Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Mirella Łent, Protokolant Ewelina Wołosiak, po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2023 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi K.S. i P. S. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2022 r., sygn. akt III FSK 1742/21 oddalającym skargi kasacyjne K.S. i P. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 czerwca 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 2805/18 w sprawie ze skarg K.S. i P. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 11 września 2018 r., nr 1401-IEW.1.4123.67.2018.DSŁ w przedmiocie wznowienia postępowania sądowego w sprawie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich oddala skargę o wznowienie postępowania sądowego.

Prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: "NSA") z dnia 27 września 2022 r., sygn. akt III FSK 1742/21, oddalono skargi kasacyjne od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej: "WSA") z dnia 12 czerwca 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 2805/18, oddalającego skargi P. S. i K. S.(dalej: "Skarżący") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: "Dyrektor") z dnia 11 września 2018 r. w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).

W skardze o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego wskazanym wyrokiem NSA, jako podstawę wznowienia wskazano art. 271 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") - w składzie orzekającym w sprawie III FSK 1742/21 uczestniczyła osoba nieuprawniona.

W ocenie Skarżących w przedmiotowej sprawie zaistniała przesłanka nieważności postępowania wskazująca, że w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona, gdyż Skarżący powzięli uzasadnione wątpliwości co do bezstronności Sędzi NSA Anny Dalkowskiej, wynikające z braku posiadania legitymacji formalnej do orzekania na stanowisku sędziego w NSA, wobec nieprawidłowego trybu powołania na urząd sędziego NSA na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3), tzw. Neo - KRS. Okoliczność ta, również ze względu na uzasadnione wątpliwości co do niezależności i bezstronności sędziego, w ocenie Skarżących, stanowi przesłankę nieważności określoną w art. 271 pkt 1 p.p.s.a. uzasadniającą wznowienie postępowania.

W związku z powyższym, na podstawie art. 279 p.p.s.a. wniesiono o: wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2022 r., sygn. akt III FSK 1742/21; uchylenie wyroku NSA z dnia 27 września 2022 r., sygn. akt III FSK 1742/21 oraz wyroku WSA z dnia 12 czerwca 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 2805/18 i decyzji Dyrektora z dnia 11 września 2018 r., w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności wspólników za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe wrzesień-październik 2013 r., oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania wznowieniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Dyrektor nie wniósł odpowiedzi na skargę o wznowienie postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga o wznowienie postępowania sądowadministracyjnego nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 270 p.p.s.a., w przypadkach przewidzianych w dziale VII można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania ma charakter nadzwyczajny, gdyż może doprowadzić do wzruszenia prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego. Nadzwyczajny charakter instytucji wznowienia postępowania nakazuje interpretować przyczyny wznowienia postępowania w sposób ścisły.

W rozpoznawanej sprawie jako podstawę wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego Skarżący wskazali art. 271 pkt 1 p.p.s.a., z którego treści wynika, że można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności postępowania, jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia.

Skarżący powzięli wątpliwości, co do bezstronności Sędzi NSA Anny Dalkowskiej. W ich ocenie Sędzia Anna Dalkowska nie posiadała legitymacji formalnej do orzekania na stanowisku sędziego NSA wobec nieprawidłowego trybu powołania na urząd sędziego Naczelnego Sadu Administracyjnego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3). Skarżący wobec tego stwierdzili, że Sędzia Anna Dalkowska jest osobą nieuprawnioną w rozumieniu art. 271 pkt 1 p.p.s.a.

Mając na uwadze regulacje ustrojowe sądownictwa administracyjnego, osobą nieuprawnioną jest osoba niebędąca sędzią, a więc ten, kto nie posiada kwalifikacji sędziowskich i nie został powołany na stanowisko sędziego sądu administracyjnego zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167; dalej jako: "p.u.s.a.") lub ten, kto wprawdzie posiada kwalifikacje sędziowskie, jednak nie został powołany na stanowisko sędziego, a także osoba, która zgodnie z ustawą nie ma uprawnień do orzekania w danym sądzie administracyjnym. Uprawnienia do orzekania w składach danego sądu administracyjnego wynikają z faktu otrzymania nominacji na określone stanowisko we wskazanym sądzie administracyjnym lub delegacji do orzekania w określonym sądzie. Przez akt powołania osoba staje się sędzią, czyli jest uprawniona do orzekania. Akt powołania jest aktem kształtującym status sędziego – osoba powołana przez Prezydenta RP jest uprawniona do orzekania w określonym sądzie (vide postanowienie NSA z 19 października 2007 r., I OSK 1543/07).

Zgodnie bowiem art. 179 Konstytucji RP sędziowie są powoływani przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, na czas nieoznaczony. Tę normę konstytucyjną w sądownictwie administracyjnym realizuje art. 5 ust. 1 p.u.s.a., z którego wynika, że sędziów sądów administracyjnych do pełnienia urzędu na stanowisku sędziowskim powołuje Prezydent, na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa. Akt powołania sędziego stanowi konstytucyjną i ustawową kompetencję Prezydenta, która nie wymaga kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów (art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji RP). W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że Prezydent ma prawo odmowy uwzględnienia wysuniętych przez KRS wniosków, gdy sprzeciwiałyby się one wartościom, na straży których postawiła go Konstytucja (wyrok TK z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt K 18/09, publ. OTK-A 2012 Nr 6, poz. 63; postanowienie NSA z 7 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 857/17 i postanowienie NSA z 26 października 2019 r., sygn. akt I OZ 550/19). Z powyższego wynika, że w procedurze nominacyjnej sędziów Prezydent nie pełni jedynie roli zatwierdzającej, ale może sprzeciwić się każdej kandydaturze, w sytuacji kiedy uzna, że nominacja danej osoby na stanowisko sędziego stałaby w sprzeczności z wartościami konstytucyjnymi, do których ochrony został powołany. Uprawnienia w zakresie powoływania sędziów są osobistymi uprawnieniami Prezydenta, a Konstytucja RP nie zna prawa podmiotowego dostępu do służby sędziowskiej. To przesądza o niemożności sprawowania kontroli przez sądy administracyjne w zakresie aktów związanych z taką procedurą (postanowienie NSA z 25 kwietnia 2019 r., sygn. akt II GZ 62/19).

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej postanowieniem z dnia 15 lutego 2021 r. (M.P. z 2021 r., poz. 425) powołał na podstawie art. 179 Konstytucji RP Annę Elżbietę Dalkowską do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego (akt powołania został wręczony 23 lutego 2021 r.).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skoro Prezydent RP nie znalazł podstaw do odmowy powołania na stanowisko sędziego, to Naczelny Sąd Administracyjny w postępowaniu o wznowienie postępowania nie może dokonywać oceny prawidłowości powołania tego sędziego. Skarga o wznowienie postępowania nie służy bowiem kontroli działań Prezydenta podejmowanych w ramach jego konstytucyjnych kompetencji, w tej konkretnej sprawie określonych w art. 179 Konstytucji RP. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że autor skargi o wznowienie postępowania skupił się w przeważającej mierze na wadliwości procesu powoływania sędziego (związanej z działaniem w tym procesie Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw). W wyroku z 4 listopada 2021 r., sygn. akt III FSK 4104/21, NSA stwierdził, że "Sędzia sądu administracyjnego, bądź asesor sądowy w wojewódzkim sądzie administracyjnym, powołany do sprawowania urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, jest sędzią Rzeczypospolitej Polskiej i sędzią europejskim w rozumieniu art. 2 i art. 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/30 ze zm.) oraz art. 6 ust. 1(3) TUE w związku z art. 47 Karty Praw Podstawowych (Dz.Urz. UE C 303 z 14 grudnia 2007 r., s. 1), a także art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.), także wówczas, gdy procedura poprzedzająca jego powołanie mogła być dotknięta wadami." NSA w niniejszym składzie w pełni aprobuje i przyjmuje jak własne zaprezentowane w tym orzeczeniu argumenty.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 282 § 2 p.p.s.a., oddalił skargę o wznowienie postępowania.

Mirella Łent Sławomir Presnarowicz (spr.) Jacek Brolik