Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia H.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 października 2019 r., sygn. akt III SAB/Kr 12/19 o odrzuceniu skargi H.K. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] w przedmiocie pozostawienia odwołania bez rozpoznania postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Postanowieniem z 9 października 2019 r., sygn. akt III SAB/Kr 12/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, dalej również jako "WSA", odrzucił skargę H.K. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], dalej jako "SKO" lub "Kolegium", w przedmiocie pozostawienia odwołania bez rozpoznania.

W uzasadnieniu WSA wskazał, że skargę na bezczynność SKO wniosła w imieniu H.K. jej siostra B.F., która z uwagi na pokrewieństwo jest osobą legitymowaną do bycia pełnomocnikiem w niniejszym postępowaniu. WSA podniósł, że jak wynika z przedłożonych przez B.F. wyjaśnień skarżąca jest osobą niepełnosprawną i w pewnym stopniu upośledzoną, mającą na co dzień problemy z komunikowaniem się. Dalej jednakże wskazał, że "skarżąca nie przedstawiła jak dotąd orzeczenia Sądu, z którego wynikałoby, że jest osobą ubezwłasnowolnioną całkowicie, a w związku z tym uprawniony do działania w jej imieniu byłby jedynie przedstawiciel ustawowy". Co prawda B.F. została ustanowiona kuratorem dla osoby ułomnej - skarżącej H.K. w sprawie o sygn. akt l C 4756/17/N z powództwa P. SA przeciwko skarżącej o roszczenie z weksla, to jednak okoliczność ta nie ma wpływu na kwestię uprawnienia do wniesienia przez B.F. skargi w niniejszym postępowaniu. WSA zaznaczył, że B.F. nie zastosowała się do wezwania Sądu w kwestii złożenia pełnomocnictwa w sposób prawem wymagany. Przedłożyła jedynie kserokopię pełnomocnictwa w formie aktu notarialnego, która nie spełnia wymogów skutecznego umocowania do złożenia skargi oraz reprezentacji w postępowaniu skarżącej H.K. Na podstawie powyższych WSA uznał, że skarga zawiera brak formalny, wobec czego podlega odrzuceniu w oparciu o art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 poz. 1302 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.". Na marginesie WSA zwrócił uwagę, że skarga nie została poprzedzona wezwaniem Kolegium do usunięcia naruszenia prawa, przez co nie został spełniony warunek wyczerpania trybu zaskarżenia wynikający z przepisu art. 52 § 1 p.p.s.a.

Na powyższe postanowienie skarżąca (reprezentowana przez B.F., na tym etapie reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika) wniosła zażalenie, zaskarżając je w całości. Zarzuciła przy tym naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 33 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 poz. 2096 ze zm.), dalej jako "k.p.a.", przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na kwestionowaniu w toku postępowania administracyjnego możliwości reprezentowania skarżącej przez jej siostrę, w sytuacji gdy organ posiadał wiedzę o relacji rodzinnej pomiędzy siostrami, w szczególności, ze B.F. opiekowała się skarżącą oraz załatwiała większość jej spraw, wobec czego w niniejszej sprawie nie zachodziła potrzeba zobowiązywania B.F. do przedstawienia pisemnego pełnomocnictwa w sprawie;

2. art. 145 § 1pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., przez ich błędną wykładnię i zastosowanie polegające na niepodjęciu wszystkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a tym samym załatwienie sprawy z pominięciem słusznego interesu skarżącej, co doprowadziło do błędnego wniosku, że B.F. nie posiadała pełnomocnictwa od siostry u nie mogła podejmować działań w imieniu skarżącej przed organami administracji, w sytuacji gdy okoliczności stanu faktycznego wskazują na udzielenie przez H.K. pełnomocnictwa do reprezentowania jej przez B.F.;

3. art. 49 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 57 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 46 § 1 p.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na odrzuceniu skargi po uznaniu, że pełnomocnik skarżącej nie uzupełnił w terminie braków formalnych skargi, z pominięciem dokonania wezwania bezpośrednio skarżącej do uzupełnienia stwierdzonego braku osobiście przez stronę, w szczególności przez podpisanie skargi i nadanie jej dalszego biegu, przez co zostało naruszone prawo skarżącej do sądu stanowiąc jednocześnie gwarancje praw obywatelskich zawartych w art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 oraz art. 78 Konstytucji RP.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.

Zażalenie zawiera uzasadnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 37 § 1 p.p.s.a., pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Oznacza to, że w aktach

sprawy powinien znaleźć się pisemny dokument potwierdzający istnienie pełnomocnictwa uprawniającego do reprezentowania strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Braki w tym zakresie podlegają uzupełnieniu na wezwanie, w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a.

Przepis art. 49 p.p.s.a. odnoszący się do braków pisma stanowi, że jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej (§ 1). W przypadku nieuzupełnienia we wskazanym wyżej terminie braków formalnych skargi sąd stosownie do treści art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. odrzuca skargę.

Ponadto jak stanowi art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a., każde pismo strony, w tym również skarga do sądu pierwszej instancji, powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo lub jego wierzytelny odpis, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który w danej sprawie nie złożył jeszcze tych dokumentów przed sądem (art. 46 § 3 p.p.s.a.).

Z treści art. 49 § 1 p.p.s.a. wynika, że istota braków formalnych skargi polega na tym, że uniemożliwiają one nadanie skardze dalszego biegu. To ocena okoliczności w danej sprawie umożliwia stwierdzenie, czy ewentualnie mamy do czynienia z takim brakiem formalnym skargi, który uniemożliwia nadanie skardze dalszego biegu. Wykładnia art. 49 § 1 p.p.s.a. powinna być dokonana przez pryzmat konstytucyjnej zasady prawa strony do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Prawo do zastępstwa procesowego jest także ściśle związane z prawem do sądu, tak więc wykładnia przepisów dotyczących działania pełnomocnika nie powinna również ograniczać stronie realizacji tego prawa.

Jak wynika z powyższego ustalenie, że pełnomocnictwo nie zostało dołączone do skargi rodzi po stronie przewodniczącego wydziału obowiązek wezwania do uzupełnienia tego braku formalnego, stosownie do treści art. 49 § 1 p.p.s.a., zasadniczo pod rygorem odrzucenia skargi – art. 49 § 1 w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Należy jednak zwrócić uwagę na linię orzeczniczą, zgodnie z którą przyjmuje się, że podpisanie skargi przez osobę, która nie może być pełnomocnikiem, bądź która pełnomocnictwa takiego nie przedstawiła, jest brakiem formalnym, który może podlegać usunięciu przez wezwanie strony do podpisania skargi na podstawie art. 49 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 57 § 1 i w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Dopiero brak dokonania tejże czynności mógłby legitymować sąd do zastosowania sankcji, o której mowa w art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z 18 kwietnia 2019 r., II FZ 198/19, postanowienie NSA z 17 października 2018 r. II OZ 977/18, postanowienie NSA z 13kwietnia 2016 r., II OZ 358/16, postanowienie NSA z 7 czerwca 2019 r., II OZ 503/19).

W niniejszej sprawie nie jest sporne, że skarga na etapie jej składania była obarczona brakiem formalnym, o którym mowa w powołanym przepisie, z uwagi na niedołączenie do skargi pełnomocnictwa wykazującego umocowanie siostry skarżącej do działania w jej imieniu. Wobec powyższego zasadnie wezwano autora skargi do usunięcia tego braku. W tym kontekście uznać należy, że sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że skarga zawiera brak formalny, który nie został uzupełniony, w postaci braku stosownego pełnomocnictwa. Złożona na ówczesnym etapie kserokopia nie mogła bowiem zostać uznana za zadośćuczynienie wezwaniu. Dlatego też 1 i 2 zarzut zażalenia należało ocenić trzeba jako bezpodstawny.

Jednakże odrzucenie skargi w sprawie niniejszej, bez wezwania samej strony do podpisania skargi, wobec nieprzedłożenia przez jej siostrę, nie będącą profesjonalnym pełnomocnikiem, właściwego pełnomocnictwa, w oparciu o art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., należy uznać za przedwczesne (zob. również postanowienie NSA z 10 października 2018 r., II OZ 1095/18). Należy bowiem zaakcentować, że istnieją tego rodzaju braki formalne pism procesowych, które nie mogą zostać usunięte przez samą stronę. Taka sytuacja może mieć miejsce przykładowo w razie wniesienia skargi kasacyjnej, która to czynność wymaga działania jednego z podmiotów wskazanych w art. 175 p.p.s.a. Odmienna sytuacja występuje jednak w przypadku skargi skierowanej do wojewódzkiego sądu administracyjnego, która może zostać wniesiona przez samą stronę. Jak słusznie zauważył WSA w aktach sprawy brak informacji, które wskazywałyby, że skarżąca jest osobą ubezwłasnowolnioną całkowicie. Tak więc WSA winien był wezwać skarżącą do osobistego podpisania skargi, zwłaszcza biorąc pod uwagę fakt, ze sam odpis postanowienia o odrzuceniu skargi wysłał bezpośrednio skarżącej. WSA winien wszcząć procedurę uzupełnienia braków formalnych skargi przez jej podpisanie przez uprawnioną osobę, kierując wezwanie bezpośrednio do skarżącej (zob. postanowienie NSA z 12 grudnia 2005 r., I GSK 2703/05, postanowienie NSA z 20 września 2019 r., II OZ 779/19).

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.