Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Maciej Gapski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 września 2024 r. sprawy ze skargi Z. W. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wójta Gminy Niemce w przedmiocie usług opiekuńczych oddala skargę.

Pismem z dnia 5 lipca 2024 r. Z. W. (dalej jako: skarżący) wniósł skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie przez Wójta Gminy w sprawie rozpoznania wniosku z dnia 19 czerwca 2024 r. Skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 35 § 1, 2 k.p.a. oraz art. 10 § 2 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Wójt Gminy wniósł o jej oddalenie lub odrzucenie jako bezzasadnej. Organ opisał przebieg postępowania w sprawie zainicjowanej wnioskiem skarżącego z dnia 19 czerwca 2024 r. Wójt wyjaśnił, że po wpłynięciu do organu wniosku o przyznanie usług opiekuńczych, specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi i świadczenia na naprawę dachu, pismem z dnia 26 czerwca 2024 r. poinformowano o planowanej aktualizacji wywiadu środowiskowego na dzień 4 lipca 2024 r. W dniu 21 czerwca 2024 r. skarżący złożył ponaglenie do organu zatytułowane "popędzenie do wydania decyzji". W wyznaczonym dniu na przeprowadzenie wywiadu pracownicy socjalni w asyście policji nie zostali wpuszczenie do mieszkania skarżącego, nikt z domowników nie otworzył drzwi. Mając na uwadze fakt, że skarżący odebrał pismo z informacją o wywiadzie środowiskowym w dniu 5 lipca 2024 r., a więc dzień po planowanej czynności dowodowej, organ I instancji wyznaczył kolejny termin wywiadu na dzień 24 lipca 2024 r. O fakcie tym poinformowania Z. W. w piśmie z dnia 8 lipca 2024 r. Organ przedłużył (informacja w piśmie z dnia 19 lipca 2024 r.) termin załatwienia sprawy z wniosku z dnia 19 czerwca 2024 r. do dnia 19 sierpnia 2024 r. W kolejnym terminie wyznaczonym do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego – 24 lipiec 2024 r. – organowi nie udało się dokonać tej czynności procesowej. W dniu 19 sierpnia 2024 r. organ I instancji odmówił skarżącemu - decyzją znak: [...] przyznania usług opiekuńczych, specjalistycznych usług opiekuńczych oraz specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, a decyzją znak: [...] odmówiono specjalnego zasiłku celowego na remont połowy dachu.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej jako: p.p.s.a.). Zgodnie z powołanym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje:

W ocenie Sądu skarga nie jest zasadna, gdyż Wójt Gminy nie dopuścił się bezczynności w sprawie zainicjowanej wnioskiem skarżącego z dnia 19 czerwca 2024 r. (k. 1 akt adm. I inst.).

Należy na wstępie przypomnieć, że w świetle przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, bezczynność organu ma miejsce w sytuacji, gdy organ nie załatwił sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub w przepisach szczególnych, ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 k.p.a. w ramach tzw. instytucji sygnalizacji (por. art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.). Analogicznie bezczynność organu pojmowana jest w orzecznictwie. Sądy wskazują, że z bezczynnością mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ (podmiot zobowiązany) nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności. Innymi słowy, z bezczynnością mamy do czynienia, gdy organ, bądź podmiot zobowiązany do podjęcia określonych czynności z zakresu administracji publicznej tego nie czyni (por. przykładowo wyrok NSA z 9 października 2018 r., I OSK 1987/18, CBOSA).

Dodatkowo należy wskazać, że rozpatrując skargę na bezczynność sąd bierze zasadniczo pod uwagę stan sprawy istniejący w dacie wniesienia skargi do sądu, jednakże w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu (art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) musi uwzględniać stan istniejący w dacie orzekania.

Analiza przebiegu czynności udokumentowanych w aktach administracyjnych sprawy prowadzi w ocenie Sądu do wniosku, że organ nie pozostawał w bezczynności, ani też nie prowadził postępowania w sposób przewlekły.

Należy przypomnieć w tym miejscu, że w świetle z art. 35 § 1 k.p.a., sprawy, które nie wymagają przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego (dowodowego), gdyż mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ, powinny być załatwiane niezwłocznie, tzn. w najkrótszym możliwym terminie do wykonania wszystkich niezbędnych czynności procesowych. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego, przez organ I instancji, powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania (§ 3). Do terminów załatwienia sprawy nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, o której mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (§ 5).

Wniosek skarżącego datowany na dzień 19 czerwca 2024 r. wpłynął do organu w tym samym dniu (prezentata z datą na wniosku, k. 1 akt adm. I inst.). Dzień ten wyznacza datę wszczęcia postępowania w sprawie (art. 61 § 3 k.p.a.). W dniu 25 czerwca 2024 r. organ wystosował do strony pismo informujące m.in. o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu 4 lipca 2024 r. w godzinach między 9.00 a 10.00. W treści znajdowała się również informacja (wyciąg z przepisów) dotycząca podstaw przeprowadzenia wywiadu i skutków odmowy wyrażenia zgody na wywiad. Organ o terminie wywiadu poinformował również Komisariat Policji w [...], wnioskując o asystę funkcjonariuszy policji w trakcie planowanego wywiadu środowiskowego (k. 5, akt. adm. I inst.). Jak wynika z notatki służbowej z dnia 4 lipca 2024 r. (k. 6, akt. adm. I inst.), wywiad nie doszedł do skutku – nikt z domowników nie otworzył drzwi, pomimo pukania. Organ w dniu 26 czerwca 2024 r. wydał w sprawie stosowne postanowienia o odmowie wyłączenia pracowników socjalnych – na wniosek skarżącego z dnia 22 czerwca 2024 r. W dniu 8 lipca 2024 r. skierowano do skarżącego kolejne pismo, w którym poinformowano o planowanym wywiadzie środowiskowym w miejscu zamieszkania w dniu 24 lipca 2024 r. Pismem z dnia 11 lipca 2024 r. skarżący (k. 22, akt adm. I inst.) podniósł, że czynności, które próbują podjąć pracownicy socjalni w asyście policji to napady na jego posesję. Dodatkowo wskazał, że pracownicy socjalni oraz policjanci nie mają kwalifikacji i uprawnień do kontaktu z chorobami: 02-P, 09-M, 07 -S. Osoby te nie mają prawa wejść na posesję.

Pismem Wójta z dnia 19 lipca 2024 r. poinformowano skarżącego o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy w związku z problemami związanymi z przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego. Nowy termin załatwienia sprawy został określony do 19 sierpnia 2024 r. Z notatki służbowej pracowników socjalnych z dnia 24 lipca 2024 r. wynika, że w tym dniu również nie udało się przeprowadzić wywiadu środowiskowego, gdyż brama na posesję była zamknięta. W dniu 5 sierpnia 2024 r. organ skierował do strony zawiadomienie, w trybie art. 10 i art. 79a k.p.a., informujące m.in. o brakujących dokumentach potwierdzających spełnienie przesłanek do przyznania świadczeń, jak również możliwości wypowiedzenia się w sprawie i przedłożenia dowodów. Decyzjami z dnia 19 sierpnia 2024 r. Wójt Gminy odmówił skarżącemu przyznania usług opiekuńczych, specjalistycznych usług opiekuńczych oraz specjalistycznych usług opiekuńczych, a także specjalnego zasiłku celowego na remont połowy dachu.

Opisany tok czynności wskazuje w ocenie Sądu na bezzasadność zarzutu bezczynności organu lub przewlekłości w jego działaniu przy rozpatrywaniu wniosku skarżącego z dnia 19 czerwca 2024 r. Uwzględniając konieczność wyznaczenia terminów do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz okres oczekiwania na wypowiedzenie się strony co do dowodów i dokumentów umożliwiających dokonanie oceny wniosku, należy przyjąć, że organ nie uchybił terminowi załatwienia sprawy określonemu w art. 35 § 2 k.p.a. Przy tej ocenie trzeba brać pod uwagę fakt, że wspomniane okresy mieszczą się w zakresie regulowanym art. 35 § 5 k.p.a., jako okresy opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu.

Sądowi z urzędu (z innych spraw już rozpoznanych lub aktualnie zawisłych) wiadome jest, że skarżący inicjuje dziesiątki postępowań przed organem pomoc społecznej, składając liczne wnioski o przyznanie świadczeń. W większości tych spraw pojawia się problem przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego, niezbędnego do ustalenia aktualnej sytuacji finansowej, majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej wnioskodawcy. Skarżący stoi na stanowisku, że przeprowadzenie aktualizacji wywiadu jest zbędne, że jest to jedynie element swoistej szykany stosowanej przez pracowników organu. Jest to postawa błędna, co tutejszy Sąd wyjaśniał w wielu orzeczeniach dotyczących skarg Z. W. na decyzje w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej. Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego (nowego lub aktualizacja poprzedniego) jest niezbędne w sprawach dotyczących świadczeń pomocy społecznej, co wynika wprost z przepisów ustawy z dnia z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901, ze zm.; dalej jako: u.p.s.). Zgodnie z art. 107 u.p.s., rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103 (ust. 1). W przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu; w przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się, mimo braku zmiany danych - nie rzadziej niż co 6 miesięcy, a w przypadku osób przebywających w domach pomocy społecznej - nie rzadziej niż co 12 miesięcy (ust. 4). Rolę wywiadu podkreśla sankcja wyrażona w art. 107 ust. 4a u.p.s., zgodnie z którym niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Problem ten ma również istotne znaczenie w kontekście rozpoznawanej sprawy – brak koniecznej współpracy z organem pomocowym prowadzi do niepotrzebnego przedłużania postępowania, co z kolei generuje kolejne skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W ten sposób skarżący popada swymi działaniami w sprzeczność – brakiem współpracy sam niepotrzebnie przedłuża postępowanie, a następnie stawia organowi zarzut bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Nie negując prawa skarżącego do poszukiwania ochrony prawnej, również na drodze sądowej, nie sposób nie dostrzegać powyższego mechanizmu, niepotrzebnie generującego kolejne spory sądowe. Skoro skarżący regularnie ubiega się o liczne świadczenia z pomocy społecznej, musi akceptować ustawowe przesłanki oraz tryb ich przyznawania. Wywiad środowiskowy (jego aktualizacja) nie jest szykaną ze strony organów, organy mają ustawowy obowiązek przeprowadzenia wywiadu środowiskowe, względnie jego aktualizacji, co wynika wprost z przytoczonych wyżej regulacji. To nie opieszałość ze strony organu w podejmowaniu czynności procesowych, ale próby przeprowadzenia koniecznego wywiadu oraz oczekiwanie na wypowiedzenie się i złożenie niezbędnej dokumentacji przez skarżącego, spowodowało że czas rozpatrywania sprawy wyniósł dwa miesiące. Uwzględniając treść art. 35 § 5 k.p.a., nie można postawić skutecznie organowi zarzutu przekroczenia ustawowego terminu załatwienia sprawy.

Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę, na podstawie art. 151 p.p.s.a.