Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Teresa Zyglewska po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S.N. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 3 czerwca 2025 r., sygn. akt III SA/Kr 444/25 o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi S.N. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Jagiellońskiego z dnia 14 stycznia 2025 r., znak: 1141.4071.41.2024 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego postanawia: oddalić zażalenie.

Zarządzeniem z 3 czerwca 2025 r., sygn. akt III SA/Kr 444/25, Przewodniczący Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, wezwał skarżącą S.N. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Jagiellońskiego z dnia 14 stycznia 2025 r., znak 1141.4071.41.2024, w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego, w kwocie 200 złotych, stosownie do § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2021 r., poz. 535), w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia, pod rygorem odrzucenia skargi.

W reakcji na powyższe w piśmie z 15 czerwca 2025 r. skarżąca złożyła zażalenie na ww. zarządzenie Przewodniczącego Wydziału III. Następnie zaś 16 czerwca 2025 r. na rachunek bankowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynęła kwota 200 zł, ze wskazaniem w tytule, iż jest to "wpis stały sygn. akt SA/Kr 444/25 S.N.".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stosownie zaś do art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W takim przypadku przewodniczący obowiązany jest wezwać wnoszącego pismo, aby uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Z kolei wysokość wpisu sądowego w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest określona przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2021 r., poz. 535).

Z powyższych przepisów wynika zasada odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego, zaś odstępstwo od tej zasady może mieć miejsce w przypadkach określonych w ustawie (M. Niezgódka-Medek [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, LEX el. 2019, komentarz do art. 214). Jednym z takich przypadków jest możliwość przyznania stronie prawa pomocy, uregulowanego w art. 243 - 262 p.p.s.a., drugim zaś zwolnienie z mocy ustawy, zgodnie z art. 239 - 242 p.p.s.a.

Wszystkie odstępstwa od zasady ponoszenia kosztów postępowania, wynikające z regulacji szczególnych, w tym i z przywołanego przez skarżącą art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., muszą być traktowane jako wyjątki podlegające wykładni ścisłej (por. M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski, Komentarz do art. 240, w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2015, s. 907).

Zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Jagiellońskiego z 14 stycznia 2025 r., znak 1141.4071.41.2024 o odmowie przyznania stypendium socjalnego, co oznacza, iż rozpatrywana sprawa nie mieści się w katalogu określonym w art. 239 § 1 lit. a p.p.s.a.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ww. wyrażenie "w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej" należy zatem interpretować wąsko, a tego rodzaju interpretacja, wobec brzmienia art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., stoi na przeszkodzie zakwalifikowaniu sprawy dotyczącej odmowy przyznania stypendium socjalnego, jako sprawy z zakresu pomocy i opieki społecznej.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego do kategorii spraw z zakresu pomocy społecznej należą przede wszystkim sprawy mające swoje źródło w przepisach regulujących materię świadczeń z pomocy społecznej, tj. w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2025 r., poz. 1214). Natomiast opiekę społeczną przywołaną przez ustawodawcę obok pomocy społecznej należy rozumieć jako system norm prawnych, wyznaczony przede wszystkim zakresem: ustawy o pomocy społecznej, ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2025 r., poz. 1208) i ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2025 r., poz. 438). Chodzi zatem o system ukierunkowany na zapewnienie wsparcia osobom potrzebującym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 września 2025 r., sygn. akt III OZ 402/25). Opieka społeczna łączy w jeden system normy prawne zawarte w wymienionych ustawach (A. Kokoszkiewicz, U. Wojtczak, O potrzebie zmian w systemie opieki społecznej, "Samorząd Terytorialny" 2016, nr 4, s. 27-44).

Powyższe nie oznacza, że ww. ustawy wyczerpują katalog ustaw regulujących system opieki społecznej, bowiem inne akty prawne także mogą regulować kwestie związane z opieką społeczną, zapewniając jednostce poprawę jej sytuacji socjalnej oraz równy dostęp do gwarantowanych konstytucyjne praw i wolności. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego do tego systemu nie wchodzi jednak ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2024 r., poz. 1571 ze zm.), która stanowiła podstawę wydania zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji. Ustawa ta określa bowiem zasady funkcjonowania systemu szkolnictwa wyższego i nauki (art. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce), a jej celem jest prowadzenie najwyższej jakości kształcenia oraz działalności naukowej, kształtowanie postaw obywatelskich, a także uczestnictwo w rozwoju społecznym oraz tworzenie gospodarki opartej na innowacjach (art. 2). Jej źródło na poziomie konstytucyjnym stanowi gwarantowane w art. 70 Konstytucji RP prawo do nauki, przy czym art. 70 ust. 4 Konstytucji stanowi, że "władze publiczne zapewniają obywatelom powszechny i równy dostęp do wykształcenia. W tym celu tworzą i wspierają systemy indywidualnej pomocy finansowej i organizacyjnej dla uczniów i studentów. Warunki udzielania pomocy określa ustawa".

Stypendium socjalne niewątpliwie jest elementem systemu indywidualnej pomocy finansowej dla studentów. Nie oznacza to jednak, że stanowi element systemu opieki społecznej, czy też pomocy społecznej do których odwołuje się art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., stanowiący zdaniem skarżącej podstawę zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie.

Biorąc powyższe pod uwagę wskazać należy, że systemowa wykładnia ww. przepisu prowadzi do wniosku, że sprawy z zakresu stypendiów socjalnych nie są sprawami z zakresu pomocy i opieki społecznej. W związku z tym skarga S.N. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Jagiellońskiego z 14 stycznia 2025 r., znak 1141.4071.41.2024 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego nie należy do kategorii skarg wolnych od wpisu sądowego. Tym samym, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 3 czerwca 2025 r. skarżąca została prawidłowo wezwana do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości ustalonej zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Co prawda w zarządzeniu podano błędną podstawę wezwania, bowiem powołano się na § 2 ust. 1 pkt 6 ww. rozporządzenia Rady Ministrów, który dotyczy spraw skarg na bezczynność organów administracji publicznej, w sytuacji gdy prawidłową podstawę wezwania winien stanowić § 2 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia dotyczący skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Nie ma to jednak wpływu na wynik niniejszej sprawy, bowiem wysokość wpisu została ustalona prawidłowo, tj. określono ją na kwotę 200 złotych.

Wobec powyższego uznać należy, że skarżąca zasadnie została wezwana do uiszczenia należnego wpisu. Zaskarżone zarządzenie nie narusza więc przepisów obowiązującego prawa.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 i art. 198 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.