogląd został wyrażony w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OZ 743/18, I OZ 744/18 i I OZ 745/18, który skład orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 i art. 198 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.