Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie WSA Dorota Apostolidis (spr.) WSA Joanna Skiba Protokolant Referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2020 r. sprawy ze skargi S. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] decyzją z dnia [...] września 2019 r., nr [...] po rozpoznaniu odwołania S. R. uchyliło zaskarżoną decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...] w części dotyczącej pkt II tej decyzji, w pozostałej zaś części decyzję tę utrzymało w mocy.

Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Prezydent [...], po rozpatrzeniu wniosku S. R., decyzją z dnia [...] lutego 2008 r., nr [...], przyznał S. R. świadczenie w formie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, przyznany na S. R. w kwicie [...] zł miesięcznie na okres od dnia 1 lutego 2008 r. bezterminowo.

Powyższa decyzja została zmieniona decyzją Prezydenta [...] z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...] w ten sposób, że zasiłek pielęgnacyjny przyznano na okres od dnia [...] lutego 2008 r. do dnia [...] października 2018 r. w wysokości [...] zł miesięcznie, na okres od dnia [...] listopada 2018 r. do dnia [...] października 2019 r. w wysokości [...] zł miesięcznie, zaś na okres od dnia [...] listopada 2019 r. do bezterminowo w wysokości [...] zł miesięcznie, zaś pozostałe warunki decyzji zmienianej pozostawiono bez zmian.

Prezydent [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r., Nr [...] uchylił z dniem [...] kwietnia 2019 r. decyzję własną z dnia [...] lutego 2008 r., zmienioną decyzją z dnia [...] listopada 2018 r., w sprawie ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.

Następnie zaś Prezydent [...] decyzją z dnia [...] lipca 2019 r, nr [...]:

1. uznał za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne w formie zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej kwocie [...] zł a okres od dnia [...] maja 2010 r. do dnia [...] marca 2019 r., przyznanego decyzją z dnia [...] lutego 2008 r., nr [...] zmienioną decyzją z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...], wydanymi z upoważnienia Prezydenta [...],

2. wskazał, że kwota nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w wysokości [...] zł podlega zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, liczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych, tj. od dnia 1 czerwca 2010 r. do dnia spłaty na konto bankowe Urzędu Dzielnicy [...].

Od ww. decyzji z dnia [...] lipca 2019 r. odwołanie złożyła S. R., wyrażając niezadowolenie z wydanej decyzji. Odwołująca się wyjaśniła, że nie miała świadomości, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje po otrzymaniu dodatku pielęgnacyjnego przez ZUS. Wskazała ponadto na swój zły stan zdrowia, który, w Jej ocenie, uniemożliwiał należyte rozeznanie w tej sytuacji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] decyzją z dnia [...] września 2019 r., nr [...] po rozpoznaniu odwołania S. R. uchyliło zaskarżoną decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...] w części dotyczącej pkt II tej decyzji, w pozostałej zaś części decyzję tę utrzymało w mocy. W uzasadnieniu wskazano, że podstawę materialno-prawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2220). Jednym ze świadczeń rodzinnych jest zasiłek pielęgnacyjny, zasady przyznawania którego uregulowane zostały w art. 16 tej ustawy. Zgodnie art. 16 ust. 1 powołanej ustawy, zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Przepis ustępu 2 pkt 3 tego artykułu stanowi natomiast, że zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobie, która ukończyła 75 lat.

Takie świadczenie rodzinne przyznał S. R. Prezydent [...] decyzją z dnia [...] lutego 2008 r., nr [...], przyznając to świadczenie bezterminowo, począwszy od dnia 1 lutego 2008 r., określając jego wysokość na [...] zł. Wysokość przysługującego S. R. zasiłku pielęgnacyjnego była następnie zwiększana decyzją tego organu z dnia [...] listopada 2018 r.

Wyjaśniono, że ustawa o świadczeniach rodzinnych w przepisie art. 16 ust. 6 zawiera jedyną przesłankę negatywną, której zaistnienie powoduje utratę uprawnienia do zasiłku pielęgnacyjnego. Przepis ten stanowi, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego.

Podkreślono, że w aktach sprawy znajduje się pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w [...] z dnia [...] marca 2019 r., z którego wynika, że S. R. od dnia [...] maja 2010 r. posiada uprawnienie do dodatku pielęgnacyjnego na stałe. Pomimo uzyskania prawa do dodatku pielęgnacyjnego S. R. nie powiadomiła o tym fakcie organu wypłacającego zasiłek pielęgnacyjny. W konsekwencji, pomimo braku uprawnienia do zasiłku pielęgnacyjnego od dnia [...] maja 2010 r., tj. od chwili przyznania dodatku pielęgnacyjnego przez ZUS, w związku z brakiem powiadomienia o tym fakcie Prezydenta [...], był jej nadal wypłacany.

Mając powyższe na względzie Kolegium podzieliło stanowisko Prezydenta [...], że w niniejszej sprawie tym samym doszło do nienależnego pobrania świadczeń rodzinnych w postaci zasiłku pielęgnacyjnego.

Podkreślono, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Stwierdzono ponadto, że żądanie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w łącznej wysokości [...] zł łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie nie jest w realiach rozpatrywanej sprawy możliwe. Zgodnie z art. 16 ust. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych, osobie, której przyznano dodatek pielęgnacyjny za okres, za który wypłacono zasiłek pielęgnacyjny, Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub inny organ emerytalny lub rentowy, który przyznał dodatek pielęgnacyjny, wypłaca emeryturę lub rentę pomniejszoną o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconego za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego i przekazuje tę kwotę na rachunek bankowy organu właściwego. Stosownie zaś do przepisu ustępu 8 tego artykułu, przekazanie kwoty odpowiadającej wysokości zasiłku pielęgnacyjnego, o którym mowa w ust. 7, uznaje się za zwrot świadczeń nienależnie pobranych.

Majac powyższe na względzie Kolegium stwierdziło, że dochodzenie zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń w postaci zasiłku pielęgnacyjnego od S. R. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie nie może mieć miejsca, bowiem świadczenia te w kwocie odpowiadającej wysokości wypłaconego za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego powinny zostać, stosownie do cyt. wyżej art. 16 ust. 7 i ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, potrącone przez ZUS i przekazane na rachunek bankowy organu właściwego. Dlatego w ocenie Kolegium w niniejszej sprawie zaszła konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji Prezydenta [...] w części w jakiej mowa jest w pkt 2, tj. dotyczącej obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] września 2019 r. wniosła S. R., zarzucając jej:

1. naruszenie przepisów procesowych, które miały wpływ na rozstrzygnięcie, tj. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., poprzez niepodjęcie przez Organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy oraz w sposób niewyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, co doprowadziło do błędnego przyjęcia, że skarżąca nie poinformowała organu wypłacającego zasiłek pielęgnacyjny, podczas gdy taka informacja została złożona na piśmie datowanym na [...] maja 2010 r.

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2220, z późn. zm.; dalej: Ustawa o świadczeniach rodzinnych) - poprzez jego niezastosowanie w przypadku gdy skarżąca poinformowała organ wypłacający świadczenie o uzyskaniu z ZUS dodatku pielęgnacyjnego,

- art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niezastosowanie w przypadku, w którym skarżąca jest jako osoba starsza jest w trudnej sytuacji finansowej i zwrot kwoty żądanej przez organ nie może nastąpić bez uszczerbku dla jej utrzymania.

W związku z podniesionymi wyżej zarzutami, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części, tj. w zakresie uznania za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne w formie zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej kwocie [...] zł za okres od [...] maja 2010 r. do [...] marca 2019 r. przyznanego decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. zmienioną decyzją z dnia [...] listopada 2018 r., wydanymi z upoważnienia Prezydenta [...], oraz wniosła o zwrot kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Artykuł 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Z 2019 r. poz. 2325 dalej jako ppsa), stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl natomiast art. 135 ppsa sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydanych rozstrzygnięć stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2220).

Zgodnie z art. 2 tej ustawy świadczeniami rodzinnymi są m.in. zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego, a także świadczenia opiekuńcze: zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne. W myśl art. 16 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zgodnie zaś z art. 16 ust. 6 tej ustawy zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego.

Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżąca – S. R. od dnia [...] maja 2010 r. posiada uprawnienie do dodatku pielęgnacyjnego na stałe (pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w [...] z dnia [...] marca 2019 r.). Pomimo uzyskania prawa do dodatku pielęgnacyjnego S. R. nie powiadomiła o tym fakcie organu wypłacającego zasiłek pielęgnacyjny. W konsekwencji, pomimo braku uprawnienia do zasiłku pielęgnacyjnego od dnia [...] maja 2010 r., tj. od chwili przyznania dodatku pielęgnacyjnego przez ZUS, w związku z brakiem powiadomienia o tym fakcie Prezydenta [...], zasiłek ten był jej nadal wypłacany.

Nie ulega zatem wątpliwości, że w sprawie zaistniała przesłanka z art. 16 ust. 6 będącego tzw. normą kolizyjną powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych i ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z powołanego przepisu jednoznacznie wynika, że w przypadku zbiegu dwóch uprawnień (do zasiłku pielęgnacyjnego i do dodatku pielęgnacyjnego) osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje. Oznacza to, że wydając decyzje uznające za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne w formie zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej kwocie [...] za okres od [...] maja 2010 r. do [...] marca 2019 r. przez skarżącą, organy obu instancji działały zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Przyznanie prawa do dodatku pielęgnacyjnego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych oznacza, że skarżącej nie przysługuje już prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Skoro tak, to zaistniała podstawa do uznania za nienależnie pobrane w/w świadczeń rodzinnych w formie zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej kwocie [...]zł.

Ponadto Skarżąca zarzuciła organom niezastosowanie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w sytuacji gdy jest ona osobą starszą i w trudnej sytuacji finansowej.

Zdaniem Sądu merytoryczne stanowisko organów administracyjnych odpowiada obowiązującemu prawu. Należy bowiem podnieść, że z uwagi na regulację szczególną dotyczącą łącznego pobierania zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego przepisy art. 30 w ogóle nie mają zastosowania.

Trafnie w tym względzie organy przytaczają art. 16 ust. 7 i 8 tej ustawy. Pierwszy z tych przepisów do kompetencji organów emerytalno-rentowych przekazuje rozliczenie wypłaconego zasiłku pielęgnacyjnego za okres równoczesnego pobierania dodatku pielęgnacyjnego przez stosowne pomniejszenie świadczeń emerytalno-rentowych i przekazanie tej kwoty na rachunek organu właściwego, a drugi określa konsekwencje tego przekazania przez uznanie go za zwrot świadczeń nienależne pobranych. Tak więc sprawa zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, w związku z nabyciem prawa do dodatku pielęgnacyjnego została wyłączona z kognicji organów i sądów administracyjnych. Od decyzji ZUS dokonujących pomniejszenia świadczeń emerytalno-rentowych na skutek nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, przysługuje odwołanie do sądu powszechnego.

Przekazanie przez ZUS organowi kwoty pieniężnej w trybie art. 16 ust. 8 cyt. ustawy oznacza zwrot świadczeń nienależnie pobranych i kończy sprawę związaną z jednoczesnym pobieraniem dodatku i zasiłku pielęgnacyjnego.

Trafnie zatem Kolegium stwierdziło, że dochodzenie zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń w postaci zasiłku pielęgnacyjnego od S. R. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie nie może mieć miejsca, bowiem świadczenia te w kwocie odpowiadającej wysokości wypłaconego za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego powinny zostać, stosownie do cyt. wyżej art. 16 ust. 7 i ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, potrącone przez ZUS i przekazane na rachunek bankowy organu właściwego. Dlatego w ocenie Kolegium w niniejszej sprawie zaszła konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji Prezydenta [...] w części w jakiej mowa jest w pkt 2, tj. dotyczącej obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Przepisy art. 16 ust. 7 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych zostały wprowadzone ustawą nowelizacyjną z dnia 24 lipca 2015 r. (Dz. U. z 2015 r., poz. 1302) i stosownie do jej art. 10 pkt 2 weszły w życie 4 marca 2016 r. Mają one zastosowanie w niniejszej sprawie bowiem postępowanie w sprawie zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego nie zostało wszczęte przed tą datą, w związku z czym nie wchodzą w grę przepisy dotychczasowe, o jakich mowa w art. 7 ustawy nowelizacyjnej. Zauważyć należy, że w uzasadnieniu projektu tej ustawy wyraźnie wskazano, że wprowadzenie art. 16 ust. 7 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych miało na celu uproszczenie dochodzenia zwrotu należności wynikających z równoczesnego pobierania zasiłku i dodatku pielęgnacyjnego, spełniających podobny cel. Tak więc wyjęcie tego rodzaju sytuacji z reżimu ustalania i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, a w konsekwencji i ulg w tym zakresie, było świadomym zabiegiem ustawodawczym, znajdującym racjonalne umotywowanie. Oczywisty jest bowiem brak uprawnień do równoczesnego pobierania obu tych świadczeń, a potrącenie nadpłaty z bieżących świadczeń emerytalno-rentowych następuje z zachowaniem kwot wolnych od potrąceń zgodnie z art. 140 i 141 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j.t. Dz. U. z 2018 r., poz. 1270, ze zm.), co wystarczająco chroni interesy osób pobierających te świadczenia.

W tej sytuacji Sąd uznał, że w rozpatrywanej sprawie organy orzekające w sposób wyczerpujący przedstawiły w uzasadnieniu wydanych decyzji swoje racje oraz motywy podjętego rozstrzygnięcia. Prowadząc kontrolowane postępowanie nie uchybiły również zasadom postępowania administracyjnego.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.