Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia NSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędzia del. WSA Marek Krawczak Protokolant starszy asystent sędziego Karolina Mamcarz po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 sierpnia 2020 r. sygn. akt III SA/Łd 82/20 w sprawie ze skargi J. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od J. P. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia

25 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 82/20, oddalił skargę J. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia [...] listopada 2019 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

Treść uzasadnienia tego wyroku oraz innych przywołanych w niniejszym orzeczeniu dostępna jest w serwisie internetowym CBOSA (orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do meritum sprawy, zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

I. Naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270; obecnie t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (dalej k.p.a.), poprzez oddalenie skargi, mimo iż istniały podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonego postanowienia z uwagi na naruszenie w toku postępowania administracyjnego przepisów postępowania wskazanych powyżej, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie nie podjęcie z urzędu działań zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego przedmiotowej sprawy, a to w konsekwencji braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego przedmiotowej sprawy, z jednoczesnym pominięciem okoliczności istotnych z punktu widzenia jej rozstrzygnięcia, w konsekwencji niewyjaśnienie czy i kiedy nastąpiła rejestracja odbiornika, przez kogo i na jaki dokładnie adres, nadto nie wyjaśnienie czy skarżącemu rzeczywiście nadano nowy numer identyfikacyjny i skutecznie powiadomiono go o tym fakcie oraz kiedy to nastąpiło, jak rownież nie wyjaśnienie z jakiego powodu nie doręczono dłużnikowi pisemnego upomnienia zawierającego wezwanie do dobrowolnego uiszczenia zaległości, co doprowadziło do nie wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz rozpoznania sprawy z naruszeniem słusznego interesu skarżącego, jak również dokonanie oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego w sposób niejasny i nie uwzględniający faktu nie wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy.

2. art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na sporządzeniu uzasadnienie zaskarżonego wyroku w sposób nieodpowiadający normom wynikającym z powołanego przepisu, w szczególności poprzez nie wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej wydanego wyroku.

II. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.

3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 13 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej u.p.e.a.) poprzez oddalenie skargi mimo istnienia podstaw do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonego postanowienia, z uwagi na naruszenie w toku postępowania administracyjnego przepisu prawa materialnego wskazanego powyżej, co skutkowało bezzasadnym niezastosowaniem powołanego przepisu i przyjęciem, że w realiach przedmiotowej sprawy nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia zajętej wierzytelności z egzekucji, z uwagi na brak "ważnego interesu" dłużnika, podczas gdy uwzględniając wszystkie okoliczności sprawy należało dojść do wniosku zgoła odmiennego.

4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiotelefonicznych i telewizyjnych poprzez oddalenie skargi mimo istnienia podstaw do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonego postanowienia, z uwagi na naruszenie w toku postępowania administracyjnego przepisu prawa materialnego wskazanego powyżej, co skutkowało bezzasadnym nie zastosowaniem powołanego przepisu i przyjęciem, że w realiach przedmiotowej sprawy zostało wykazane, iż skarżący został skutecznie powiadomiony o nadaniu mu numeru identyfikacyjnego operatora publicznego w miejsce dotychczasowej książeczki abonamentowej, a tym samym nie nastąpiła utrata ważności wcześniej zarejestrowanego odbiornika RTV, w sytuacji, gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynikało, iż zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownika odbiorników RTV rzeczywiście zostało wysłane i odebrane przez skarżącego, co jest o tyle wątpliwe, że zawiadomienie z dnia [...].09.2008 r. zostało wystawione na adres ul. [...], pod którym skarżący nie mieszka od 2005 r., a zatem nawet wówczas gdyby przyjąć, że informacja została rzeczywiście wysłana do skarżącego, nie mógł on zostać skutecznie powiadomiony o nadaniu mu indywidualnego numeru, bowiem nie mógł odebrać w/w zawiadomienia, co skutkowało brakiem podstaw do naliczenia opłat abonamentowych za okres od czerwca 2013 r. do marca 2018 r.

Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw i z tego też względu nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Oznacza to, że poza przypadkami wymienionymi w art. 183 § 2 p.p.s.a. Sąd II instancji rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przez przyjęte w niej podstawy kasacyjne. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga ich prawidłowego określenia przez stronę skarżącą kasacyjnie. W skardze kasacyjnej należy, zatem powołać konkretne przepisy, którym miał uchybić Sąd I instancji, wskazać sposób złamania kwestionowanych norm prawnych, a ponadto uzasadnić zrzuty ich naruszenia. Sąd II instancji nie jest zobowiązany ani uprawniony do precyzowania, korygowania oraz uzasadniania za stronę podniesionych przez nią zarzutów kasacyjnych.

Skargę kasacyjną w rozpoznawanej sprawie oparto zarówno na podstawie naruszenia prawa materialnego, jak i naruszenia przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania obejmują naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.), w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a oraz art. 141 § 4 p.p.s.a.

Zarzut kasacyjny naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. jest niezasadny. Z przepisu tego wynika, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a jeżeli w wyniku uwzględniania skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, iż wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w sposób uniemożliwiający kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku (por. wyroki NSA: z 12 października 2010 r., sygn. II OSK 1620/10; z 15 marca 2018 r., sygn. akt II GSK 4005/16). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżony wyrok zawiera wszystkie elementy określone w art. 141 § 4 p.p.s.a., i poddaje się kontroli instancyjnej, w szczególności zawiera stanowisko co do stanu faktycznego, przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia oraz wyjaśnia podstawę prawną tegoż rozstrzygnięcia.

Również zarzut sformułowany w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślenia wymaga, że przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest postanowienie w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej . Istota sporu w sprawie sięga wniesionego przez zobowiązanego zarzutu nieistnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym wystawionym przez wierzyciela. Uzasadniając ten zarzut zobowiązany wskazał, że od 2005 r. nie zamieszkuje pod adresem ul. [...] a zatem nie mógł odebrać pod tym adresem zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru abonenta o ile w ogóle takie zawiadomienie zostało do strony wysłane. Zatem do badania zarzutu nieistnienia obowiązku zobowiązanego z tytułu opłaty abonamentowej konieczne było odwołanie się do przepisów ustawy opłatach abonamentowych, które mają znaczenie dla jego oceny merytorycznej.

Stosownie do art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1204 ze zm.) na posiadaczu zarejestrowanego odbiornika ciąży ex lege obowiązek uiszczenia abonamentu, powstający z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu rejestracji odbiornika. Odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne, dla celów pobierania abonamentu, podlegają zarejestrowaniu w placówkach operatora wyznaczonego (uprzednio publicznego), którym jest Poczta Polska, co wynika z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy abonamentowej i art. 46 ust. 2 ustawy z 12 czerwca 2003 r. Prawo pocztowe. Szczegóły procesu rejestracji odbiornika normował w spornym okresie - do 1 stycznia 2014 r. § 2 rozporządzenia Ministra Transportu z 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. nr 187, poz. 1342), zgodnie, z którym odbiornik winien zostać zarejestrowany - na wniosek użytkownika złożony w placówce Poczty Polskiej - w terminie 14 dni od jego nabycia. Dowodem zarejestrowania odbiornika jest "wniosek o rejestrację odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych" lub "zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownikowi odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych" (§ 3 ww. rozporządzenia). Wspomniany numer identyfikuje użytkownika w systemie i stanowi część numeru rachunku bankowego, na który mają być dokonywane wpłaty z tytułu abonamentu. Użytkownik ma obowiązek niezwłocznego powiadamiania (przez złożenie w placówce Poczty Polskiej "Formularza zgłoszenia zmiany danych") o zmianie danych zawartych we wniosku, o zgubieniu lub zniszczeniu obydwu dowodów zarejestrowania odbiorników oraz o zaprzestaniu używania odbiorników. Stosownie natomiast do § 5 ww. rozporządzenia dotychczasowe dowody zarejestrowania odbiorników w formie imiennej książeczki opłaty abonamentowej za używanie odbiorników stanowią dowód zarejestrowania odbiorników nie dłużej niż przez okres dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie tego rozporządzenia, tj. od dnia 13 grudnia 2007 r. (ust. 1). Poczta Polska w terminie dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia z 2007 r z urzędu nadaje posiadaczom imiennych książeczek, o których mowa w ust. 1, indywidualny numer identyfikacyjny. O nadaniu numeru operator publiczny powiadamia użytkownika, przesyłając zawiadomienie określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia (ust. 2). Nowe rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1676), które weszło w życie 1 stycznia 2014 r. potwierdzało, że indywidualne numery identyfikacyjne użytkownika wydane na podstawie dotychczas obowiązujących przepisów zachowują ważność (§ 18 ust. 1 ww. rozporządzenia). W ustawie tej z faktem posiadania odbiornika, w stosunku, do którego ciążył na posiadaczu obowiązek jego rejestracji, ustawodawca połączył obowiązek ponoszenia opłat abonamentowych. Tak, więc obowiązek ponoszenia opłaty abonamentowej ciążył m.in. na podmiotach, które w dniu wejścia w życie ustawy abonamentowej miały, tak jak zobowiązany, zarejestrowany odbiornik. Zobowiązany, wnosząc zarzut nieistnienia obowiązku (art. 33 pkt 1 u.p.e.a.), powinien był jednak przedstawić dowody potwierdzające, że obowiązek względem niego nie istnieje. W tej sytuacji to na nim ciążył obowiązek wykazania okoliczności znoszących powstały uprzednio obowiązek w zakresie uiszczenia opłat abonamentowych. Wymagało to przedłożenia dowodu wyrejestrowania odbiornika. Tymczasem na gruncie tej sprawy strona wywodzi, że skoro skarżący nie dokonywał rejestracji odbiornika w nowym miejscu zamieszkania to uznać należy, że nie powstał obowiązek uiszczenia opłaty abonamentowej. Takie stanowisko prezentuje skarżący pomimo, że nie neguje iż w poprzednim miejscu zamieszkania miał zarejestrowany odbiornik RTV. Skoro tak, to rację ma Sąd I instancji, który w ślad za organem wskazuje, że skarżący powinien przedłożyć dokument (dowód) z którego będzie wynikać, że wyrejestrował odbiornik RTV. Należy bowiem zauważyć , że omawiany obowiązek opłacania abonamentu jest związany nie tyle z miejscem zamieszkania abonenta ile posiadaniem przez abonenta odbiornika RTV gotowego do użycia (korzystania).

Zobowiązany, wnosząc zarzut nieistnienia obowiązku (art. 33 pkt 1 u.p.e.a.), powinien był jednak przedstawić dowody potwierdzające, że obowiązek względem niego nie istnieje. Jak już powiedziano, w tej sytuacji to na nim ciążył obowiązek wykazania okoliczności znoszących powstały uprzednio obowiązek w zakresie uiszczenia opłat abonamentowych. Wymagało to przedłożenia dowodu wyrejestrowania odbiornika. W orzecznictwie administracyjnym zgodnie przyjmuje się, że ciężar dowodu ciąży na tym, kto z danego stanu wywodzi korzystne dla siebie skutki. (por. wyrok NSA z 22 marca 2018 r., sygn. akt II GSK 1343/16).

Sąd I instancji dokonał merytorycznej kontroli zaskarżonego postanowienia i wbrew zarzutom skargi wskazującej na naruszenie przepisów art. 6, art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., nie wynika z niej, na czym w ocenie autora skargi kasacyjnej, polega wpływ wytkniętych organom uchybień na wynik postępowania. Merytoryczna kontrola rozstrzygnięć organów i zawarta w uzasadnieniu Sądu I instancji ich ocena, jako poprawnych jurydycznie, nie budzi zastrzeżeń Naczelnego Sądu Administracyjnego. Nie została też naruszona ustanowiona w art. 8 k.p.a. zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa. Realizacja tej zasady uzależniona jest od przestrzegania reguł postępowania przyjętych w kodeksie postępowania administracyjnego, poczynając od zasad ogólnych, przez rozwiązania przyjęte w przepisach szczególnych. Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że prowadzenie postępowania zgodnie z przepisami prawa procesowego oraz prawidłowe stosowanie przepisów prawa materialnego jest działaniem zgodnym z wyrażoną w art. 8 k.p.a. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa.

Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie już wyrażał pogląd, zaprezentowany np. w wyroku z 22 marca 2018 r., sygn. akt II GSK 1343/16, że: "zarejestrowanie odbiornika pod rządami którejkolwiek z ustaw (...) bez jej późniejszego wyrejestrowania stanowi wystarczającą przesłankę istnienia wynikającego z ustawy obowiązku uiszczania opłat za jego użytkowanie (aktualnie jest to opłata abonamentowa), który podlega egzekwowaniu w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym" a "obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej trwa od dnia poprzedzającego zgłoszenie wyrejestrowania lub do dnia miesiąca, w którym dopełniono formalności związanych ze zwolnieniem od opłat abonamentowych". Niedokonanie skutecznego prawnie wyrejestrowania odbiornika rtv i nieuregulowanie zaległości z tytułu nieopłaconego abonamentu uzasadnia zaś podjęcie czynności zmierzających do przymusowego ich ściągnięcia (wyrok NSA z 7 czerwca 2018 r., sygn. akt I GSK 801/18).

Także Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 16 marca 2010 r., sygn. akt K 24/08 wskazał, że: "zgodnie z art. 2 ust. 1 i ust. 2 ustawy abonamentowej na posiadaczu zarejestrowanego odbiornika ciąży ex lege obowiązek uiszczenia abonamentu, powstający z pierwszy dniem miesiąca następującego po miesiącu rejestracji odbiornika".

Analogicznie wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny wskazując, że obowiązek uiszczenia takiej opłaty powstaje z mocy samej ustawy, bez wezwania i jest realizowany w terminach i wysokości określonej ta ustawą (wyrok NSA z 10 października 2015 r., sygn. akt II GSK 1818/14). Z samej ustawy wynika zarówno wysokość należności z tytułu abonamentu, jak i termin jej płatności.

Nieuzasadniony jest również zarzut sformułowany w pkt 4 petitium skargi kasacyjnej, tj. naruszenia § 5 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiotelefonicznych i telewizyjnych, ponieważ Sąd I instancji nie stosował tej regulacji prawnej. Tym samym zarzut ten usuwa się spod kontroli Sądu kasacyjnego.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi za nieusprawiedliwione i oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).