Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: Sędzia NSA Roman Ciąglewicz (spr.) Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski Protokolant: sekretarz sądowy Julia Chudzyńska po rozpoznaniu w dniu 13 października 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 października 2015 r. sygn. akt IV SA/Gl 1173/14 w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie skierowania do domu noclegowego 1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach; 2) oddala wniosek M. W. o przyznanie mu zwrotu kosztów przejazdu do Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 13 października 2017 r.

Wyrokiem z dnia 19 października 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 1173/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] października 2014 r., nr [...], w przedmiocie skierowania do Domu Noclegowego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Prezydent Miasta Katowice, decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., wydaną na podstawie art. 51 oraz art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.), uchylił z dniem [...] lipca 2014 r. decyzję z dnia 21 marca 2014 r. przyznającą M. W. świadczenie w postaci skierowania do Domu Noclegowego.

W uzasadnieniu wyjaśnił, że decyzją z dnia 21 marca 2014 r. skarżący został skierowany do Domu Noclegowego. Mimo zapoznania się z regulaminem placówki, nie dopełnił obowiązków z niego wynikających, w szczególności notorycznie naruszał obowiązki poprzez zakłócanie ciszy nocnej, nierespektowanie zasad współżycia społecznego oraz konflikty z innymi mieszkańcami. Zachowanie takie stanowiło także złamanie ustaleń zawartych w Indywidualnym Programie Wychodzenia z Bezdomności. Po powzięciu informacji o opuszczeniu przez skarżącego Domu Noclegowego i uzyskaniu od niego telefonicznej informacji o adresie do korespondencji - POSTE RESTANTE ul. P. 9, Katowice przesłano mu decyzję, którą odebrał w dniu 4 września 2014r.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wyraził niezadowolenie z postępowania pracowników Domu Noclegowego Caritas i pracowników MOPS w Katowicach.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, decyzją z dnia [...] października 2014 r., na podstawie art. 138 § 1 K.p.a., utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium przywołało regulacje z zakresu pomocy społecznej, w tym art. 2 ust. 1 , art. 48 ust. 1, art. 17 ust. 1 pkt. 3 oraz art. 11 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem Kolegium, strona jest osobą bezdomną i spełnia przesłankę do przyznania jej pomocy w formie schronienia. Pomoc ta może być zapewniona poprzez przyznanie osobie bezdomnej miejsca w noclegowni, schronisku, domu dla bezdomnych lub innym miejscu do tego przeznaczonym prowadzonym przez gminę. Pobyt w noclegowni winien wiązać się z poszanowaniem praw innych osób - przestrzeganiem ciszy nocnej i odpowiednim zachowaniem wobec personelu placówki i inny zamieszkałych osób. Jednakże z akt wynika, iż M. W. marnotrawił przyznane mu świadczenie poprzez rażące łamanie regulaminu placówki, przejawiające się w naruszaniu ciszy nocnej i agresywnym zachowaniu wobec inny umieszczonych w placówce osób. Marnotrawienie przyznanego świadczenia stanowi podstawę do uchylenia decyzji przyznającej świadczenie. Wobec powyższego należało orzec jak w sentencji.

W skardze na powyższą decyzję M. Węgłowski podniósł, że został usunięty z Domu Noclegowego "Caristas" w Katowicach bez doręczenia mu decyzji i bez możliwości odwołania się od tego aktu. Został pozbawiony prawa do noclegów, obecnie nocuje w starym samochodzie na "dzikim’ parkingu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie.

Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę.

Sąd wskazał, że na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, ostateczna decyzja, przyznająca prawo do korzystania ze świadczeń domu noclegowego może zostać uchylona w przypadku marnotrawienia przez uprawnionego przyznanych świadczeń, korzystania z nich w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź też marnotrawienia własnych zasobów finansowych.

Zdaniem Sądu, z akt sprawy wynika, że skarżący wielokrotnie wracał do Domu Noclegowego w godzinach nocnych, nie przestrzegał ciszy nocnej, nocował poza placówką oraz stwarzał sytuacje konfliktowe ze współlokatorami, naruszając tym samym regulamin tej placówki. W ocenie Sądu, przyjęcie w tej sytuacji stanowiska o zaistnieniu podstaw do uchylenia decyzji z dnia 21 marca 2014 r. przyznającej skarżącemu świadczenie znajduje uzasadnienie, przy czym nie ze względu na marnotrawienie świadczeń, ale z powodu korzystania z nich w sposób niezgodny z przeznaczeniem. Osoba, która uzyskała świadczenie uprawniając do korzystania z domu noclegowego powinna czynić to zgodnie z obowiązującymi zasadami, w tym regulaminem placówki. W szczególności chodzi to respektowanie okresu ciszy nocnej, w tym powrót do placówki o oznaczonej porze i niezakłócanie ciszy nocnej. Jasko korzystanie niezgodne z przeznaczeniem należy także ocenić przypadki nocowania poza placówką. Zatem zachodziły podstawy do tego, aby uchylono decyzję przyznającą świadczenie w trybie określonym w art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego braku doręczenia decyzji organu odwoławczego Sąd stwierdził, że została ona skierowana na adres do doręczeń wskazany przez skarżącego (ul. P. 9, 40-001 Katowice, Poste –Restante), Została prawidłowo doręczona, w szczególności z tego względu, że doręczenie w tym trybie nie wymaga awizowania. To adresat przesyłki powinien zadbać o to, aby ją odebrać.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu. Wyrok zaskarżył w całości i zarzucił:

1) naruszenie przepisów postępowania, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik rozpoznawanej sprawy tj.:

a) art. 73 P.p.s.a., art. 91 § 2 P.p.s.a. i art. 109 P.p.s.a. skutkujące pozbawieniem skarżącego możności obrony swych praw i tym samym nieważnością postępowania,

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 107 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a.

2) z ostrożności procesowej, na wypadek nieuwzględnienia przez Naczelny Sąd Administracyjny ww. zarzutów w trybie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. powyższemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez błędne jego zastosowanie.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych oraz przyznanie na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów świadczonej z urzędu pomocy prawnej, a nieopłaconej ani w całości, ani w części.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwioną podstawę.

Przepis art. 183 § 1 P.p.s.a. stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, przy czym w niniejszej sprawie w skardze kasacyjnej zarzut nieważności postępowania został w skardze kasacyjnej postawiony. W pierwszej kolejności należy więc rozważyć zasadność tego właśnie zarzutu, polegającego na pozbawieniu skarżącego możności obrony swych praw na skutek braku zawiadomienia o terminie rozprawy.

Jak wynika z art. 91 § 2 P.p.s.a., stronę należy zawiadomić o posiedzeniu jawnym. Przeprowadzenie rozprawy z naruszeniem dyspozycji art. 91 § 2 P.p.s.a. może, w zależności od okoliczności sprawy, stanowić przesłankę nieważności, określoną w art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. (pozbawienie strony możliwości obrony swych praw) lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Brak zawiadomienia o terminie posiedzenia jawnego z reguły prowadzi do pozbawienia strony możności obrony swych praw. Taki brak zawiadomienia, w myśl art. 109 P.p.s.a., powinien skutkować odroczeniem rozprawy. Z uwagi na to, że w niniejszej sprawie kwestionowana jest forma zawiadomienia określana jako doręczenie zastępcze, rozważenia wymaga zgodność doręczenia skarżącemu zawiadomienia o rozprawie wyznaczonej na dzień 19 października 2015 r. z przepisami art. 73 § 1-4 P.p.s.a.

Najpierw należy odnotować, że w dniu rozprawy, w świetle treści pocztowego dokumentu potwierdzenia odbioru zawiadomienia, nie było podstaw do kwestionowania prawidłowości doręczenia zawiadomienia o rozprawie. To, że Sąd pierwszej instancji nie odroczył rozprawy nie oznacza zatem, że dopuścił się naruszenia art. 109 P.p.s.a. Podstawę do zbadania zasadności zarzutu skargi kasacyjnej stanowi obecnie wskazany dokument potwierdzenia odbioru – przesyłka polecona nr (00)259007734560859222 – oraz pismo Poczty Polskiej w Katowicach z dnia 13 listopada 2015 r., stanowiące zawiadomienie o załatwieniu skargi M. W.. Z dokumentów tych nie wynika w sposób jednoznaczny, że tryb awizowania określony w art. 73 § 1-4 P.p.s.a. nie został wyczerpany. Nie można więc przyjąć, że skarżący nie został powiadomiony o rozprawie ze skutkiem nieważności postępowania sądowego. W trakcie doręczenia doszło jednak do przyznanej przez Pocztę Polską nieprawidłowości polegającej na podaniu "nieprawidłowej daty wygenerowania powtórnego zawiadomienia". Takie naruszenie art. 73 § 2 P.p.s.a. stanowi uchybienie procesowe mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Należało ograniczyć się do zarzutu wyartykułowanego w procesowej podstawie skargi kasacyjnej. Przedwczesne byłoby odniesienie się do zarzutów materialnoprawnych, w sytuacji, gdy kontrola sądowa zostanie powtórzona w całości, po umożliwieniu skarżącemu, reprezentowanemu obecnie przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy, udziału w rozprawie.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. Wniosek o przyznanie pełnomocnikowi, ustanowionemu w ramach prawa pomocy, wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej w postępowaniu kasacyjnym, podlega rozpoznaniu przez wojewódzki sąd administracyjny, w postępowaniu określonym w przepisach art. 254 P.p.s.a. oraz art. 258-261 P.p.s.a.

Nie zasługuje na uwzględnienie wniosek skarżącego o przyznanie mu zwrotu kosztów przejazdu związanych z rozprawą przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Zgodnie z art. 205 § 2 P.p.s.a., do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Naczelny Sąd Administracyjny nie nakazał skarżącemu osobistego stawiennictwa na rozprawę w dniu 13 października 2017 r.