Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz Protokolant Referent stażysta Kinga Górka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 lutego 2018 r. sprawy ze skargi K. Z. i L. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie pomocy pieniężnej dla rodziny zastępczej oddala skargę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. nr [...] – po rozpatrzeniu odwołania K. Z. i L. Z. od decyzji wydanej z upoważnienia Starosty [...] przez Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Ś., z dnia [...] r. nr [...], orzekającej o odmowie przyznania odwołującym, jako rodzinie zastępczej zawodowej, środków finansowych na utrzymanie domu jednorodzinnego - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. – dalej jako "k.p.a.") oraz art. 83 ust. 2, ust. 3a i art. 88 ust. 1, ust. 4 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 697 ze zm. – dalej jako "ustawa"), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy powołał się na następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Na podstawie umowy o utworzeniu rodziny zastępczej zawodowej z dnia [...] lutego 2017 r. K. Z. i L. Z. zostali rodziną zastępczą od dnia [...] lutego 2017 r. W rodzinie tej obecnie przebywa czworo dzieci.

W dniu [...] maja 2017 r. (data wpływu) K. Z. i L. Z. złożyli wniosek do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Ś. o zwrot nakładów poniesionych na utrzymanie budynku mieszkalnego jednorodzinnego

w ramach zawodowej rodziny zastępczej od miesiąca lutego 2017 r., tj. kosztów zużycia energii elektrycznej, wody, wywozu nieczystości płynnych i opału.

Rozpatrując powyższy wniosek organ pierwszej instancji w piśmie z dnia [...] maja 2017 r. wystąpił do Organizatora Rodzinnej Pieczy Zastępczej - Ośrodka Interwencji Kryzysowej w Ś. o potwierdzenie w opinii zasadności przyznania środków finansowych na zgłoszony cel. Ze względu na bardzo dobrą kondycję finansową rodziny Organizator wydał w tej spawie opinię negatywną. Wskazał, że łączna kwota dochodu rodziny w maju 2017 r. wyniosła [...] zł, zaś wydatki na energię elektryczną, opał, abonament radiowo-telewizyjny, gaz, wywóz nieczystości, usługi telekomunikacyjne wyniosły [...] zł, co stanowi 6,8 % wysokości dochodu rodziny.

Biorąc pod uwagę możliwość pokrywania we własnym zakresie wydatków związanych z utrzymaniem domu jednorodzinnego, po uwzględnieniu negatywnej opinii Organizatora Rodzinnej Pieczy Zastępczej, organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. odmówił przyznania stronom środków finansowych na utrzymanie domu.

W odwołaniu od powyższej decyzji K. i L. małż. Z. podnieśli, ze zgodnie z art. 83 ust. 2 i ust.3a ustawy, starosta zobowiązany jest przyznać środki finansowe rodzinie zastępczej, w której umieszczono powyżej 3 dzieci. Świadczenie to jest zatem obligatoryjne. Odwołujący stwierdzili ponadto, że miesięczny dochód ich rodziny wynosi [...] zł, a nie – jak ustalił organ pierwszej instancji – [...] zł. Wyjaśnili, że w 2013 r. założyli elektrownię słoneczną, której koszt zamknął się w kwocie [...]zł, co powoduje, że koszty zużycia elektrycznej w ich domu zmniejszyły się. Obecnie jednak uważają, że za tę gospodarność zostali ukarani.

Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że w świetle art. 83 ust. 3a ustawy przyznanie środków pieniężnych na pokrycie wydatków mieszkaniowych rodziny zastępczej nie jest dowolne. Uzyskanie ww. świadczenia uzależnione jest od spełnienia dwóch kryteriów, tj. wychowywania w rodzinie zastępczej powyżej trojga dzieci oraz uzyskania od organizatora rodzinnej pieczy zastępczej opinii potwierdzającej potrzebę przyznania tych środków. Opinia taka ma na celu przeprowadzenie analizy kondycji finansowej rodziny zastępczej na co składają się, niewątpliwie, dochody i wydatki rodziny związane z utrzymaniem lokalu i jego eksploatacją. Gdyby ustawodawca założył, iż każdej rodzinie wychowującej powyżej trojga dzieci należy przyznać środki finansowe w wysokości wskazanej we wniosku, bez żadnej kontroli sytuacji finansowej, to zbędnym byłoby powoływanie instytucji opiniodawczej, jaką jest organizator rodzinnej pieczy zastępczej.

Kolegium podkreśliło, że w niniejszej sprawie jest bezsporne, iż Organizator Rodzinnej Pieczy Zastępczej - Ośrodek Interwencji Kryzysowej w Ś. negatywnie zaopiniował wniosek o przyznanie rodzinie zastępczej środków finansowych na utrzymanie lokalu, oceniając sytuację finansowa rodziny jako dobrą. Przeprowadzone postępowanie wykazało, że nakłady poniesione na utrzymanie budynku mieszkalnego jednorodzinnego, na które składają się koszty energii elektrycznej, opału, abonamentu radiowo-telewizyjnego, gazu, wywozu nieczystości oraz usług telekomunikacyjnych, wyniosły łącznie [...] zł. Kwota ta stanowi 6,8 % wysokości dochodu jaki rodzina uzyskała w miesiącu maju 2017 r., tj [...] zł. Wprawdzie w odwołaniu skarżący zakwestionowali ustaloną wysokość ich dochodu wskazując, że iż w ww. miesiącu uzyskali dochód w kwocie [...]zł, jednakże nawet stosunku do wskazanej kwoty dochodu poniesione przez rodzinę wydatki wynoszą jedynie 6,9 % wartości dochodu, a więc nadal nie stanowią nadmiernego obciążenia.

K. Z. i L. Z. złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższą decyzję ostateczną Samorządowego Kolegium Odwoławczego, wnosząc o jej uchylenie i przyznanie im świadczeń na utrzymanie domu, ewentualnie skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez pominięcie okoliczności, iż skarżący nie osiągnęli dochodu, który pozwala na zapewnienie o zaspokojenie podstawowych potrzeb dzieci, nieuwzględnienie faktu, iż zgodnie z licznymi obwieszczeniami Dzienników Urzędowych średnie miesięczne wydatki na utrzymanie dziecka w placówce państwowej wynoszą do [...] zł, a także poprzez pominiecie kosztów istotnych, związanych z utrzymaniem dziecka, jak koszty zakupu benzyny (średnio [...] zł miesięcznie). Ponadto skarżący zarzucili, że organy powinny były dokonać wnikliwej analizy opinii przedstawionej przez Ośrodek Interwencji Kryzysowej w Ś. i ocenić ją nie tylko pod względem zgodności rachunkowej, lecz również pod kątem rzeczywistych wydatków i kosztów utrzymania domowników.

W uzasadnieniu skargi skarżący ponownie zakwestionowali wysokość dochodu ich rodziny ustalona przez organy. Wskazując na poszczególne składniki ich dochodu obliczyli, ze wynosi on około [...] zł. Z kolei wydatki rodziny skarżący obliczyli na kwotę [...]zł (z czego [...] zł stanowi tzw. "fundusz rezerwowy", w ramach którego skarżący odkładają środki na usuwanie awarii, remonty, naprawy aut, opłaty ubezpieczeń i przeglądów, wypoczynek oraz różnego rodzaju zdarzenia losowe).

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej ( Dz. U z 2017r. poz. 697 ) rodzina zastępcza niezawodowa i zawodowa może otrzymywać środki finansowe na utrzymanie lokalu mieszkalnego w budynku wielorodzinnym lub domu jednorodzinnego w wysokości odpowiadającej kosztom ponoszonym przez rodzinę zastępczą niezawodową albo zawodową na czynsz, opłaty z tytułu najmu, opłaty za energię elektryczną i cieplną, opał, wodę, gaz, odbiór nieczystości stałych i płynnych, dźwig osobowy, antenę zbiorczą, abonament telewizyjny i radiowy, usługi telekomunikacyjne oraz związanym z kosztami eksploatacji, obliczonym przez podzielenie łącznej kwoty tych kosztów przez liczbę osób zamieszkujących w tym lokalu lub domu jednorodzinnym i pomnożenie przez liczbę dzieci i osób, które osiągnęły pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej, o których mowa w art. 37 ust. 2, umieszczonych w rodzinie zastępczej wraz z osobami tworzącymi tę rodzinę zastępczą. Ustęp 3a cyt. artykułu stanowi natomiast, że środki finansowe, o których mowa w ust. 2, starosta jest zobowiązany przyznać rodzinie zastępczej zawodowej, w której umieszczono powyżej 3 dzieci i osób, które osiągnęły pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej, o których mowa w art. 37 ust. 2, oraz jeżeli potrzeba przyznania tych środków zostanie potwierdzona w opinii organizatora rodzinnej pieczy zastępczej.

W powołanym także przez organ odwoławczy wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2016 r. I OSK 2026/16 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ) wyjaśniono, że skoro celem przyznania świadczenia określonego 83 ust. 3a w związku z art. 83 ust.2 ustawy jest poprawa sytuacji finansowej rodziny zastępczej, starosta zobowiązany jest (w przypadku zawodowej rodziny zastępczej) do partycypowania w kosztach utrzymania infrastruktury technicznej i mediów służących prawidłowemu wypełnianiu funkcji pieczy zastępczej. Prawo to jednakże nie może być uznane za bezwarunkowe. Poza koniecznością spełnienia podstawowego warunku, jakim jest sprawowanie pieczy nad co najmniej czworgiem dzieci lub osób dorosłych, warunkiem przyznania pomocy dodatkowo organizator rodzinnej pieczy zastępczej zobligowany jest potwierdzić zasadność przyznania tych środków w drodze opinii. Jej treścią jest ocena zasadności wydatkowania środków finansowych na utrzymanie lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego, jest to jednocześnie podstawa do wydania decyzji w przedmiocie dofinansowania.

Jak wynika z akt sprawy Organizator Rodzinnej Pieczy Zastępczej Ośrodek Interwencji Kryzysowej w Ś. wydał w dniu [...] czerwca 2017 r. opinię w sprawie przyznania K. i L. małż. [...] – jako rodzinie zastępczej zawodowej – środków mieszkaniowych na utrzymanie lokalu mieszkaniowego. Ze względu na bardzo dobrą sytuację finansową rodziny Organizator wyraził opinię negatywną. W niniejszej sprawie nie może zatem budzić wątpliwości, że skarżący nie spełnili jednej z koniecznych przesłanek uzyskania środków finansowych na utrzymanie lokalu mieszkalnego, jaką jest potwierdzenie potrzeby przyznania takich środków przez organizatora rodzinnej pieczy zastępczej, co wyklucza możliwość uzyskania dofinansowania na podstawie art. 83 ust.3a ustawy.

W ocenie Sądu należy jednocześnie zgodzić się z organami orzekającymi w sprawie, według których w stosunku do skarżących nie ma podstaw do przyznania pomocy także na podstawie art. 83 ust.2 ustawy. W powołanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że podstawowym kryterium przy badaniu zasadności przyznania środków powinno być ustalenie, w jakim stopniu utrzymanie lokalu mieszkalnego obciąża rodzinę, co możliwe jest poprzez porównanie wydatków ponoszonych na mieszkanie do dochodów uzyskiwanych przez rodzinę. Matematyczne ustalenie dochodów rodziny i wydatków mieszkaniowych nie zmierza przy tym do obliczania kryterium dochodowego przypadającego na członka rodziny, lecz właśnie do oceny, w jakim stopniu utrzymanie lokalu mieszkalnego obciąża budżet rodziny i czy to obciążenie nie skutkuje obniżeniem dotychczasowego poziomu funkcjonowania rodziny. Wspomniana opinia Organizatora Rodzinnej Pieczy Zastępczej Ośrodek Interwencji Kryzysowej w Ś. wskazuje, że łączna kwota dochodu rodziny w maju 2017 r. wyniosła [...] zł, zaś wydatki na energię elektryczną, opał, abonament radiowo-telewizyjny, gaz, wywóz nieczystości, usługi telekomunikacyjne wyniosły [...] zł, co stanowi 6,8 % wysokości dochodu rodziny. Zwrócić przy tym należy uwagę, że w przepisie art. 83 ust.2 precyzyjnie podano, jakie wydatki mogą zostać pokryte dofinansowaniem. Poza tym katalogiem pozostają takie wydatki jak m.in. spłata zadłużenia w KRUS, koszty prowadzenia gospodarstwa rolnego, rozrywka, zaplata podatku rolnego, uzupełnienie wyprawki szkolnej, pokrycie kosztów przedszkola, ubrań czy utworzenie " funduszu rezerwowego" przeznaczonego na pokrycie "kosztów remontów, usuwania awarii, opłat ubezpieczenia, przeglądów, wypoczynku i zdarzeń losowych np. szkód poczynionych przez dzieci"., które zostały uwzględnione w skardze. Warto zauważyć, że stosownie do art. 83 ust.4 ustawy rodzinie zastępczej zawodowej starosta może raz do roku przyznać świadczenie na pokrycie kosztów związanych z przeprowadzeniem niezbędnego remontu lokalu mieszkalnego w budynku wielorodzinnym lub domu jednorodzinnego.

Podkreślić też trzeba, że pomimo, iż skarżący kwestionowali ustalenia zawarte w ww. opinii, dotyczące wysokości dochodów ich rodziny oraz wysokości ponoszonych przez nią wydatków, to jednak nie przedstawili żadnych dowodów, które podważałyby ich rzetelność. Decyzje wydawane w podobnych sprawach przez inne ośrodki pomocy rodzinie, na które skarżący powołali się w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej, nie podlegają natomiast ocenie Sądu w niniejszym postępowaniu.

Z powyższych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) skargę należało oddalić.