Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. E. G. Spółki z o.o. w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 24 lutego 2012 r. sygn. akt VIII SA/Wa 96/12 w zakresie przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi A. E. G. Spółki z o.o. w B. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.

Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił A. E. G. Spółce z o.o. w B. przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] maja 2011 r. w przedmiocie płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania.

Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji wskazał, że pismem z dnia 17 stycznia 2012 r. A. E. G. Sp. z o.o. wniosła skargę na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] maja 2011 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia, argumentując, iż uchybienie terminu nastąpiło bez wiedzy i winy Spółki, która wiedziała o wydaniu i doręczeniu zaskarżonej decyzji. Spółka przyznała, że decyzja została wysłana do pełnomocnika W. K., została awizowana i zwrócona jako niepodjęta w terminie, jednak to nieodebranie przesyłki w terminie było uzasadnione zaangażowaniem pełnomocnika w pracach rolnych poza B., w zachodnich województwach, a kampania sianokosów była w tym okresie bardzo trudna ze względu na anomalie pogodowe i konieczność nieustannego pobytu na polach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uzasadniając odmowę przywrócenia terminu wskazał, że bezspornie skarżąca uchybiła trzydziestodniowemu terminowi do wniesienia skargi (art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, dalej jako: p.p.s.a.). Z akt sprawy wywiódł, że zaskarżona decyzja została doręczona w trybie doręczenia zastępczego ówczesnemu pełnomocnikowi Spółki – W. K. Przesyłkę zwrócono organowi administracji w dniu 28 czerwca 2011 r., natomiast skargę wniesiono do Sądu w dniu 18 stycznia 2012 r. Według twierdzeń zawartych we wniosku, wiadomość o fakcie wydania zaskarżonej decyzji Spółka powzięła dopiero w dniu 11 stycznia 2012 r., gdy otrzymała decyzję Kierownika Biura Powiatowego w B. w sprawie płatności ONW za rok 2009.

W ocenie Sądu I instancji uchybienia terminu do wniesienia skargi nie można usprawiedliwiać niewiedzą co do wydania decyzji, bowiem Spółka należycie dbając o swoje interesy mogła oczekiwać od organu, że decyzja taka zostanie wydana, bowiem postępowanie zainicjowane było jej wnioskiem o przyznanie płatności, nadto skarżąca złożyła w terminie odwołanie od decyzji I instancji (w dniu 28 stycznia 2011 r.). Co więcej, w sprawie ustanowiony został pełnomocnik, w którego interesie winna leżeć należyta dbałość o sprawy Spółki i informowanie jej o stanie jej spraw (przesyłkę awizowano). Według WSA obiektywny miernik staranności, której należy oczekiwać od pełnomocnika należycie dbającego o interesy reprezentowanej spółki, obejmuje wymóg właściwego zorganizowania obowiązków oraz chociażby podjęcia próby zainteresowania co było przedmiotem przesyłki adresowanej do Spółki. Przytoczone okoliczności przesądziły więc o tym, że nie można w sprawie mówić o "braku winy" w rozumieniu art. 86 § 1 p.p.s.a. i dlatego Sąd I instancji orzekł o odmowie przywrócenia Spółce terminu do wniesienia skargi.

Zażalenie na to postanowienie wniosła A. E. G. Spółka z o.o. w B., zaskarżając to orzeczenie w całości, wnosząc o jego zmianę i przywrócenie terminu do wniesienia skargi lub ewentualnie o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Orzeczeniu zarzucono naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez uznanie przez Sąd, iż nie zaszły przesłanki do przywrócenia terminu, mimo tego, że wina za niedokonanie w terminie czynności nie leżała po stronie skarżącej, gdyż osoba, do której kierowano decyzję nie mogła pisma odebrać ze względu na nadzwyczajne czynności zawodowe, które wymagały jej stałego pobytu poza miejscem zamieszkania. Nadto decyzja w ogóle nie powinna być kierowana do W. K., z braku właściwego pełnomocnictwa w aktach sprawy.

W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że przyjmując obiektywny miernik staranności wymagany od każdego należycie dbającego o swoje interesy, nie sposób przyjąć, że strona w sprawie dopuściła się niedbalstwa. Skarżąca nie mogła w żaden sposób przewidzieć, że korespondencja będzie przez organ kierowana do W. K., który z kolei nie mógł przewidzieć skali anomalii pogodowych w szczytowym i najważniejszym dla produkcji rolnej terminie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wniosek o uchylenie zaskarżonego postanowienia jest usprawiedliwiony.

Odnosząc się do podniesionego w rozpoznawanym zażaleniu zarzutu naruszenia art. 86 § 1 p.p.s.a. należy wskazać, że uregulowana nim instytucja procesowa dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy do uchybienia terminu doszło. Zgodnie z art. 85 ww. ustawy bezskuteczna bowiem jest tylko czynność procesowa podjęta po upływie terminu. Tym samym rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu wymaga przede wszystkim stwierdzenia, że termin na dokonanie czynności procesowej rzeczywiście upłynął, a dopiero następnie oceny, czy strona terminowi temu uchybiła bez swej winy.

W rozpoznawanym przypadku tymczasem kwestia uchybienia terminu nie jest wyjaśniona. Przystępując do rozważania tego problemu należy przede wszystkim wskazać, że stosownie do art. 53 § 1 p.p.s.a. skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Termin do wniesienia skargi rozpoczyna się zatem z dniem doręczenia stronie rozstrzygnięcia w sprawie. Z tym, że zgodnie z art. 40 § 2 k.p.a., jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika pisma doręcza się pełnomocnikowi. O ustanowieniu pełnomocnika organ administracyjny powinien być powiadomiony.

W rozpoznawanej sprawie skarżąca Spółka – zarzucając, że rozstrzygnięcie organu drugiej instancji było kierowane do osoby nieupoważnionej – twierdzi, iż w aktach sprawy nie znajdowało się "właściwe pełnomocnictwo" dla W. K.

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się zatem do wyjaśnienia, czy w czasie trwania postępowania administracyjnego skarżąca Spółka była skutecznie reprezentowana przez W. K., do którego organ kierował swoje rozstrzygnięcia dotyczące praw i obowiązków Spółki.

Zgodnie z art. 32 k.p.a. strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Przepis ten nie wprowadza znanego procedurze sądowej rozróżnienia pełnomocnictw ogólnego od szczególnego, ale jednocześnie nie ogranicza w swej treści zakresu pełnomocnictwa. Przyjąć zatem należy, że pełnomocnictwo udzielone przez stronę w postępowaniu administracyjnym może obejmować upoważnienie do prowadzenia wszelkich spraw w imieniu strony lub do prowadzenia poszczególnych spraw albo też ich części bądź tylko niektórych czynności procesowych. Dla wykazania, że pełnomocnik został dla strony ustanowiony, niezbędne jest okazanie dokumentu stwierdzającego ustanowienie takiego pełnomocnictwa. Z momentem przedstawienia pełnomocnictwa podpisanego przez mocodawcę pełnomocnik wykazuje umocowanie do działania w postępowaniu, a organ uzyskuje możliwość zbadania prawidłowości i zakresu pełnomocnictwa. Należy odróżnić stosunek pełnomocnictwa, istniejący pomiędzy mocodawcą a pełnomocnikiem, od ustanowienia pełnomocnika w postępowaniu. Pełnomocnictwo, aby mogło wywrzeć skutki w postępowaniu musi zostać uzewnętrznione, czyli informacja o jego istnieniu musi dotrzeć do organu po myśli art. 33 § 2 k.p.a. Informacja ta zgodnie z obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadą pisemności (art. 14 § 1 k.p.a.) musi znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy. Stosownie bowiem do art. 33 § 3 zd. 1 k.p.a. pełnomocnik dołącza do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa.

Z przepisów tych wynika zatem, że organ musi zostać zawiadomiony o fakcie ustanowienia pełnomocnika w danej konkretnej sprawie np. poprzez złożenie dokumentu pełnomocnictwa do akt. Przez akta, o których mowa w art. 33 § 3 k.p.a. należy rozumieć akta konkretnego postępowania administracyjnego (tak: wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2009 r., sygn. akt II GSK 599/08, treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach umieszczonej na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że organ administracji nie ma obowiązku poszukiwania pełnomocnictwa w aktach innych niż akta konkretnej sprawy (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2003 r., sygn. akt II SA 332/01; wyrok z dnia 24 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1217/06; wyrok NSA z dnia 11 września 2007 r., sygn. akt II FSK 990/06; wyrok NSA z dnia 27 lutego 2007 r., sygn. akt I GSK 700/06). Organ musi więc dysponować dokumentem, by móc ocenić czy pełnomocnik rzeczywiście został w postępowaniu ustanowiony.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy przede wszystkim zauważyć, że z akt administracyjnych, jak to słusznie podniesiono w zażaleniu, nie wynika, czy W. K. był pełnomocnikiem skarżącej Spółki w przedmiotowej sprawie administracyjnej. Nie jest jasne na jakich podstawach WSA oparł właśnie takie twierdzenie. Jak Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wiadomo z urzędu, w aktach sprawy z tego samego wniosku Spółki "A. E. G." z dnia 15 maja 2007 r., jednakże innej sprawy w znaczeniu materialnoprawnym, bo w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2007, znajduje się pełnomocnictwo udzielone przez ówczesnego Prezesa Zarządu Spółki P. M. W. K. (k. 160 akt adm.). Fakt ten nie oznacza jednak, że pełnomocnictwo to ma zastosowanie w sprawie niniejszej (płatności ONW), ze względu na podniesione już wyżej okoliczności. Dodać należy, że z treści pism znajdujących się w aktach administracyjnych rozpoznawanej sprawy wynika, iż organy administracyjne przesyłały korespondencję dotyczącą tejże sprawy zarówno do W. K., jak i Prezesa Zarządu Spółki M. D. Z treści korespondencji kierowanej do W. K., a znajdującej się w tych aktach, wynika ponadto, że organ II instancji wyjaśniał kwestie związane z wycofaniem tegoż pełnomocnictwa, aczkolwiek odnosi się to do innego podmiotu aniżeli skarżąca Spółka.

W tej sytuacji nie sposób przyjąć, że zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności związane ze skutecznym złożeniem pełnomocnictwa do akt administracyjnych niniejszej sprawy. Te kwestie nie były przedmiotem rozważań i ocen Sądu I instancji, który kierując się prawdopodobnie treścią uzasadnienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi przyjął, iż okoliczności te są jednoznaczne.

Natomiast kwestie związane z oceną prawidłowości doręczenia odpisu orzeczenia, od którego przysługuje stronie środek zaskarżenia, powinny być przedmiotem rozważań przy rozpoznawaniu wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej. Rzeczą Sądu I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie zatem ocenić czy decyzja organu odwoławczego została skutecznie doręczona, co wymaga w pierwszej kolejności wyjaśnienia, czy W. K. był pełnomocnikiem skarżącej Spółki w sprawie z jej wniosku z dnia 15 maja 2007 r. zarejestrowanym pod numerem [...] w przedmiocie płatności ONW. Sąd analizując okoliczności związane z doręczeniem skarżącej Spółce decyzji z dnia [...] maja 2011 r., rozstrzygnie czy w tym przypadku doręczenie to było skuteczne, a w konsekwencji czy upłynął termin do wniesienia skargi na tę decyzję, czy też w okolicznościach tej konkretnej sprawy wystąpiły nieprawidłowości w doręczeniu decyzji poprzez niezgodne z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego doręczenie pisma. Rozważając te kwestie, Sąd oceni, czy w okolicznościach rozpoznawanej sprawy może mieć ewentualnie zastosowanie pogląd wyrażony w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 5 października 1994 r. (sygn. akt III ARN 54/94, OSNP 1994/12/187), iż niezgodne z przepisami postępowania administracyjnego doręczenie pisma (decyzji) może być uznane przez sąd w konkretnych okolicznościach sprawy za pozbawione znaczenia prawnego i uzasadniające przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej bez potrzeby powtórnego prawidłowego doręczenia pisma.

Zauważyć należy, że skarżąca obok okoliczności, które wskazują na nieskuteczne doręczenie rozstrzygnięcia organu, wskazuje także na fakty mające w jej ocenie świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Odniesienie się do tych zarzutów jest przedwczesne wobec wymagającej wyjaśnienia w pierwszej kolejności kwestii, czy termin do wniesienia skargi skutecznie upłynął.

Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 i art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.