Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.), Sędzia NSA Teresa Zyglewska, Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik, Protokolant starszy inspektor sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych B. P., S. P. i P. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 listopada 2016 r. sygn. akt IV SA/Gl 745/15 w sprawie ze skargi B. P., S. P. i P. P. na decyzję [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie opróżnienia lokalu mieszkalnego oddala skargi kasacyjne.

Wyrokiem z dnia 22 listopada 2016 r. sygn. akt IV SA/Gl 745/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej wyrok IV SA/Gl 745/15) oddalił skargę B.P., S.P. i P.P. na decyzję [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie opróżnienia lokalu mieszkalnego w służbach mundurowych.

Wyrok ów zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

B.P. pismem z 7 czerwca 2011 r. wniosła do Komendanta Miejskiego Policji w [...] (dalej Komendant Miejski) o wyrażenie zgody na scedowanie na siebie praw głównego najemcy lokalu mieszkalnego po zmarłych rodzicach.

Komendant Miejski dnia 15 czerwca 2011 r. na podstawie art. 61 kpa, wszczął postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia uprawnień B.P. do lokalu mieszkalnego położonego w [...] przy ul. [...] [k. 2-3, 4 akt administracyjnych].

Komendant Miejski Policji w [...] decyzją z [...] sierpnia 2011 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] sierpnia 2011 r.) nakazał opróżnienie owego lokalu przez B.P. wraz z wszystkimi osobami w nim zamieszkującymi [k. 27-28 akt administracyjnych].

Komendant Wojewódzki Policji w [...] (dalej Komendant Wojewódzki), po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z [...] września 2011 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] września 2011 r.) uchylił decyzję z [...] sierpnia 2011 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w postępowaniu administracyjnym nie zapewniono wszystkim stronom czynnego udziału, gdyż zebrany w sprawie materiał dowodowy nie zawierał ustaleń odnośnie do osób zamieszkujących we wskazanym lokalu, jak też brak było informacji o osobach uprawnionych do renty rodzinnej po zmarłym funkcjonariuszu, zajmującym lokal od roku 1961 [k. 50-51 akt administracyjnych].

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania administracyjnego Komendant Miejski Policji w [...] decyzją z [...] października 2011 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] października 2011 r.), na podstawie art. 95 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2007 r. nr 43, poz. 277 ze zm., dalej uPol bądź ustawa o Policji), zobowiązał B.P. do opróżnienia lokalu mieszkalnego położonego w [...] przy ul. [...] wraz ze wszystkimi zamieszkałymi tam osobami.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że zajmowane przez stronę wraz z córką S.P. i synem P.P. mieszkanie - część lokalu mieszkalnego nr [...] w budynku przy ul. [...] - przekazano decyzją administracyjną z [...] czerwca 1961 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] czerwca 1961 r.) Wydziału Spraw Lokalowych Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] do dyspozycji Komendy Miejskiej Milicji Obywatelskiej w [...] ze wskazaniem przydziału przedmiotowego mieszkania na rzecz ówczesnego funkcjonariusza K.D. (ojca strony) [k. 1 akt administracyjnych]. Osoby uprawnione do zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu już nie żyją: K.D. zmarł [...] kwietnia 1982 r. a K.D. zmarła [...] kwietnia 2011 r. Ich córka B.P. i inni członkowie rodziny (wnuczka i wnuk) utracili prawo zamieszkiwania w tym lokalu, w myśl obowiązujących przepisów, ponieważ nie są już członkami rodziny policjanta w rozumieniu art. 89 uPol, jak również nie spełniają przesłanek określonych w art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2004 r. nr 8, poz. 67 ze zm., dalej uzef) [k. 68-69 akt administracyjnych].

Od powyższej decyzji B.P., S.P. i P.P. złożyli odwołanie do Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...], w którym nie zgodzili się z jej treścią.

Komendant Wojewódzki Policji w [...] decyzją z [...] grudnia 2011 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] grudnia 2011 r.), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 127 § 2, art. 268a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa), art. 95 ust. 3 pkt 3, art. 97 ust. 5 uPol i § 14 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 maja 2005 r. w sprawie szczegółowych zasad przydziału, opróżniania i norm zaludnienia lokali mieszkalnych oraz przydziału i opróżniania tymczasowych kwater przeznaczonych dla policjantów (Dz. U. nr 105, poz. 884 ze zm., dalej rozporządzenie z 2005 r.), utrzymał w mocy decyzję z 19 października 2011 r.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ wywiódł, że po śmierci K.D. (dnia [...] kwietnia 1982 r.) jego żona K.D. jako wdowa, mogła pozostać w przedmiotowym mieszkaniu na podstawie § 4 pkt 4 lit. a i b obowiązującego ówcześnie zarządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 15 listopada 1974 r. w sprawie mieszkań przeznaczonych dla funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej. Na tej podstawie K.D., jako żona zmarłego funkcjonariusza, mogła kontynuować dotychczasową umowę najmu zajmowanego lokalu mieszkalnego w [...] przy ul. [...]. W oparciu o umowę z 1 października 1998 r. nr [...], stała się głównym najemcą owego mieszkania. Zgodnie z § 7 umowy najmu, do zamieszkania w przedmiotowym lokalu z głównym najemcą uprawnione zostały następujące osoby: B.P. - córka, P.P. - wnuk, S.P. - wnuczka. Dnia [...] kwietnia 2011 r. zmarła K.D. - matka B.P. W stosunku do osoby nieuprawnionej, przepisy dopuszczają jedynie możliwość wydania decyzji administracyjnej o opróżnieniu lokalu mieszkalnego. Zajmujący mieszkanie nie są funkcjonariuszami Policji, nie są również osobami uprawnionymi do policyjnej renty rodzinnej po zmarłym ojcu czy dziadku. Tym samym nie mają tytułu prawnego do zajmowanego lokalu mieszkalnego; w świetle obowiązujących przepisów nie mogą takiego tytułu prawnego uzyskać [k. 84-85 akt administracyjnych].

Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Gliwicach wyrokiem z 11 grudnia 2012 r. IV SA/Gl 237/12 (dalej wyrok IV SA/Gl 237/12) oddalił skargę B.P. na decyzję z 23 grudnia 2011 r.

Zdaniem Sądu nie doszło do naruszenia przepisów postępowania i przepisów prawa materialnego. Zgodnie z art. 95 ust. 3 pkt 3 uPol, decyzję o opróżnieniu lokalu mieszkalnego wydaje się także: w przypadku zajmowania lokalu mieszkalnego, o którym mowa w art. 90 uPol, przez policjanta lub członków jego rodziny albo inne osoby bez tytułu prawnego. Decyzja taka może zostać wydana wówczas, gdy będący w dyspozycji organów Policji lokal mieszkalny jest zajmowany przez osoby niemające do niego tytułu prawnego. Rozważając cel przepisów Rozdziału 8 ustawy o Policji, którym jest zapewnienie prawa do lokalu mieszkalnego funkcjonariuszom Policji i członkom jego rodziny, Sąd wskazał, że tytułem prawnym do lokalu jest decyzja o jego przydziale, a nie umowa. Załatwianie spraw mieszkaniowych dokonywane jest w trybie decyzyjnym, na co wskazują przywołane przezeń normy. Przy czym umowę najmu zawiera się na podstawie decyzji o przydziale (§ 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 8 lipca 2004 r. w sprawie warunków najmu lokali mieszkalnych pozostających w zarządzie jednostek organizacyjnych Policji - Dz. U. nr 167, poz. 1754, dalej rozporządzenie z 2004 r.). Zdaniem Sądu sporny lokal pozostaje w dyspozycji organów Policji, bo wyraźnie wynika to z brzmienia decyzji z 8 czerwca 1961 r. o przydziale na rzecz Komendy Miejskiej Milicji Obywatelskiej części spornego lokalu. Przyznała to skarżąca w swym wniosku z 7 czerwca 2011 r., nie kwestionując tamże zamieszkiwania w lokalu bez tytułu prawnego. Nie wykazała ona także uprawnień do jego zajmowania wynikających z art. 29 uzef, jak też z art. 89 uPol.

W wyniku wniesionej przez B.P. skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 9 października 2014 r. I OSK 1046/13 (dalej wyrok I OSK 1046/13) uchylił wyrok IV SA/Gl 237/12 i decyzję z 23 grudnia 2011 r.

W uzasadnieniu NSA wskazał, że skarżąca prezentuje stanowisko, wedle którego sporny lokal nie pozostaje w dyspozycji organów Policji, a w konsekwencji, że nie mogą one decydować o jego przydziale i opróżnieniu. Zadaniem NSA Sąd I instancji tę okoliczność rozważył i swój odmienny pogląd umotywował. W istocie zgromadzone dowody w tej materii doń przekonują, bo lokal może przecież należeć do zasobu gminy i pozostawać w dyspozycji Policji, a umowy najmu czy dokumenty stwierdzające warunki najmu, mają wówczas charakter porządkujący i stanowiący podstawę do ustalenia wysokości czynszu i opłat związanych z najmem. W ocenie NSA kwestię tę winien jednoznacznie wyjaśnić organ ponownie rozpoznający sprawę. Zasadny jest zarzut naruszenia art. 95 ust. 4 uPol, gdyż decyzję o opróżnieniu lokalu winno się skierować w stosunku do wszystkich osób w nim zamieszkałych. Konieczne jest wyraźne określenie w osnowie decyzji o opróżnieniu lokalu wszystkich osób, które mają to uczynić. Jeżeli w lokalu zamieszkują osoby dorosłe, które nie mają tytułu prawnego, to należy je wymienić w decyzji z imienia i nazwiska, bowiem matka nie reprezentuje ich w takim zakresie, który ten obowiązek wyłączałby. Materia tytułu skarżącej do zajmowania spornego mieszkania jest pochodną ustalenia przynależności do zasobu mieszkaniowego i pozostawania w dyspozycji pokreślonego podmiotu i winna zostać jednoznacznie wyjaśniona. W przypadku podzielenia stanowiska organu i Sądu I instancji skarżąca nie ma tytułu do dalszego jego zajmowania, gdyż nie legitymuje się stosownymi uprawnieniami, wynikającymi z art. 29 ust. 2 uzef. Wobec tego Sąd jako przedwczesny uznał zarzut naruszenia art. 95 ust. 3 pkt 3 uPol. Oczywiście chybiony jest zarzut naruszenia art. 691 § 1 i 2 kc, bowiem w przedmiocie wstąpienia w stosunek najmu lokalu gminnego nie orzekają ani organy administracyjne, ani sądy administracyjne. W odniesieniu do lokali policyjnych tego przepisu się nie stosuje. Jest on instytucją prawa cywilnego, wynikającą ze stosunku najmu "cywilnego" lokalu, podczas gdy prawo do lokali służb mundurowych jest uregulowane w sposób szczególny [k. 135-130 akt administracyjnych].

[...] Komendant Wojewódzki Policji w [...] decyzją z [...] maja 2015 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 2, art. 127 § 2, art. 268a kpa, art. 95 ust. 3 pkt 3, ust. 4, art. 97 ust. 5 ustawy o Policji i § 14 ust. 2 rozporządzenia z 2005 r. utrzymał decyzję z [...] października 2015 r. nr [...] w części, w której zobowiązuje B.P. do opróżnienia lokalu mieszkalnego w [...] przy ul. [...] oraz uchylił w części, w której zobowiązuje wszystkie osoby w nim zamieszkałe do opróżnienia lokalu i orzekł o zobowiązaniu S.P. i P.P. do opróżnienia lokalu.

Organ odwoławczy w uzasadnieniu obszernie opisał przebieg dotychczasowego postępowania. Wskazał, że kierując się wskazaniami zamieszczonymi w uzasadnieniu wyroku I OSK 1046/13 uzyskał pismo ZGM w [...] z 2 lutego 2015 r. [...], z którego wynika, że w 1961 r. lokal przy ul. [...] w [...] przekazany został do dyspozycji Komendy Miejskiej Milicji Obywatelskiej, a w aktach Zakładu brak jest dokumentów potwierdzających zrzeczenie się przez Policję dyspozycyjności przedmiotowym lokalem. Otrzymał pismo Zastępcy Komendanta Komisariatu Policji I w [...] z [...].01.2015 r. [...] z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego potwierdzającego, że w lokalu mieszkalnym przy ul. [...] w [...] zamieszkuje B.P. wspólnie z dziećmi P.P. i S.P.

Pełnomocnik odwołujących dnia 16 marca 2015 r. zapoznał się z materiałem dowodowym i oświadczył, że w terminie 3 dni przedłoży pismo z zastrzeżeniami w sprawie. Do akt sprawy dnia 23 marca 2015 r. dołączył pismo, w którym stwierdził, że zajmowany lokal mieszkalny nie pozostaje w dyspozycji Komendy Miejskiej Policji w [...], a na zasadność tak przedstawionego twierdzenia wskazał uregulowania zawarte w ustawie Policji i w rozporządzeniu MSW z dnia 4 września 1990 r. w sprawie stopniowego przekazywania kompetencji i mienia Milicji Obywatelskiej i Służby Bezpieczeństwa jednostkom Policji i Urzędu Ochrony Państwa. Nadto żądał przedstawienia decyzji administracyjnej, stwierdzającej uprawnienie wdowy po funkcjonariuszu MO do dalszego zajmowania lokalu, inaczej uznając, że wyłączną podstawą do korzystania z przedmiotowego mieszkania przez K.D. i jej córkę były wyłącznie umowy najmu, do których stosuje się art. 691 kc.

Komendant przedstawił regulacje art. 88 i 98 uPol i art. 29 uzef akcentując, że tytuł prawny do lokalu mieszkalnego będącego w dyspozycji organów Policji zachowują lub mogą taki tytuł uzyskać emeryci i renciści policyjni. Nadto istnieje możliwość uzyskania tytułu prawnego do lokalu przez członków rodziny, ale tylko i wyłącznie w takim przypadku, gdy byliby uprawnieni do renty rodzinnej po funkcjonariuszu, który w chwili śmierci spełniał warunki do uzyskania emerytury lub renty, albo już był emerytem lub rencistą policyjnym. Tytuł prawny do lokalu mieszkalnego, będącego w dyspozycji organów Policji, po śmierci emeryta policyjnego może otrzymać tylko taki członek rodziny, który byłby uprawniony do renty rodzinnej po zmarłym. Nie ma prawnego znaczenia fakt, że dany członek rodziny zamieszkiwał z emerytem policyjnym, jeżeli nie jest uprawniony do renty rodzinnej po zmarłym emerycie policyjnym.

Art. 24 uzef stanowi, że renta rodzinna przysługuje na zasadach i w wysokości określonych w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z tym, że renta rodzinna przysługuje małżonkowi bez względu na wiek i stan zdrowia. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w art. 67 ust. 1 wskazuje osoby uprawnione do renty rodzinnej i są to m.in. dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione. Jednak zgodnie z art. 68 ust. 1 tej ustawy dzieci mają prawo do renty rodzinnej: 1) do ukończenia 16 lat; 2) do ukończenia nauki w szkole, jeżeli przekroczyły 16 lat życia, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia, albo 3) bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolne do pracy w okresie, o którym mowa w pkt 1 lub 2.

Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 8.4.1994 r. III ARN 62/93, przewidziane w art. 44 ustawy z 1959 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej i ich rodzin (identycznie w art. 29 uzef) nabycie prawa do lokalu mieszkalnego po zmarłym emerycie, byłym funkcjonariuszu Milicji Obywatelskiej, następuje z mocy prawa pod warunkiem posiadania przez członków rodziny zmarłego uprawnień do renty rodzinnej po nim. W przypadku gdy osoby wymienione w art. 24 ust. 1 ustawy z 1959 r. (małżonek, dzieci, wnuki, rodzeństwo i rodzice) spełniają takie warunki, wówczas nie jest dopuszczalne wydawanie odrębnej decyzji o przydziale lokalu, niezależnie od tego, czy decyzja taka miałaby mieć konstytutywny czy też deklaratoryjny charakter. Szczególna ochrona prawa członków rodziny nieuprawnionych do renty rodzinnej po zmarłym emerytowanym funkcjonariuszu MO (w tym przypadku B., S. i P.P.) do zamieszkiwania w przydzielonym temu funkcjonariuszowi lokalu mieszkalnym rozciąga się tylko na okres, w którym najemcą lokalu jest osoba, która wstąpiła w stosunek najmu na podstawie art. 44 ustawy emerytalnej (w niniejszej sprawie, dopóki żyła K.D.). W razie utraty przez takiego najemcę uprawnień do renty rodzinnej, prawa i obowiązki najemcy wynikające ze stosunku najmu nie przechodzą na nieuprawnionych do rodzinnej renty milicyjnej członków rodziny funkcjonariusza MO, wymienionych w decyzji o przydziale lokalu mieszkalnego temu funkcjonariuszowi i zamieszkujących wspólnie ze zmarłym najemcą w lokalu mieszkalnym, lecz wygasają.

Jako bezpodstawne organ uznał żądanie pełnomocnika przedstawienia do wglądu decyzji administracyjnej organów MO przyznającej uprawnienie do pozostania w służbowym mieszkaniu K.D., uprawnionej do milicyjnej renty rodzinnej. Jej śmierć jako uprawnionej do policyjnej renty rodzinnej spowodowała wygaśnięcie stosunku najmu.

Komendant podał, że B.P. ani żadne z jej dzieci nie są funkcjonariuszami Policji, nie są również osobami uprawnionymi do policyjnej renty rodzinnej po zmarłym ojcu lub dziadku. Tym samym nie posiadają tytułu prawnego do zajmowanego lokalu mieszkalnego, a nadto w świetle obowiązujących przepisów nie mogą takiego tytułu prawnego uzyskać.

Organ zacytował art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2014 r. poz. 150, dalej uol) podając, że do lokali będących w dyspozycji ministra właściwego do spraw wewnętrznych lub podległych mu organów (...) przepisy tej ustawy stosuje się, jeżeli przepisy odrębne dotyczące tych lokali nie stanowią inaczej. Wskazane przepisy odrębnie uregulowały w sposób szczególny możliwość uzyskania tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego, będącego w dyspozycji organów Policji, przez członka rodziny po śmierci osoby uprawnionej, wyłączając możliwość stosowania instytucji wstąpienia w najem uregulowanej w art. 691 kc.

Przedmiotowy lokal pozostaje w dyspozycji Komendanta Miejskiego Policji w [...], gdyż na podstawie decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] z 8 czerwca 1961 r. został przekazany na rzecz Komendy Miejskiej Milicji Obywatelskiej w [...]. W decyzji tej wyraźnie zaznaczono, że przedmiotowe mieszkanie znajduje się w dyspozycji Policji, a nie Zakładu Gospodarki Mieszkaniowej w [...]. Dlatego organ odwoławczy nie podzielił zarzutu skarżącej o braku legitymacji prawnej organu policji do występowania o opróżnienie lokalu. Aktualnie dyspozycję lokalem sprawuje Komendant Miejski Policji w [...] jako następca prawny Komendanta MO w [...]. Potwierdził to ZGM w [...] pismem z 2 lutego 2015 r.

Przedmiotowy lokal mieszkalny należy do kategorii mieszkań, o których mowa w art. 90 uPol. Skoro lokal mieszkalny stanowił już w 1961 r. mieszkanie funkcyjne dla funkcjonariusza MO i tego rodzaju unormowanie było zgodne z ówcześnie obowiązującym i późniejszym ustawodawstwem, to brak jest podstaw do kwestionowania przez stronę faktu, że przedmiotowy lokal mieszkalny pozostawał i pozostaje w dyspozycji resortu spraw wewnętrznych. Dlatego powoływanie się przez skarżącą na rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 3 września 1990 r. w sprawie zasad stopniowego przekazywania kompetencji i mienia Milicji Obywatelskiej i Służby Bezpieczeństwa jednostkom Policji i Urzędu Ochrony Państwa [Dz. U. nr 64, poz. 381, dalej rozporządzenie z 1990 r.] jest błędne.

Organ podał, że rozporządzenie z 1990 r. stanowiło wykonanie delegacji ustawowej zawartej w art. 146 ust. 4 uPol i pozwoliło m.in. na zachowanie zasady indywidualnej odpowiedzialności materialnej za powierzone mienie, zawężając zakres kompetencji do gospodarowania mieniem oraz odpowiedzialności cywilno-prawnej za szkody wyrządzone przez byłych funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej i Służby Bezpieczeństwa oraz policjantów i funkcjonariuszy Urzędu Ochrony Państwa. Rozporządzenie to w zakresie budynków, lokali mieszkalnych i innych nieruchomości odnosi się do nieruchomości będących w trwałym zarządzie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i wojewódzkich urzędów spraw wewnętrznych, czyli tych mieszkań, o których mowa w rozporządzeniu MSWiA z dnia 8 lipca 2004 r. w sprawie warunków najmu lokali mieszkalnych pozostających w zarządzie jednostek organizacyjnych Policji (Dz. U. nr 167, poz. 1754). Pojęcie "lokale mieszkalne przeznaczone do dyspozycji Ministra Spraw Wewnętrzny lub podległych mu organów" (art. 90 uPol) należy rozumieć szerzej - są to lokale, co do których decyzja o ich przydziale i opróżnieniu należy do kompetencji jednostek podległych temu organowi

Komendant stwierdził, że organy Policji nie muszą, zgodnie z art. 90 uPol, wykazywać swojego prawa własności do danego lokalu mieszkalnego. Dysponent lokalu - Komendant Miejski Policji w [...] - nigdy nie podjął czynności zmierzających do zrzeczenia się posiadanej dyspozycji na rzecz gminy.

Lokale mieszkalne znalazły się w dyspozycji Ministra Spraw Wewnętrznych lub podległych mu organów najczęściej w wyniku uzyskania od terenowych organów rządowej administracji ogólnej i obecnie stanowią własność gmin, ewentualnie od zakładów pracy lub w wyniku własnej działalności inwestycyjnej.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 i 2 Prawa lokalowego z 1959 r. - stosunek najmu lokali i budynków zawiązywał się na podstawie umowy najmu albo na podstawie decyzji o przydziale lokali lub budynków; w przypadkach stosunku najmu, wynikającego z decyzji o przydziale, strony powinny stwierdzić szczegółowo przedmiot i warunki najmu w formie pisemnej. Stąd m.in. stwierdzenie przedmiotu i warunków najmu w 1972 r. wraz z protokołem pomiaru powierzchni i opisem instalacji technicznych lokalu mieszkalnego. Poza tym zgodnie z ówcześnie obowiązującym zarządzeniem nr 13 MSW z dnia 5 lutego 1969 r. w sprawie zasad i trybu przydzielania oraz opróżniania mieszkań służbowych przeznaczonych dla Milicji Obywatelskiej i Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (Dz. Urz. MSW nr 2, poz. 6; Dz. Urz. MSW z 1972 r. nr 7, poz. 22) obok pisemnej decyzji o przydziale, która stanowiła podstawę do zajęcia lokalu, istniał obowiązek zawarcia umowy najmu z wynajmującym (administracja budynku). W wyniku przemian ustrojowych i zmiany stosunków społecznych na gruncie powszechnie obowiązujących przepisów regulujących najem samodzielnych lokali mieszkalnych odstąpiono od przydzielania lokali mieszkalnych decyzją administracyjną. Zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych [w brzmieniu Dz. U. z 1998 r. nr 120, poz. 787, dalej unl] przez umowę najmu wynajmujący zobowiązywał się oddać najemcy lokal wraz z pomieszczeniami przynależnymi do używania na czas nieoznaczony, a art. 1 ust. 2 nakazywał stosować w zakresie nieuregulowanym ustawą do najmu lokali mieszkalnych przepisy Kodeksu cywilnego. Najem nawiązany na podstawie decyzji administracyjnych o przydziale lub na podstawie innego tytułu prawnego przed wprowadzeniem w danej miejscowości publicznej gospodarki lokalami albo szczególnego trybu najmu [jest], w rozumieniu ustawy, najmem umownym zawartym na czas nieoznaczony (art. 56 ust. 1 unl).

Na podstawie art. 2 ust. 2 unl do lokali mieszkalnych będących m.in w dyspozycji jednostek organizacyjnych podległych lub nadzorowanych przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji stosowało się przepisy tej ustawy, jeżeli przepisy odrębne dotyczące tych lokali nie stanowiły inaczej. Tymi przepisami są ustawa o Policji i ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji (...). Obie ustawy w skrótowy sposób uregulowały kwestię mieszkań służbowych, w szczegółach odsyłając do aktów wykonawczych. W chwili wejścia w życie ustawy o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych obowiązywało zarządzenie nr 49 MSW z dnia 10 maja 1991 r. w sprawie szczegółowych zasad przydziału i opróżniania oraz norm zaludnienia lokali mieszkalnych będących w dyspozycji Ministra Spraw Wewnętrznych (...), które było dostosowane do znowelizowanego Prawa lokalowego z [dnia 10 kwietnia] 1974 r. i w § 11 przewidywało, że podstawę do zasiedlenia lokalu mieszkalnego stanowi decyzja o przydziale lokalu mieszkalnego; najemca i wynajmujący określają ponadto na piśmie przedmiot i warunki najmu; przekazania lokalu policjantowi - najemcy dokonuje wynajmujący protokolarnie w obecności przedstawiciela dysponenta lokalu. W ten sposób usankcjonowano, mimo likwidacji w powszechnie obowiązujących przepisach najmu wynikającego z decyzji o przydziale i osobnego określania na piśmie przedmiotu i warunków najmu przez strony tego stosunku, rozróżnienie dysponenta lokalu mieszkalnego - MSW lub podległe mu organy, i wynajmującego, którym jest właściciel lokalu mieszkalnego, czyli od dnia 27 maja 1990 r. gmina (miasto).

Dnia 10 lipca 2001 r. weszła w życie ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego [Dz. U. nr 71, poz. 733, dalej uol]. W ślad za zmianą powszechnie obowiązujących przepisów dotyczących najmu lokali mieszkalnych, które w art. 3 ust. 2 przewidują m.in., że do lokali będących w dyspozycji ministra właściwego do spraw wewnętrznych lub podległych mu organów, przepisy ustawy stosuje się, jeżeli przepisy odrębne dotyczące tych lokali nie stanowią inaczej, dokonano zmiany w przepisach odrębnych. W tym zakresie obecnie obowiązuje rozporządzenie MSWiA z 2005 r.

W przypadku lokali mieszkalnych znajdujących się w budynkach niezarządzanych przez Policję rola właściwych organów Policji sprowadza się tylko i wyłącznie do przydzielenia policjantowi w służbie stałej lokalu mieszkalnego oraz wydania decyzji o opróżnieniu przedmiotowych lokali mieszkalnych.

Organ odnosząc się do umowy nr [...] najmu lokalu mieszkalnego z czynszem regulowanym zawartej w dniu 1 października 1998 r. pomiędzy ZGM w [...] a K.D. stwierdził, że na jej podstawie nie nawiązano nowego stosunku najmu, gdyż jest to kontynuacja stosunku najmu nawiązanego w 1961 r. i następnie potwierdzonego w 1972 r., którego pierwotną stroną był funkcjonariusz MO K.D., a po jego śmierci uprawniona do pozostania w mieszkaniu służbowym i pobierająca milicyjną rentę rodzinną wdowa po funkcjonariuszu K.D. [k. 21-22, 20-17 akt administracyjnych]. Ponieważ lokale funkcyjne przekazane do dyspozycji organów Policji stanowią znikomą cześć mieszkaniowego zasobu miasta [...], umowa nr [...] została sporządzona na standardowym druku ZGM w [...]. Dyspozycja w odniesieniu do lokali stanowiących własność gminy - oznacza uprawnienie organów Policji do wydania decyzji w sprawach przydziału i opróżniania lokali mieszkalnych. Sama decyzja nie jest równoznaczna z zawarciem przez lokatora umowy najmu z wynajmującym - gminą. [Rada] gmin[y] władna jest do określenia w drodze uchwały zasad gospodarowania zasobem mieszkaniowym, a wydana przez organ Policji decyzja o przydziale mieszkania traktowana jest jako wskazanie najemcy. Dopiero umowa najmu lokalu normuje wzajemne prawa i obowiązki pomiędzy wynajmującym - gminą, a najemcą - wskazanym w decyzji funkcjonariuszem. Dlatego lokal przedmiotowy mieszkalny stanowiący własność jednostki samorządu terytorialnego, tj. gminy [...], pozostaje od dnia 8 czerwca 1961 r. w dyspozycji organów podległych MSW, a obecnie Komendantowi Miejskiemu Policji w [...]. Obecnie żadna z zamieszkałych w nim osób nie ma tytułu prawnego do jego zamieszkiwania, a zameldowanie na pobyt stały nie stanowi o posiadaniu takiego tytułu.

Pełnomocnik skarżących w skargach do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zarzucił naruszenie art. 90, art. 95 ust. 3 pkt 3, art. 146 i 147 ustawy o Policji w zw. z § 1, 3 i 8 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 4 września 1990 r. w sprawie zasad stopniowego przekazywania kompetencji i mienia Milicji Obywatelskiej i Służby Bezpieczeństwa jednostkom Policji i Urzędu Ochrony Państwa oraz art. 14 kpa przez błędne przyjęcie, że zajmowany przez skarżącą lokal położony w [...] przy ul. [...] w dalszym ciągu znajduje się w dyspozycji organu administracji publicznej, jakim w tym wypadku jest Policja, podczas gdy w stosunku do tegoż lokalu brak jest jakiegokolwiek aktu administracyjnego (decyzji administracyjnej lub protokołu zdawczo-odbiorczego), którego obowiązek wydania wynikał ze wskazanych wyżej przepisów rozporządzenia i art. 14 kpa, wskazującego, że prawo do dysponowania nim przeszło w 1990 r. z Milicji Obywatelskiej na Policję.

W przypadku uznania, że to rozporządzenie nie obowiązuje, podniósł zarzut naruszenia art. 7, 11, 77 i art. 80 kpa przez:

1) błędne przyjęcie, że Policja w sposób należyty wykazała fakt posiadania przez siebie uprawnienia do dysponowania przedmiotowym lokalem, podczas gdy:

- Milicja Obywatelska (ani Policja po 1990) nie wydała po śmierci K.D. (ojca skarżącej) decyzji lub innego aktu administracyjnego stwierdzającego posiadanie przez jego żonę K.D. (jako osobę uprawnioną do renty rodzinnej) uprawnienia do dalszego zajmowania przedmiotowego lokalu, co wbrew twierdzeniom Policji jest w takiej sytuacji obowiązkowe, z uwagi na konieczność przeprowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie, którym domownikom i na jaki okres przysługuje tytuł prawny do przedmiotowego lokalu;

- brak jest jakiegokolwiek dokumentu wskazującego, że prawo do dysponowania przedmiotowym lokalem przysługujące Milicji Obywatelskiej na podstawie decyzji z 1961 r. przeszło po 1990 r. na Policję;

- przywołane w treści zaskarżonej decyzji pismo z ZGM w [...] 2 lutego 2015 r. nie wskazuje na istnienie po stronie Policji uprawnienia do dysponowania przedmiotowym lokalem, a wskazuje jedynie, że w posiadaniu ZGM brak jest dokumentu potwierdzającego zrzeczenie się tego uprawnienia przez Policję, co w swej istocie nie jest równoznaczne z istnieniem tego uprawnienia;

2) niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności niniejszej sprawy w tym kwestii:

- dlaczego pierwsza umowa najmu dotycząca przedmiotowego lokalu zawarta została dopiero w 1972 r.: skoro przekazanie lokalu w użytkowanie nastąpiło już w 1961 r.; w szczególności zaś na jakiej podstawie prawnej K.D. użytkował tenże lokal przez okres 11 lat;

- jakie znaczenie ma fakt, że kolejna umowa najmu dotycząca lokalu zajmowanego przez skarżącą zawarta została dopiero 16 lat po śmierci K.D., co oznacza - z uwagi na brak możliwości wstąpienia przez K.D. w stosunek najmu w myśl art. 691 kc, że przez ten okres stosunki prawne pomiędzy wynajmującym (BZGM a później ZGM) a najemcą nie były prawnie regulowane;

- jaki charakter prawny miała umowa najmu zawarta 1 października 1998 r. pomiędzy K.D. (B.P.) a ZGM w [...],

- dlaczego umowa z 1998 r. sporządzona została na standardowym druku ZGM, a w jej treści w żadnym miejscu nie wspomniano o uprawnieniu Policji do dysponowania objętym nią lokalem.

Pełnomocnik zarzucił naruszenie art. 7 i 77 § 1 kpa w zw. z art. 153 ppsa przez niezrealizowanie przez organ Policji wskazań co do dalszego postępowania, jakie zawarte zostały w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 października 2014 r. I OSK 1046/13, w którym wyraźnie wskazano, że pozostawanie mieszkania w dyspozycji Policji winno być jednoznacznie wyjaśnione. Zarzucił także naruszenie art. 107 § 3, art. 8 i 11 kpa przez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia w sposób uniemożliwiający ustalenie na "jakich konkretnie okolicznościach" organ uznał, że lokal zajmowany przez skarżących w dalszym ciągu znajduje się w dyspozycji Policji.

Podnosząc powyższe zarzuty pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji (k. 3-16, 24-37, 45-59 akt sądowych).

[Komendant Wojewódzki Policji w [...] wniósł o oddalenie skarg (k. 67-72 akt sądowych)].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wyrokiem IV SA/Gl 745/15, na podstawie art. 151 ppsa, skargę oddalił (k. 246 akt sądowych).

Sąd I instancji podniósł, że Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem I OSK 1046/13 uchylił poprzedni wyrok tut. Sądu IV SA/Gl 237/12 i decyzję z [...] grudnia 2012 r. Sąd odwoławczy wskazał, że decyzja o opróżnieniu lokalu winna zostać wydana w stosunku do wszystkich zamieszkałych w niej osób. Pozostawanie lokalu w dyspozycji Policji winno zostać jednoznacznie wyjaśnione, jednak nie była to okoliczność, z powodu której doszło do uchylenia wyroku.

Zdaniem Sądu kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że organ odwoławczy uczynił zadość wskazaniom co do dalszego postępowania w sprawie zawartym w wyroku I OSK 1046/13. Podjęte w sprawie rozstrzygnięcia nie naruszają przepisów prawa materialnego, ani przepisów prawa procesowego w taki sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na jej wynik.

Podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 95 ust. 3 pkt 3 uPol, zgodnie z którym decyzję o opróżnieniu lokalu mieszkalnego, o którym mowa w art. 90 uPol (czyli pozostającego w dyspozycji ministra właściwego do spraw wewnętrznych lub podległych mu organów) wydaje się w przypadku zajmowania takiego lokalu przez policjanta lub członków jego rodziny albo przez inne osoby - bez tytułu prawnego.

Niewątpliwie tytułem prawnym będzie decyzja o jego przydziale; jej brak świadczy o tym, że osoba zajmująca lokal nie posiada tytułu prawnego do jego zajmowania w rozumieniu ustawy o Policji.

W niniejszej sprawie bezspornym pozostaje, że lokal mieszkalny przy ul. [...] w [...] został przekazany w części na podstawie decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] z [...] czerwca 1961 r. nr [...] Komendzie MO w [...]. Mocą tej decyzji w trybie natychmiastowym wezwano H.T. do opróżnienia dwu pokoi i przydzielono te pokoje wraz z prawem używania kuchni i innych przynależnych pomieszczeń na rzecz Komendy, która wskazała na konieczność ulokowania w tym mieszkaniu funkcjonariusza MO (nieżyjącego obecnie K.D.) i nadano temu rozstrzygnięciu rygor natychmiastowej wykonalności. Lokal ten znajduje się dalej w dyspozycji MSW lub podległych mu organów. Po śmierci K.D., jego żona K.D. jako uprawniona do renty rodzinnej wdowa, mogła pozostawać w lokalu na podstawie art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy MO i ich rodzin. K.D. zmarła dnia [...] kwietnia 2011 r. Jak ustalono w trakcie postępowania, w lokalu obecnie zamieszkują B.P. i jej dzieci S. i P.P.

Zdaniem Sądu lokal mieszkalny zajmowany przez skarżących należy do zasobów mieszkaniowych, o których mowa w art. 90 uPol i tym samym pozostaje obecnie w dyspozycji Komendanta Miejskiego Policji w [...]. Do lokali będących w dyspozycji ministra właściwego do spraw wewnętrznych lub podległych mu organów,... przepisy tej ustawy stosuje się, jeżeli przepisy odrębne dotyczące tych lokali nie stanowią inaczej (art. 3 ust. 2 uol).

Wobec lokalu będącego w dyspozycji ministra właściwego do spraw wewnętrznych lub podległych mu organów, przepisami odrębnymi dotyczącymi lokali mieszkalnych jest rozdział 8 ustawy o Policji. Omawiana regulacja znajduje bezpośrednie zastosowanie do funkcjonariuszy Policji, a przez art. 29 uzef, w stosunku do emerytów i rencistów policyjnych oraz członków ich rodzin uprawnionych do renty rodzinnej po funkcjonariuszu, który w chwili śmierci spełniał warunki do uzyskania emerytury lub renty policyjnej, albo już był emerytem lub rencistą policyjnym.

Regulacje prawne dotyczące policyjnych mieszkań służbowych, zawarte między innymi w ustawie o Policji stanowią rozwiązania szczególne wobec przepisów ustawy z 21 czerwca 2001 r. oraz Kodeksu cywilnego.

Policjantowi w służbie [stałej] przysługuje prawo do lokalu mieszkalnego w miejscowości, w której pełni służbę lub w miejscowości pobliskiej, z uwzględnieniem liczby członków rodziny oraz ich uprawnień wynikających z przepisów odrębnych (art. 88 [ust. 1] uPol). Art. 89 uPol wskazuje dokładnie kogo można uznać za członka rodziny policjanta, których to uwzględnia się przy przydziale lokalu mieszkalnego. Są to małżonek, dzieci pozostające na jego utrzymaniu, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez nie 25 lat życia oraz rodzice policjanta i jego małżonka będący na jego wyłącznym utrzymaniu lub, jeżeli ze względu na wiek albo inwalidztwo, albo inne okoliczności są niezdolni do wykonywania zatrudnienia.

Uprawnienie osób wymienionych w art. 89 uPol do zamieszkiwania w lokalu wywodzi się z tytułu prawnego, jaki posiada policjant i osoby te nie posiadają samodzielnego tytułu prawnego do lokalu.

Zdaniem Sądu Administracyjnego należy podzielić ustalenia organów administracji, że skarżący nie posiadają jakiegokolwiek tytułu prawnego do zajmowania lokalu mieszkalnego przy [...] w [...], gdyż nie spełniają warunków określonych w przepisach prawa.

Skarżący nie są funkcjonariuszami Policji; nie spełniają przesłanek z art. 29 uzef, gdyż nie są emerytami lub rencistami policyjnymi albo osobami uprawnionymi do renty rodzinnej po funkcjonariuszu policji, który w chwili śmierci spełniał warunki do uzyskania renty lub emerytury policyjnej.

Odnosząc się do zarzutów skargi należy wskazać, że zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 8.4.1994 r. III ARN 62/93 [Lex 1402818] określone w art. 44 ustawy z [z dnia 31 stycznia] 1959 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej i ich rodzin ([Dz. U. z 1983 r. nr 46, 210 ze zm., dalej zefMO] identycznie jak w art. 29 uzef) nabycie prawa do lokalu mieszkalnego po zmarłym emerycie, byłym funkcjonariuszu Milicji Obywatelskiej, następuje z mocy prawa pod warunkiem posiadania przez członków rodziny zmarłego uprawnień do renty rodzinnej po nim. Sąd Najwyższy stwierdził, że w razie śmierci najemcy lokalu mieszkalnego będącego w dyspozycji Ministra Spraw Wewnętrznych lub podległych mu organów, prawa i obowiązki najemcy ze stosunku najmu nie wygasają lecz stosownie do art. 44 zefMO przechodzą na członków rodziny uprawnionych do renty rodzinnej po zmarłym. Szczególna ochrona skarżących, nieuprawnionych do renty rodzinnej po zmarłym K.D., rozciągała się na okres, w którym najemcą lokalu była jego żona K.D. Jej śmierć, jako uprawnionej do renty rodzinnej, spowodowała zgodnie z wyrokiem III ARN 62/93 wygaśnięcie najmu przedmiotowego lokalu. Skutkiem tego, uprawnienia i obowiązki wynikające z umowy najmu nie przeszły na osoby wspólnie zamieszkałe z głównym najemcą, lecz wygasły.

B.P. wnioskiem z 7 czerwca 2011 r. wystąpiła do Komendanta Miejskiego Policji w [...] o scedowanie praw głównego najemcy po zmarłych rodzicach. Od wydania decyzji z [...] czerwca 1961 r. o przekazaniu lokalu na rzecz Komendy MO w [...] nie wystąpiły jakiekolwiek zdarzenia prawne, które mogłyby stanowić podstawę do podważenia statusu wskazanego wyżej lokalu. Lokalem będącym w dyspozycji Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w rozumieniu art. 90 uPol jest lokal, co do którego decyzja o jego przydziale lub o jego opróżnieniu należy do kompetencji jednostek podległych temu organowi. Skoro sporny lokal już w roku 1961 stanowił mieszkanie funkcyjne dla funkcjonariusza MO i tego rodzaju unormowanie było zgodne z ówcześnie obowiązującym i późniejszym ustawodawstwem, to brak jest podstaw prawnych do kwestionowania faktu, że ów lokal pozostawał i pozostaje w dyspozycji resortu spraw wewnętrznych (wyrok NSA z 17.3.2011 r. I OSK 1878/10).

Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego, że powoływanie przez pełnomocnika rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 3 września 1990 r. w sprawie zasad stopniowego przekazywania kompetencji i mienia Milicji Obywatelskiej i Służby Bezpieczeństwa jednostkom Policji i Urzędu Ochrony Państwa jest błędne. Rozporządzenie to w zakresie budynków, lokali mieszkalnych i innych nieruchomości odnosi się do nieruchomości będących w trwałym zarządzie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i wojewódzkich urzędów spraw wewnętrznych, czyli tych mieszkań, o których mowa w rozporządzeniu MSWiA z dnia 8 lipca 2004 r. w sprawie warunków najmu lokali mieszkalnych pozostających w zarządzie jednostek organizacyjnych Policji (Dz. U. nr 167, poz. 1754). Organy Policji nie muszą zgodnie z art. 90 uPol wykazywać swojego prawa własności do danego lokalu mieszkalnego. Prawo do jego dysponowania jest przesłanką faktyczną i ma charakter niezależny od prawa własności danego lokalu.

Obowiązujący w dacie przydziału lokalu mieszkalnego art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 30 stycznia 1959 r. Prawo lokalowe (Dz. U. z "1962 r. nr 47, poz. 227" [winno być "1959 r. nr 10, poz. 59 w brzmieniu pierwotnym"]) przewidywał, że nie podlegają publicznej gospodarce lokalami budynki i lokale przeznaczone na zakwaterowanie MO oraz funkcjonariuszy służby więziennej i zakładów poprawczych. Podobne regulacje zawierały kolejne ustawy poświęcone tej materii: ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. Prawo lokalowe; ustawa z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych i obecnie obowiązująca ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego.

Z dniem [12 listopada 1994 r. -] wejścia w życie ustawy z 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych [Dz. U. nr 105, poz. 509] obowiązywało zarządzenie nr 49 MSW z dnia 10 maja 1991 r. w sprawie szczegółowych zasad przydziału i opróżniania oraz norm zaludnienia lokali mieszkalnych będących w dyspozycji Ministra Spraw Wewnętrznych (...), które w § 11 przewidywało, że podstawę do zasiedlenia lokalu mieszkalnego stanowi decyzja o przydziale lokalu mieszkalnego; najemca i wynajmujący określają ponadto na piśmie przedmiot i warunki najmu; przekazania lokalu policjantowi - najemcy dokonuje wynajmujący protokolarnie w obecności przedstawiciela dysponenta lokalu. W ten rozróżniono dysponenta lokalu mieszkalnego - MSW lub podlegle mu organy, i wynajmującego, którym jest właściciel lokalu mieszkalnego, czyli od dnia 27 maja 1990 r. gmina (miasto).

Odnosząc się do zarzutu braku wydania po śmierci K.D. aktu administracyjnego stwierdzającego posiadanie przez jego żonę K.D. uprawnienia do zajmowania lokalu należy wskazać, że w przypadku lokali mieszkalnych znajdujących się w budynkach niezarządzanych przez Policję obowiązkiem organów policji jest wyłącznie potwierdzenie byłemu małżonkowi policjanta rozwiedzionego możliwości pozostania w przydzielonym lokalu mieszkalnym do czasu uzyskania lub nabycia przez niego innego lokalu mieszkalnego albo domu (§ 8 rozporządzenia MSWiA z dnia 18 maja 2005 r.) lub potwierdzenia członkom rodzin uprawnionym do renty rodzinnej po funkcjonariuszach, którzy w chwili śmierci spełniali warunki wymagane do uzyskania emerytury lub renty policyjnej, oraz po zmarłych emerytach i rencistach policyjnych prawa do lokalu mieszkalnego będącego w dyspozycji ministra właściwego do spraw wewnętrznych lub podległych im organów do czasu przydzielenia zastępczego lokalu mieszkalnego, nie krócej jednak niż na czas posiadania uprawnień do policyjnej renty rodzinnej (art. 29 ust. 2-3 uzef). W tej sytuacji wystarczające zdaniem Sądu byłoby okazanie decyzji ustalającej prawo do takiej renty i niewątpliwie K.D. legitymowała się takim dokumentem. Nie było konieczności wydawania odrębnego aktu administracyjnego potwierdzającego to uprawnienie.

W ocenie Sądu umowa najmu lokalu mieszkalnego zawarta dnia 1 października 1998 r. pomiędzy ZGM w [...] a K.D. nie kreowała nowego stosunku prawnego, lecz była kontynuacją stosunku najmu nawiązanego w 1961 r., którego stroną był K.D. Trafne są spostrzeżenia organu w zakresie obowiązku zawarcia przez ZBM takiej umowy już wcześniej, po śmierci głównego najemcy w 1981 r. Obowiązek taki kreowało zarządzenie nr 12 MSW z dnia 16 stycznia 1962 r. Brak realizacji obowiązków przez ZBM nie może jednak w żaden sposób podważyć uprawnienia organu policji do dysponowania przedmiotowym lokalem.

Nieuzasadniony jest zarzut pełnomocnika dotyczący naruszenia art. 90, art. 95 ust. 3 pkt 3, art. 146 i 147 uPol, gdyż lokal stanowiący własność gminy, znajduje się w dyspozycji organów podległych MSW od wydania decyzji przydziałowej w 1961 r. Umowy najmu i dokumenty stwierdzające warunki najmu, mają charakter porządkujący i stanowią podstawę do ustalenia wysokości czynszu.

Jako bezpodstawne Sąd I instancji uznał zarzuty naruszenia art. 7, 11, 77 i art. 80 kpa. Zdaniem Sądu w trakcie postępowania administracyjnego zebrano w sposób wyczerpujący i rozpatrzono cały materiał dowodowy zgodnie z art. 7 i 77 kpa oraz ustalono, że skarżący nie posiadają uprawnień do spornego lokalu. Organ odwoławczy wykonał obowiązki wynikające z orzeczenia NSA i prawidłowo zastosował art. 138 § 1 pkt 2 kpa. Ustalił, jakie osoby zamieszkują faktycznie w lokalu; jednoznacznie ustalił pozostawanie spornego lokalu w dyspozycji Komendy Miejskiej Policji w [...]. Pełnomocnik skarżących w trakcie postępowania administracyjnego nie przedstawił dokumentów mogących podważyć ustalenia poczynione w sprawie.

Przeprowadzona przez Sąd analiza wykazała, że brak było podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji I instancji, które zostały wydane na skutek wyczerpującego wyjaśnienia sprawy, na podstawie zgromadzonych w sposób kompletny dowodów, właściwej ich oceny oraz prawidłowych rozważań faktycznych i prawnych, zawartych w ich uzasadnieniu (art. 107 § 3 kpa; k. 246, 256-277 akt sądowych).

Skargę kasacyjną wywiedli: S.P., B.P. i P.P. (dalej skarżący kasacyjnie; k. 301-307, 315-321, 329-335 akt sądowych). Zaskarżyli oni wyrok IV SA/Gl 745/15 w całości, zarzucając mu - na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ppsa - naruszenie:

1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1) art. 151 i 153 ppsa w zw. z art. 7, 11, 77 § 1 i art. 80 kpa przez błędne przyjęcie, że organ administracyjny uczynił zadość wskazaniu wynikającemu z wyroku NSA z 9 października 2014 r. I OSK 1046/13, co do obowiązku jednoznacznego wyjaśnienia czy lokal, którego dotyczy niniejsza sprawa, w dalszym ciągu pozostaje w dyspozycji Policji, co w dalszej konsekwencji doprowadziło do niezasadnego oddalenia wniesionej w sprawie skargi;

2) art. 151 ppsa w zw. z art. 7, 11, 77 § 1 i art. 80 kpa przez zaakceptowanie przez WSA w Gliwicach błędnych ustaleń organu administracyjnego, że lokal objęty niniejszym postępowaniem w dalszym ciągu pozostaje w dyspozycji Policji, co w konsekwencji skutkowało niezasadnym oddaleniem wniesionej skargi - a w konsekwencji naruszeniem przepisów ppsa - mimo, że brak jest obiektywnych dowodów czy okoliczności potwierdzających takie ustalenie;

2. prawa materialnego a mianowicie art. 146 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz.U. 2015.355) w zw. z § 1, 3 i 8 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z 4 września 1990 r. w sprawie zasad stopniowego przekazywania kompetencji i mienia Milicji Obywatelskiej i Służby Bezpieczeństwa jednostkom Policji i Urzędu Ochrony Państwa (Dz.U. 1990.64.381) przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu że rozporządzenie to odnosi się wyłącznie do nieruchomości będących w trwałym zarządzie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i wojewódzkich urzędów spraw wewnętrznych (s. 19 uzasadnienia wyroku IV SA/Gl 745/15) podczas gdy rozporządzenie to odnosi się również do lokali mieszkalnych będących w dyspozycji w/w organów, a więc także lokali o których mowa w art. 90 uPol; fakt ten w dalszej kolejności oznacza, że nieprzedstawienie przez organ administracyjny dowodów potwierdzających przejście uprawnienia do dysponowania lokalem, o który toczy się sprawa - stosownie do wymogów rozporządzenia - świadczy o tym, że uprawnienie to wygasło z chwilą rozwiązania Milicji Obywatelskiej.

Skarżący kasacyjnie wnieśli o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania WSA w Gliwicach; zasądzenie od organu administracyjnego na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym również kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

Komendant Wojewódzki Policji w [...] nie wniósł odpowiedzi na skargi kasacyjne. Na rozprawie dnia 8 maja 2019 r. pełnomocnik Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] wniósł o oddalenie skarg kasacyjnych; nie zgłosił wniosku o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego (k. 469-469v akt sądowych).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 183 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018 r., poz. 1302 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1).

W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

Zarzut naruszenia art. 151 i 153 ppsa w zw. z art. 7, 11, 77 § 1 i art. 80 kpa okazał się nieuzasadniony (pkt 1.1 petitum skarg kasacyjnych).

Sąd I instancji prawidłowo zastosował się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku I OSK 1046/13. Naczelny Sąd Administracyjny "uznał trafność tylko podstawy naruszenia prawa materialnego, a to uchybienia przepisowi art. 95 ust. 4 ustawy o Policji". W tym zakresie zaskarżona decyzja odpowiada prawu, gdyż wszystkie strony postępowania miały zapewniony w nim udział, a osnowa decyzji wyraźnie określa wszystkie osoby, które mają opróżnić lokal. Nie było to z resztą sporne na tym etapie postępowania.

Zarzut podnoszony w skardze kasacyjnej od wyroku IV SA/Gl 237/12, "wedle którego sporny lokal nie pozostaje w dyspozycji organów Policji, a w konsekwencji nie mogą one decydować o jego przydziale i opróżnieniu", został oceniony w ten sposób, że: "Nie jest to jednak okoliczność, z powodu której doszło do wzruszenia zaskarżonego wyroku" (uzasadnienie wyroku I OSK 1046/13). NSA wskazał, że "lokal może przecież należeć do zasobu gminy i pozostawać w dyspozycji Policji, a umowy najmu czy dokumenty stwierdzające warunki najmu, mają wówczas charakter porządkujący i stanowiący podstawę do ustalenia wysokości czynszu oraz opłat związanych z najmem". Zdaniem NSA, stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zawarte w wyroku IV SA/Gl 237/12, w świetle którego przedmiotowy lokal jest w dyspozycji Policji, było rozważone i umotywowane, a zgromadzone dowody w tej materii - mimo odmiennego stanowiska skarżącej kasacyjnie - doń przekonują. Zważywszy na uchylenie wyroku IV SA/Gl 237/12 i poprzedzającej go decyzji, organ był obowiązany jednoznacznie wyjaśnić tę kwestię.

Komendant Miejski podjął wystarczające działania w celu ustalenia podmiotu, w którego dyspozycji pozostaje lokal zamieszkały przez skarżących kasacyjnie (art. 153 ppsa, k. 145-153 akt administracyjnych). Z pisma z 2 lutego 2015 r. Zakładu Gospodarki Mieszkaniowej w [...] wynika, że "W 1961 r. ww. lokal został przekazany do dyspozycji Komendy Miejskiej Milicji Obywatelskiej. W aktach tutejszego Zakładu brak jest dokumentów potwierdzających zrzeczenie się przez Policję dyspozycyjności przedmiotowym lokalem. Lokal przy ul. [...] administrowany jest przez tutejszy Zakład" (k. 153 akt administracyjnych). Zarówno organy obu instancji, jak i Wojewódzki Sąd, nie przeinaczyli dowodu z tego dokumentu. Dowód ten został prawidłowo oceniony w granicach swobodnej oceny dowodów - zarówno w wyniku oceny poszczególnych dowodów z osobna, jak i oceny wszystkich dowodów we wzajemnej łączności (B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C. H. Beck 2017, s. 464-466, nb 1-3). Nie ulega wątpliwości, że właściwy organ Policji, w którego dyspozycji dany lokal pozostaje, może zrzec się dysponowania danym lokalem na piśmie, składając w tej mierze oświadczenie woli wynajmującemu lokal (in casu – Gminie miejskiej [...]). Ustalenia poczynione przez organy obu instancji, prawidłowo aprobowane przez Sąd I instancji prowadzą do wniosku, że takie oświadczenie woli przez Komendanta Miejskiego Policji w [...] nie zostało Gminie miejskiej [...] złożone.

W sprawie nie doszło do naruszenia norm dopełnienia z art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 78 § 1 kpa. Organ nie miał obowiązku przeprowadzenia dalszych dowodów – w szczególności poszukiwania w zasobach Policji dokumentów ewidencjonujących lokale, o których mowa w art. 90 uPol i ich status. Wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej, organ nie miał obowiązku zbierania z urzędu dalszych dowodów, skoro zebrany w sprawie materiał okazał się dostateczny do jej rozstrzygnięcia (odpowiednio - wyrok SN z 8.7.1980 r. I CR 75/80, OSNC 1981/2-3/36, akceptowany przez K. Piaseckiego w: red. J. Jodłowski, K. Piasecki, Kodeks postępowania cywilnego z komentarzem, W. Pr. 1989, t. 2, s. 411, uw. 1). Organ prawidłowo nie nabrał wątpliwości co pozostawania owej części przedmiotowego lokalu w dyspozycji organu podległego ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych.

Prawidłowa analiza decyzji z [...] czerwca 1961 r. (k. 1 akt administracyjnych), mimo pewnej niestaranności jej redakcji (w szczególności treści punktu 3 komparycji decyzji i zdania 3 i 4 uzasadnienia decyzji - ujawniających związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy zalaniem poprzedniego mieszkania K.D. dnia 7 czerwca 1961 r. a przekazaniem owej części przedmiotowego lokalu Komendzie Miejskiej Milicji Obywatelskiej w [...]) jednoznacznie wskazuje, że część lokalu nr [...], położonego przy ul. [...] w [...], składającego się z dwu pokoi o powierzchni: 19 m2 i 22 m2, opisanych w punktach 1 i 2 owej decyzji, wraz z prawem używania kuchni i łazienki, została oddana do dyspozycji Komendzie Miejskiej Milicji Obywatelskiej w [...]. Po rozwiązaniu Milicji Obywatelskiej i zorganizowaniu w jej miejsce Policji, do dnia dzisiejszego pozostaje w dyspozycji Komendy Miejskiej Policji w [...]. Wbrew ocenie autora skargi kasacyjnej, wyciągnięty z tego pisma przez organ wniosek nie stanowi nadinterpretacji tego, co napisał ZGM, bowiem wniosek ten wynika także z pozostałych dowodów zgromadzonych w sprawie, a także z ówcześnie obowiązujących przepisów prawa (art. 2 ust. 1 i 2, art. 32 ust. 1 Prawa lokalowego z 1959 r. w brzmieniu pierwotnym).

Opisana w punktach 1-3 część przedmiotowego lokalu została dnia 8 czerwca 1961 r. oddana do dyspozycji Komendzie Miejskiej Policji w [...] (rygor natychmiastowej wykonalności) i przydzielona funkcjonariuszowi Komendy Miejskiej Policji w [...] K.D., którego dotychczasowe mieszkanie "zostało zalane wodą" (k. 1 akt administracyjnych). Fakt przydzielenia owej części lokalu mieszkalnego K.D. potwierdza dokument z 8 kwietnia 1972 r., zatytułowany "Stwierdzenie przedmiotu i warunków najmu – umowa o najem lokalu mieszkalnego" (k. 173-170 akt administracyjnych; art. 2 ust. 2 Prawa lokalowego z 1959 r., stwierdzający szczegółowo przedmiot i warunki najmu w formie pisemnej, w przypadku stosunku najmu, wynikającego z decyzji o przydziale) jak i dokument z 1 października 1998 r. nr [...], zatytułowany "Umowa najmu lokalu mieszkalnego z czynszem regulowanym (k. 178-175 akt administracyjnych). Dokumenty te potwierdzają także, że przedmiotowa część owego lokalu od dnia [...] czerwca 1961 r. pozostawała w dyspozycji Komendy Miejskiej Milicji Obywatelskiej w [...], a po jej likwidacji - nadal pozostaje w dyspozycji Komendy Miejskiej Policji w [...]. Do odmiennych wniosków nie prowadzi treść § 1, 3 i 8 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z 4 września 1990 r. w sprawie zasad stopniowego przekazywania kompetencji i mienia Milicji Obywatelskiej i Służby Bezpieczeństwa jednostkom Policji i Urzędu Ochrony Państwa (Dz. U. nr 64, poz. 381). Przepisy tego rozporządzenia w żaden sposób nie ingerowały w stosunki najmu lokali pozostających w dyspozycji Ministra Spraw Wewnętrznych lub podległych mu organów (art. 90 uPol w brzmieniu pierwotnym). Wskazuje na to pełna treść rozporządzenia z 1990 r. W celu stopniowego przekazywania mienia, o którym mowa w § 1, jednostkom Policji i Urzędu Ochrony Państwa powołuje się komisje do spraw przekazywania mienia, zwane dalej komisjami (§ 2 ust. 1). Rozporządzenie z 1990 r. regulowało skład komisji (§ 2 ust. 2-6), zadania komisji, kompetencje Ministra Spraw Wewnętrznych, obowiązki jednostek przejmujących mienie (§ 3 ust. 1-3), możliwość tworzenia podkomisji (§ 4), tryb rozstrzygania spraw spornych (§ 5); tryb przekazania i przejęcia mienia (§ 6), podział kompetencji w zakresie praw i obowiązków dotyczących mienia, zasady przejęcia odpowiedzialności cywilnoprawnej za szkody wyrządzone przez byłych funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej oraz policjantów, a także byłych funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa oraz funkcjonariuszy Urzędu Ochrony Państwa (§ 7), wstąpienie jednostek przejmujących w prawa i obowiązki jednostek przekazujących przez jednostki przejmujące (§ 8 rozporządzenia z 1990 r.). Celem rozporządzenia było zatem szybkie (komisje miały kończyć swą działalność z dniem 31 grudnia 1990 r.; § 9 rozporządzenia z 1990 r.) i sprawne przekazanie dotychczasowego mienia (w tym budynków i lokali mieszkalnych będących w dyspozycji Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i wojewódzkich urzędów spraw wewnętrznych) nowo tworzonym jednostkom Policji i Urzędu Ochrony Państwa (urzędy spraw wewnętrznych uległy likwidacji z chwilą zorganizowania Policji – art. 147 ust. 2 uPol).

Biorąc pod uwagę treść powołanych dokumentów i treść aktów prawnych obowiązujących w dacie każdego ze zdarzeń prawnych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, Sąd I instancji trafnie przyjął, że "Lokal ten znajduje się zatem dalej w dyspozycji MSW lub podległych mu organów". "Zdaniem Sądu lokal mieszkalny zajmowany przez skarżących należy do zasobów mieszkaniowych, o których mowa w art. 90 ustawy o Policji i tym samym pozostaje obecnie w dyspozycji Komendanta Miejskiego Policji w [...]" (s. 17 uzasadnienia wyroku IV SA/Gl 745/15), "...lokal stanowiący własność gminy, znajduje się w dyspozycji organów podległych MSW od wydania decyzji przydziałowej w 1961 r. Umowy najmu oraz dokumenty stwierdzające warunki najmu, mają charakter porządkujący i stanowią podstawę do ustalenia wysokości czynszu" (s. 21 uzasadnienia wyroku IV SA/Gl 745/15). Organy obu instancji w dostatecznym stopniu spełniły wskazania zawarte w wyroku I OSK 1046/13, gdyż jednoznacznie ustaliły dysponenta przedmiotowego lokalu (art. 153 ppsa). Organ prawidłowo ustalił, że dysponentem lokalu zamieszkałego przez skarżących kasacyjnie jest Komendant Miejski Policji w [...] jako organ podległy ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych (art. 90 uPol).

Nieusprawiedliwiony był zatem także zarzut naruszenia art. 151 ppsa w zw. z art. 7, 11, 77 § 1 i art 80 kpa (pkt 1.2 petitum skarg kasacyjnych).

Zarzut naruszenia art. 146 uPol w zw. z § 1, 3 i 8 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z 4 września 1990 r. w sprawie zasad stopniowego przekazywania kompetencji i mienia Milicji Obywatelskiej i Służby Bezpieczeństwa jednostkom Policji i Urzędu Ochrony Państwa, nie zasługiwał na uwzględnienie.

Skarżący kasacyjnie nieprecyzyjnie określił zarzut 2 skarg kasacyjnych, zarzucając Sądowi I instancji naruszenie art. 146 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji - Dz. U. z 2015 r., poz. 355. Art. 146 uPol składa się z czterech ustępów, o różnej treści normatywnej. Obowiązkiem skarżącego kasacyjnie jest ścisłe określenie jednostki redakcyjnej aktu normatywnego, wobec którego stosowania zawiera się w treści skargi kasacyjnej zarzuty (wyrok NSA z: 5.10.2010 r. I GSK125/09; 23.11.2010 r. II FSK 1165/09; 1.12.2010 r. II FSK 1507/09; 8.12.2010 r. I GSK 619/09; 19.7.2013 r., I OSK 2766/09, aprobowane przez J. Drachala, A. Wiktorowską, R. Stankiewicza w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu administracyjnym. Komentarz, C.H. Beck 2017, s. 754, nb 16).

Zarzuty i ich uzasadnienie, winny być ujęte precyzyjnie i zrozumiale, gdyż - z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów (postanowienie Sądu Najwyższego z 26.10.2000 r., IV CKN 1518/00, OSNC 2001/3/39 i Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5.8.2004 r., FSK 299/04, OSP 2005/3/36). Sąd nie może zastępować strony i precyzować czy uzupełniać przytoczone podstawy kasacyjne (np. wskazując jeden z czterech ustępów art. 146 uPol), zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 176 ppsa). Z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł odnieść się do zarzutu przytoczonego w punkcie 2 petitum skarg kasacyjnych.

Skarżący kasacyjnie, formułując zarzut w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej (naruszenie prawa materialnego, art. 174 pkt 1 ppsa), dążą w istocie do wykazania, że organ nie uczynił zadość przepisom postępowania wynikającym z prawa materialnego. Tymczasem organ, w sposób niebudzący wątpliwości, udowodnił, że przedmiotowy lokal znajduje się w dyspozycji Policji (art. 90 uPol).

W związku z transformacją ustrojową ustawodawca zlikwidował Milicję Obywatelską, powołując w jej miejsce Policję. Zmiany personalne (art. 149 ust. 1 i 2 uPol), czy polityczne (np. art. 152 uPol) nie przełożyły się jednak na uszczuplenie majątku tej formacji mundurowej. Bazą materialną funkcjonowania Policji było mienie Milicji Obywatelskiej. Art. 146 uPol i rozporządzenie wykonawcze regulowały formalne aspekty przekazania mienia pozostających uprzednio w dyspozycji Milicji Obywatelskiej (w tym lokali mieszkalnych - art. 1 rozporządzenia) – po jej likwidacji - Policji. Inwentarz oraz inne dokumenty sporządzone na potrzeby przekazania mienia nie stanowią tytułu do dysponowania mieniem. Ich brak nie może świadczyć o wyzuciu z dysponowania tymże mieniem.

Skoro przedmiotowy lokal mieszkalny pozostawał w dyspozycji MO przed wejściem w życie ustawy o Policji (i rozporządzenia wykonawczego), to nawet brak uwzględnienia lokalu w ramach procedur przewidzianych rozporządzeniem z dnia 4 września 1990 r. w sprawie zasad stopniowego przekazywania kompetencji i mienia Milicji Obywatelskiej i Służby Bezpieczeństwa jednostkom Policji i Urzędu Ochrony Państwa nie mógł skutkować ustaniem dysponowania lokalem przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych lub podległych mu organów.

Na podstawie art. 184 ppsa skargi kasacyjne należało oddalić.

Prawo do zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] wygasło, wobec nie zgłoszenia wniosku w tej materii aż do zamknięcia rozprawy przez profesjonalnego pełnomocnika.