Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Tomasz Zborzyński (sprawozdawca), Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Jacek Pruszyński, , po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej L. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 14 lutego 2019 r. sygn. akt I SA/Rz 1144/18 w sprawie ze skargi L. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 3 października 2018 r. nr 1801-IEE.712.2.2018 w przedmiocie skargi na czynności zabezpieczające 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od L. W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Sygnatura akt III FSK 989/21

U z a s a d n i e n i e

Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę L. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie w przedmiocie skargi na czynność zabezpieczającą w postaci zajęcia wierzytelności z polisy w T., stwierdzając, że skarżący kwestionuje dopuszczalność sposobu zabezpieczenia, a nie prawidłowość dokonanej czynności.

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od tego wyroku skarżący wniósł o jego uchylenie w całości, a także uchylenie skarżonego postanowienia i umorzenie postępowania w zakresie środka zabezpieczającego.

Zarzucił błędne przyjęcie, że w ramach aktualnej drogi kontroli odwoławczej nie ma możliwości kwestionowania niedopuszczalności środka zabezpieczającego, podczas gdy jego niedopuszczalność rzutuje w ogólności na możliwość prowadzenia postępowania zabezpieczającego oraz naruszenie:

- art. 89 § 1 w związku z art. 164 § 4 i art. 26 § 1 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201, dalej: u.p.e.a.) przez dokonanie zajęcia zabezpieczającego wierzytelności pieniężnej w postaci zajęcia środków finansowych zdeponowanych w ramach Polisy Grupowej [...], prowadzonej przez A. S.A., podczas gdy niedopuszczalne jest dokonanie zabezpieczenia majątkowego, a więc w konsekwencji i zajęcia zabezpieczającego wykonywanego na podstawie postanowienia w przedmiocie zabezpieczenia majątkowego na polisie ubezpieczeniowej;

- art. 89 § 1 u.p.e.a. przez dokonanie zajęcia zabezpieczającego na polisie ubezpieczeniowej, która została przez zobowiązanego spieniężona, a więc dokonanie zajęcia zabezpieczającego pomimo braku przedmiotu zabezpieczenia;

- art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. przez brak umorzenia postępowania zabezpieczającego z uwagi na zastosowanie niedopuszczalnego środka zabezpieczającego i rzeczywisty brak zabezpieczenia;

- art. 1a pkt 12 u.p.e.a. przez nieuzasadnione przyjęcie, że w ramach definicji środka zabezpieczającego w postaci “innej wierzytelności pieniężnej" mieści się także polisa ubezpieczeniowa, podczas gdy jest to wierzytelność, która ze swojej istoty nie może stanowić przedmiotu zabezpieczenia.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na mocy art. 166b u.p.e.a. w postępowaniu zabezpieczającym stosuje się odpowiednio przepisy działu I i art. 168d u.p.e.a. Dział pierwszy u.p.e.a. zawiera zarówno przepis regulujący instytucję skargi na czynność egzekucyjną (art. 54 u.p.e.a.), jak i przepisy odnoszące się do instytucji zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej (art. 33 i nast. u.p.e.a.). Oznacza to, że w postępowaniu zabezpieczającym stosuje się odpowiednio przepisy zarówno o skardze na czynność egzekucyjną (zabezpieczającą), jak i o zarzutach w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego (zabezpieczającego).

Podstawowym środkiem prawnym służącym obronie interesów zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym (zabezpieczającym) są zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego (zabezpieczającego). W szczególności na podstawie art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. zobowiązany może zgłosić zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego. Na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje również skarga na czynność egzekucyjną, która jest jednak subsydiarnym środkiem prawnym w stosunku do zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego i odnosić się może wyłącznie do kwestii poprawności (zgodności z prawem) określonej czynności egzekucyjnej, ale nie do podstaw i przebiegu postępowania egzekucyjnego, ponieważ do ich kwestionowania z różnych przyczyn – wymienionych w art. 33 § 1 u.p.e.a. – służą właśnie zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Jeżeli zatem zobowiązany podnosi okoliczność, która stanowić może przedmiot zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, winien to czynić z wykorzystaniem tego właśnie środka prawnego; jeżeli natomiast czyni to w ramach skargi na czynność egzekucyjną, jest to działanie prawnie bezskuteczne, bowiem w ramach takiej skargi przesłanki wskazujące na wadliwość prowadzenia egzekucji administracyjnej nie mogą być badane.

Odnosząc te uwagi do sprawy będącej przedmiotem rozpoznania należy więc zauważyć, że w ramach skargi na czynność zabezpieczającą skarżący nie mógł skutecznie podnieść kwestii niedopuszczalności zajęcia zabezpieczającego wierzytelności pieniężnej z polisy ubezpieczeniowej, ponieważ nie kwestionuje on w istocie wadliwości czynności zajęcia tej wierzytelności, ale samą zasadę (podstawę) zajęcia. Trafnie ocenił to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, oddalając skargę właśnie z tego powodu. Z tej też przyczyny chybiony jest podstawowy zarzut skargi kasacyjnej, że zagadnienie niedopuszczalności środka zabezpieczającego może być oceniane w ramach postępowania zainicjowanego skargą na czynność zabezpieczającą, podczas gdy mogłoby ono być badane dopiero wówczas, gdyby skarżący zgłosił zarzut oparty na podstawie w postaci art. 33 § 1 pkt 6 w związku z art. 166b u.p.e.a.

Odnosząc się już tylko uzupełniająco do pozostałych, szczegółowych zarzutów skargi kasacyjnej, należy wskazać, że ani art. 164 § 4 u.p.e.a., stanowiący o odpowiednim stosowaniu do zajęcia zabezpieczającego przepisów o zajęciu egzekucyjnym wierzytelności, ani art. 89 § 1 u.p.e.a., określający sposób zajęcia innych wierzytelności, niż określone w art. 72-65 u.p.e.a., ani wreszcie art. 26 § 1 u.p.e.a., stanowiący o wszczęciu egzekucji administracyjnej przez organ egzekucyjny na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego (w postępowaniu zabezpieczającym – zarządzenia zabezpieczenia), nie zawierają normy wykluczającej możliwość kierowania egzekucji lub zabezpieczenia do wierzytelności z polisy ubezpieczeniowej. Niezasadne jest też wywodzenie z zawartej w art. 1a pkt 12 u.p.e.a. definicji środków egzekucyjnych wyłączenia z nich wierzytelności z umów ubezpieczenia, skoro w pkt a tego przepisu wymieniono jednak inne wierzytelności pieniężne (poza wcześniej enumeratywnie wymienionymi wierzytelnościami z określonych w tym przepisie źródeł) jako środki egzekucyjne w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym egzekucji należności pieniężnych. Należy zresztą zauważyć, że katalog przedmiotowych wyłączeń spod egzekucji zawarty jest w art. 8 § 1 u.p.e.a. (którego to przepisu jako podstawy kasacyjnej zresztą nie przytoczono), niemniej wierzytelności z dobrowolnych umów ubezpieczeniowych nie są w nim wymienione jako wyłączone spod egzekucji. Z kolei powoływanie się skarżącego na uprzednie spieniężenie polisy ubezpieczeniowej i nieskuteczność dokonanego zabezpieczenia ze względu na brak przedmiotu zabezpieczenia jest o tyle niezrozumiałe, że skuteczność zabezpieczenia stanowi troskę wierzyciela, a nie zobowiązanego. Badanie wystąpienia podstaw do umorzenia postępowania zabezpieczającego na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. z uwagi na zastosowanie niedopuszczalnego środka zabezpieczającego, nie może być przeprowadzenie w sprawie, której przedmiotem jest tylko zgodność z prawem czynności zajęcia wierzytelności, a nie dopuszczalność określonego środka zabezpieczającego.

Podsumowując Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 P.p.s.a.

O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a. w związku z odpowiednio stosowanym § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265), zasądzając od skarżącego na rzecz organu administracji publicznej kwotę 360 zł tytułem opłaty za sporządzenie i wniesienie odpowiedzi na skargę kasacyjną przez radcę prawnego, który nie prowadził sprawy w pierwszej instancji.

Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w związku z ust. 1 ustawy z dnia 2.03.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095), po uprzednim powiadomieniu stron o możliwości dodatkowego wypowiedzenia się na piśmie.

SNSA Jacek Pruszyński SNSA Tomasz Zborzyński (spr.) SNSA Stanisław Bogucki