Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marzenna Zielińska Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędzia del. WSA Mirosław Trzecki (spr.) Protokolant asystent sędziego Patrycja Czubała po rozpoznaniu w dniu 28 października 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M.D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 8 maja 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 339/14 w sprawie ze skargi M. D. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] r. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M. D. na rzecz Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] r. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. D. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] - [...] marca 2013 r. z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddalił skargę.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że M. D. (dalej jako "skarżąca" lub "zdająca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia (dalej Komisja Egzaminacyjna, organ) nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznawania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dnia [...] - [...] marca 2013 r. Zaskarżoną uchwałą Komisja Egzaminacyjna II Stopnia, utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w Z. z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] stwierdzającą, iż skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Jako podstawę prawną Komisja Egzaminacyjna wskazała art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm., dalej też jako "u.r.p."), w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Do wydania zaskarżonej uchwały doszło w następującym stanie faktycznym oraz prawnym.

W dniach od [...] do [...] marca 2013 r. skarżąca przystąpiła do egzaminu radcowskiego przed Komisją Egzaminacyjną do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w Z.. Po sprawdzeniu testu z pierwszej części egzaminu oraz po dokonaniu oceny każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu, Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że:

- z pierwszej części egzaminu radcowskiego, stanowiącej zestaw pytań testowych składający się ze 100 pytań skarżąca otrzymała 79 punktów, co stanowi ocenę dobrą,

- z drugiej części egzaminu radcowskiego ocenę bardzo dobrą,

- z trzeciej części egzaminu radcowskiego ocenę dobrą,

- z czwartej części egzaminu radcowskiego ocenę niedostateczną,

- z piątej części egzaminu radcowskiego ocenę dostateczną.

Zgodnie z treścią art. 366 ust. 1 u.r.p., pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Mając na uwadze uzyskaną przez skarżącą ocenę z części czwartej obejmującej prawo gospodarcze, Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że skarżąca uzyskała negatywny wynik z egzaminu radcowskiego.

Zadanie z tej części egzaminu radcowskiego polegało na sporządzeniu umowy spółki osobowej uregulowanej w Kodeksie spółek handlowych, w której każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką, a odpowiedzialność wspólników ma charakter subsydiarny. Wspólnicy nie wykonują wolnych zawodów. Postanowienia umowy spółki winny zapewniać stabilne działanie spółki i eliminować płaszczyzny konfliktów między wspólnikami, przy czym pozycja poszczególnych wspólników w spółce nie musi być tożsama.

Założeniami do umowy było:

1. Wspólnicy:

K. K., zam. ul. S. 3, [...] G.,

P. S., zam. ul. M. [...], [...] T.,

"K." sp. z o.o. z/s w G., adres: ul. P. [...], 25-123 G.

Spółka działać będzie pod firmą zawierającą firmę spółki z o.o.

Przedmiotem działalności spółki będzie sprzedaż detaliczna prowadzona przez domy sprzedaży wysyłkowej lub Internet (PKD 47.91.Z).

Przedmiot wkładów wnoszonych przez wspólników jest różny, a ich wartości są nierówne.

Umowa winna określać czynności, które uznaje się za przekraczające zakres zwykłych czynności spółki.

Umowa winna określać sposób podejmowania wewnętrznych rozstrzygnięć w spółce.

Umowa winna ustanawiać zakaz konkurencji i ew. sposób zwolnienia z zakazu przez pozostałych wspólników.

Umowa winna zawierać zasady przeniesienia na inną osobę ogółu praw i obowiązków majątkowych wspólnika.

Umowa winna zawierać postanowienia na wypadek śmierci wspólnika.

Umowa winna uwzględniać brakujące elementy stanu faktycznego. Może nadto zawierać ewentualne dodatkowe elementy tego stanu. Umowa może zawierać postanowienia regulujące kwestie nieobjęte założeniami, przy czym nie mogły być one sprzeczne z tymi założeniami. W miejscach podpisu należało wpisać wyraz "podpis", ze wskazaniem osoby składającej podpis.

Praca skarżącej z zakresu prawa gospodarczego została sprawdzona przez dwóch egzaminatorów, z których jeden ocenił pracę na ocenę niedostateczną (2), a drugi na ocenę dostateczną. Pierwszy z egzaminatorów, oceniając zachowanie wymogów formalnych stwierdził, iż w przedmiotowej pracy wymogi formalne nie zostały zachowane z uwagi na wadliwie określoną reprezentację spółki z o.o. przez pełnomocnika powołanego uchwałą zgromadzenia wspólników nie wprowadzając założenia, że jeden lub obaj pozostali wspólnicy są członkami zarządu spółki.

Oceniając prawidłowość zastosowania przepisów prawa i umiejętność jego interpretacji, egzaminator podniósł, że sporządzono nieważną umowę spółki jawnej, nieprawidłowo zastosowano przepisy prawa. Oceniając poprawność zastosowanego przez zdającą sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje, egzaminujący wskazał, że umowa sporządzona została nieprawidłowo z uwagi na fakt, iż niewłaściwa jest reprezentacja spółki z o.o., jako wspólnika co czyni umowę nieważną.

W innych uwagach podniesiono, że praca została sporządzona z użyciem prawidłowego języka.

Drugi z egzaminujących stwierdził, iż minimalne wymogi formalne niezbędne dla ważności umowy spółki zostały spełnione. Oceniając prawidłowość zastosowania przepisów prawa i umiejętność jego interpretacji, egzaminator podniósł, że pełnomocnik spółki z o.o., zawierający umowę ma błędne umocowanie uchwałą wspólników, gdy tymczasem spółkę z o.o. może reprezentować i jest upoważniony do działania w imieniu tej spółki jedynie zarząd. W ocenie egzaminatora przedmiotowe uchybienie świadczy o niezrozumieniu istoty spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

Oceniając poprawność zaproponowanego przez zdającą sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje, egzaminator podkreślił, brak precyzyjnego określenia wkładu niepieniężnego wnoszonego przez wspólnika K. K. w postaci świadczenia pracy. Ponadto, w ocenie egzaminatora, zdająca niewłaściwie oznaczyła w firmie spółki nazwisko wspólnika S., niepotrzebnie także zawężono pojęcie spółki konkurencyjnej tylko do spółki działającej na terenie G., co nie chroni należycie interesów spółki. Ponadto, co istotne, zakaz konkurencji nie obejmuje indywidualnej działalności gospodarczej.

W innych uwagach wskazano, na nieprecyzyjne sformułowania prawnicze w § 10 ust. 1 umowy winno być dodane słowo "samodzielnie" gdyż inaczej istniejący zapis nie ma sensu

Skarżąca złożyła do Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości odwołanie od ww. uchwały Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w Z., wnosząc o uchylenie uchwały podjętej w I instancji.

Uchwałą z dnia [...] listopada 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznawania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę z dnia [...] kwietnia 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w Z..

Zdaniem organu, kluczowe znaczenie dla utrzymania w mocy uchwały pierwszoinstancyjnej miało sporządzenie przez skarżącą w ramach zadania egzaminacyjnego z prawa gospodarczego, nieważnej umowy spółki jawnej, poprzez uchybienie przepisom o reprezentacji spółki z o.o. (skarżąca w sporządzonej umowie wskazała, że spółkę z o.o. reprezentował pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników). W opozycji do powyższej tezy skarżąca wskazała, że podczas sporządzania pracy egzaminacyjnej przyjęła założenie, że wspólnicy spółki jawnej są równocześnie członkami zarządu wspólnika będącego spółką kapitałową, co w efekcie skutkowało koniecznością ustanowienia pełnomocnika do reprezentowania spółki z o.o. w trybie art. 210 k.s.h. Tymczasem, jak wywiódł organ odwoławczy, mając na względzie fakt, iż w trakcie egzaminu radcowskiego weryfikacji podlega m. in. znajomość przepisów prawa oraz umiejętność ich prawidłowego zastosowania, a także przygotowanie do samodzielnego świadczenia pomocy prawnej przez kandydatów na radców prawnych, obowiązkiem zdającej było wyjaśnienie przyczyn wprowadzenia odmiennego, wyjątkowego sposobu reprezentacji spółki z o.o. poprzez dokonanie stosownego zapisu treści tego założenia w sporządzonej umowie.

Ponadto organ wskazał, że umowa przygotowana przez zdającą może świadczyć o braku znajomości realiów obrotu gospodarczego i braku odpowiedniego zabezpieczenia interesów wszystkich wspólników, a tym samym o braku przygotowania do samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego,

Potwierdzeniem powyższej tezy były w ocenie organu, zapisy odnoszące się do wniesienia wkładu, określenia czynności przekraczających zwykły zarząd spółki, jak również działalności konkurencyjnej. Istotną wniesienia wkładu jest stworzenie skutecznego zobowiązania pomiędzy spółką a wspólnikiem, w celu wyposażenia zawiązywanego podmiotu w zaplecze niezbędne do funkcjonowania w obrocie gospodarczym, nadto każdy wnoszony wkład powinien zostać opisany w sposób na tyle precyzyjny, aby umożliwić spółce wyegzekwowanie przedmiotowego zobowiązania od wspólnika, tymczasem skarżąca jako przedmiot wkładu wspólnika K. K. wskazała świadczenie pracy administracyjno - biurowej na rzecz spółki bez bliższego określenia przedmiotu świadczenia, zatem jej obowiązkiem było precyzyjne określenie - jeśli zdecydowała się na zaproponowanie w przygotowanej umowie wkładu budzącego wątpliwości interpretacyjne - co najmniej wymiaru czasu wspólnika. Jednocześnie skarżąca wskazała, że wkłady wspólników są w sposób wyraźny zróżnicowane pod względem wartościowym wahając się od kwoty 20 tys. zł. do 80 tys. zł.

W odniesieniu do zaproponowanego przez zdającą zapisu w zakresie określenia czynności przekraczających zwykły zarząd spółki, to zgodnie z treścią § 12 sporządzonej umowy spółki, sprawami przekraczającymi zwykły zarząd spółki jest jedynie: dokonywanie zakupów na rzecz spółki o wartości ponad kwotę 10 tys. zł, oraz zaciąganie pożyczek w imieniu spółki o wartości ponad kwotę 40 tys. zł. Wskazując na zbyt wąskie określenie katalogu czynności przekraczających zwykły zarząd i rezygnację z przesłanek warunkujących uznanie czynności za przekraczającą zakres zwykłego zarządu na poczet sporządzenia katalogu enumeratywnego, organ odwoławczy podkreślił niedostateczny stopień dbałości o interesy wszystkich wspólników.

Za całkowicie chybione organ uznał natomiast wprowadzony przez skarżącą zapis w zakresie działalności konkurencyjnej, wyjaśniając, że w świetle postanowień § 13 ust. 1 sporządzonej umowy, nie zostało bezsprzecznie wyłączone prawo do prowadzenia działalności konkurencyjnej w ramach działalności gospodarczej, a sama działalność konkurencyjna została niepotrzebnie ograniczona do działalności prowadzonej na terenie G., co również stanowiło wadę pracy powodującą obniżenie oceny.

Ponadto sporządzona praca zawierała inne uchybienia, m.in. takie jak oznaczenie firmy spółki. Zgodnie z założeniem do zadania spółka miała działać pod firmą zawierającą firmę spółki z o.o., dlatego wymienienie w firmie spółki dodatkowo jeszcze nazwiska wspólnika (§ 2 umowy) chociaż nie jest to niezgodne z przepisami prawa zostało dokonane wbrew założeniu.

Pozostałe uchybienia umowy sporządzonej przez skarżącą, polegające na wprowadzeniu zasady równego udziału w zyskach niezależnie od wartości wniesionego wkładu, jak również kwestii związanych z postanowieniami na wypadek śmierci wspólnika – w ocenie organu- wskazują na brak znajomości realiów obrotu gospodarczego przez skarżącą.

Komisja Egzaminacyjna uznała, że przygotowana przez zdającą umowa nie pozwala przyjąć, że czyni ono zadość wymogom profesjonalnego opracowania prawniczego, a tym samym że skarżąca jest przygotowana do samodzielnego i należytego świadczenia pomocy prawnej w sposób przewidziany ustawą o radcach prawnych.

Na powyższą uchwałę M. D. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie uchwały I instancji.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej uchwale i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalając skargę wskazał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona uchwała nie narusza prawa w stopniu dającym podstawy do jej uchylenia.

Z art. 36 (5) ust. 2 u.r.p. wynika, że oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych. Przepis ten w ust. 3 stanowi, że każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Z ust. 4, omawianego przepisu wynika, że ostateczną ocenę z pracy pisemnej danego zadania z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów.

W niniejszej sprawie egzaminatorzy oceniający pracę skarżącej z prawa gospodarczego wystawili oceny cząstkowe 2 i 3, w wyniku czego średnia arytmetyczna z wystawionych ocen cząstkowych była oceną negatywną.

Z art. 36 (5) ust. 2 u.r.p. ponadto wynika, że oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dwaj egzaminatorzy dokonują biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Jak wynika z orzecznictwa Naczelnego sądu Administracyjnego, dopiero spełnienie wszystkich przesłanek wymienionych w przywołanym powyżej przepisie, pozwala na wystawienie oceny pozytywnej z danej części egzaminu radcowskiego.

W wyroku z 13 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1929/12, Naczelny Sąd Administracyjny analizując relację przepisów art. 36(5) ust. 2 oraz 36(4) ust. 10 u.r.p. skonstatował, że: "W zależności od stopnia przygotowania do wykonywania omawianego zawodu przez osobę przystępującą do egzaminu wynik ten powinien być jeden, pozytywny albo negatywny, przy czym tylko spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów zaproponowanego rozwiązania uprawnia oceniających do przejścia do skali ocen pozytywnych (od celującej do dostatecznej)".

W opinii Sądu, Komisja Egzaminacyjna, oceniając ponownie pracę skarżącej w części dotyczącej prawa gospodarczego, uznała, że nie wykroczyła poza granice określone w przywołanym przepisie. Przepis ten zawiera sformułowania nieostre, pozostawiając w związku z tym egzaminatorom jak i Komisji II Stopnia pewien ograniczony luz decyzyjny, co znalazło też swój wyraz w rozbieżnej ocenie pracy skarżącej dokonanej przez egzaminatorów, jednak Komisja Egzaminacyjna w zaskarżonej uchwale wykazała, iż nie wykroczyła poza dopuszczalne granice wyboru konsekwencji prawnych wynikających przepisów ustawy o radcach prawnych w zakresie dotyczącym oceny pracy egzaminacyjnej skarżącej.

Przedmiotem zadania z zakresu prawa gospodarczego było sporządzenie, na zlecenie wszystkich przyszłych wspólników, umowy spółki osobowej uregulowanej w Kodeksie spółek handlowych, w której każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia, całym swoim majątkiem, solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką, a odpowiedzialność wspólników ma charakter subsydiarny. Wspólnicy nie wykonują wolnych zawodów. Postanowienia umowy spółki winny zapewniać stabilne działanie spółki i eliminować płaszczyzny konfliktów między wspólnikami, przy czym pozycja poszczególnych wspólników w spółce nie musi być tożsama.

Prawidłowe rozwiązanie kazusu egzaminacyjnego sprowadzało się zatem do sporządzenia umowy spółki jawnej z uwzględnieniem wskazanych w zadaniu egzaminacyjnym założeń.

Komisja Egzaminacyjna odniosła się do wszystkich istotnych w niniejszej sprawie zarzutów skarżącej, przedstawiając w tym zakresie własne stanowisko. Komisja Egzaminacyjna przychyliła się do wskazanego przez jednego z egzaminatorów najistotniejszego mankamentu pracy, polegającego na sporządzeniu przez skarżącą nieważnej umowy spółki jawnej, poprzez uchybienie przepisom o reprezentacji spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (w § 1 umowy spółkę z o.o. reprezentował pełnomocnik powołany uchwałą Zgromadzenia Wspólników). W opozycji do powyższej tezy skarżąca wskazała, że podczas sporządzania pracy egzaminacyjnej przyjęła założenie, że wspólnicy spółki jawnej są równocześnie członkami zarządu wspólnika będącego spółką kapitałową, co w efekcie skutkowało koniecznością ustanowienia pełnomocnika do reprezentowania spółki z o.o. w trybie art. 210 ustawy z 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 1030) – k.s.h. Zgodnie z § 1 ww. artykułu, w umowie między spółką a członkiem zarządu oraz w sporze z nim spółkę reprezentuje rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników. Celem art. 210 § 1 k.s.h. jest uniemożliwienie dokonywania czynności prawnych z członkami zarządu według normalnych reguł obowiązujących przy czynnościach prawnych. Taka normalna reguła określona jest w art. 201 k.s.h. i polega na bezwarunkowym przyznaniu - spośród organów - kompetencji do reprezentacji spółki zarządowi. Innymi słowy, regulacja przewidziana w art. 210 § 1 k.s.h. stanowi wyjątek od reguły zasady reprezentacji w spółce z o.o. Zatem, jeśli intencją skarżącej było przyjęcie powyżej wskazanego założenia, to winna była ona dokonać stosownego zapisu treści tego założenia w sporządzonej umowie spółki jawnej, tym bardziej, że wskazany przez nią sposób reprezentacji spółki z o.o. stanowi wyjątek od zasady określonej w k.s.h., że spółkę reprezentuje zarząd, a nie budzi wątpliwości Sądu, że umowa sporządzona przez skarżącą – czego dowiodła Komisja Egzaminacyjna - nie zawiera tego dodatkowego założenia.

Komisja Egzaminacyjna wskazała ponadto na uchybienia związane z wniesieniem wkładu - skarżąca przedmiotem wkładu jednego ze wspólników uczyniła świadczenie pracy administracyjno - biurowej na rzecz spółki, który to wkład, z uwagi na wątpliwości interpretacyjne, winien był zostać opisany w sposób na tyle precyzyjny, aby umożliwić spółce wyegzekwowanie przedmiotowego zobowiązania od wspólnika. Równocześnie wkłady wspólników zostały zróżnicowanie określone, przy jednoczesnym (§ 5 umowy) wprowadzeniu zasady równego udziału wspólników w zyskach, niezależnie od wysokości wkładów (§ 7 umowy), co zdaniem Sądu świadczy o braku znajomości realiów obrotu gospodarczego przez skarżącą.

Sąd przychylił się do argumentacji organu, że skoro skarżąca zdecydowała się na zaproponowanie wkładu budzącego wątpliwości interpretacyjne w przeciwieństwie np. do wkładu pieniężnego, to jej obowiązkiem było precyzyjne określenie, co najmniej wymiaru czasu pracy wspólnika. W przeciwnym wypadku nie sposób wykluczyć sytuacji, że na gruncie obowiązku świadczenia pracy może dojść do konfliktów pomiędzy wspólnikami spółki, co jednoznacznie zaświadcza o braku dbałości o interesy wspólników, które skarżąca miała obowiązek uwzględnić.

Za uchybienie sporządzonej umowy Komisja Egzaminacyjna uznała również brak dodatkowych założeń do zadania, które uzasadniałyby zwolnienie jednego ze wspólników od udziału w stratach (§ 8 umowy). Całkowicie pozbawiony sankcji został obowiązek zawarty w § 15 ust. 3 umowy tj. przedłożenia umowy przenoszącej prawa i obowiązki wspólnika pozostałym wspólnikom. Natomiast § 17 ust. 2 nierealnie wskazano umowy termin - 15 dni na wskazanie przez następców prawnych osoby upoważnionej do wykonywania praw zmarłego wspólnika. Brak również uregulowania dotyczącego możliwości wypowiedzenia spółki przez wspólnika wobec zawarcia umowy spółki na czas nieograniczony a także brak określenia sposobu podejmowania wewnętrznych rozstrzygnięć w spółce (§ 11 umowy).

Ponadto należy za zasadne uznać zarzut organu odwoławczego, zbyt wąskiego określenia katalogu czynności przekraczających zwykły zarząd – zgodnie z treścią § 12 umowy spółki, sprawami przekraczającymi zwykły zarząd spółki jest jedynie: dokonywanie zakupów na rzecz spółki o wartości ponad kwotę 10 tys. zł., oraz zaciąganie pożyczek w imieniu spółki o wartości ponad kwotę 40 tys. zł. rezygnując z przesłanek warunkujących uznanie czynności za przekraczającą zakres zwykłego zarządu, na poczet sporządzenia katalogu enumeratywnego. Tym samym wyłączone z powyższego katalogu zostało zaciąganie innych zobowiązań finansowych, nawet znacznie przenoszących wskazane wyżej kwoty.

Za chybiony należy uznać wprowadzony przez skarżącą zapis w zakresie działalności konkurencyjnej. W świetle zapisu postanowień § 13 umowy, nie zostało bezsprzecznie wyłączone prawo do prowadzenia działalności konkurencyjnej w ramach działalności gospodarczej, a sama działalność konkurencyjna została niepotrzebnie ograniczona do działalności prowadzonej na terenie G..

Ponadto sporządzona praca zawiera inne uchybienia, t.j. oznaczenie firmy spółki, które – pomimo że nie jest niezgodne z art. 24 § 1 k.s.h., zostało jednak dokonane wbrew założeniu zadania egzaminacyjnego.

Sąd wyjaśnił, że nie znalazł podstaw do kwestionowania zasadności stanowisk egzaminatorów i Komisji II Stopnia, mając na względzie, iż stanowiska te zostały prawidłowo i przekonywująco uzasadnione. Ocena ta, zdaniem Sądu była pełna i wyczerpująca. Sąd badając przedmiotową sprawę nie dopatrzył się również naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. Uzasadnienie zaskarżonej uchwały zawierało bowiem wszystkie elementy wskazane w art. 107 § 3 k.p.a., a postępowanie w sprawie było prowadzone zgodnie ze wskazaniami zawartymi w art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organ dokonał wnikliwej analizy zadania egzaminacyjnego, w wyniku czego odniósł się merytorycznie do konkretnych wad pracy oraz omówiono błędy skarżącej, rzutujące na podjęte rozstrzygnięcie.

Sąd podkreślił, że wykonywanie zawodu radcy prawnego wymaga połączenia dwóch podstawowych elementów: wiedzy zawodowej oraz zasad etyki. Istota zawodu radcy prawnego zdefiniowana jest w przepisach art. 4 ust. 1, art. 6 ust. 1 i art. 7 oraz art. 2 u.r.p. Zgodnie z art. 4 ust. 1 wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, z wyjątkiem występowania w charakterze obrońcy w postępowaniu karnym i w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe. Art. 6 ust. 1 ustawy stanowi, że zawód radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami. Pomoc prawna świadczona przez radcę prawnego ma przy tym na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana (art. 2 ww. ustawy). Przytoczone przepisy kładą wyraźny akcent na pomoc prawną, która ma być świadczona w celu ochrony interesów mocodawcy. Prowadzenie przez radcę prawnego działalności zawodowej wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania nałożonych na niego obowiązków zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. Egzamin zawodowy stanowi kluczową formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata na radcę prawnego. Radca prawny świadcząc pomoc prawną, która obejmuje także występowanie przed sądami i trybunałami występuje jako pełnomocnik procesowy strony, działając w jej imieniu z bezpośrednimi dla niej skutkami. Z powyższych względów za słuszne należało uznać stanowisko Komisji II stopnia, która omawiane uchybienie w pracy pisemnej skarżącej z czwartej części egzaminu radcowskiego zakwalifikowała jako istotne, w stopniu dyskwalifikującym przedmiotową pracę.

Podsumowując WSA stwierdził, że wskazane przez organ uchybienia zdającej egzamin radcowski z zakresu prawa gospodarczego są istotne, a dokonanie ich oceny za trafne i uzasadnione, przy czym zdaniem Sądu organ w zakresie formułowania tych ocen nie przekroczył granic uznania administracyjnego.

M. D., reprezentowana przez pełnomocnika profesjonalnego zaskarżyła w całości powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 8 maja 2014 r. i na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.; tekst jednolity Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.) zarzuciła mu:

I. Naruszenie przepisów prawa materialnego:

- art. 36 (4) ust. 1 i 36 (5) ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. 1982, Nr 19, poz. 145 ze zm.), poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż zakres rozpoznania odwołania skarżącej przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (dalej: Komisja odwoławcza) odpowiada dyspozycji wskazanych przepisów, podczas gdy nie doszło do realnego zweryfikowania przygotowania skarżącej do wykonywania zawodu radcy prawnego.

II. Naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji gdy Komisja Egzaminacyjna i Komisja odwoławcza w sposób niewłaściwy ustaliły negatywny wynik z egzaminu skarżącej, podczas gdy właściwa ocena pracy z czwartej części egzaminu radcowskiego skarżącej powinna prowadzić do uzyskania przez skarżącą co najmniej oceny dostatecznej, a w ostateczności do pozytywnego wyniku egzaminu radcowskiego;

- art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r, prawo o ustroju sądów administracyjnych (dalej: p.u.s.a.) w związku z art. 3 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art, 7, 77 §1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administacyjnego (dalej: k.p.a.) w związku z art. 11 i 107 §1 i 3 k.p.a. i art. 140 k.p.a. polegające na:

- niedokonaniu realnej kontroli zgodności z prawem działania Komisji odwoławczej w toku rozpoznania odwołania skarżącej, co skutkowało oddaleniem skargi na uchwałę Komisji odwoławczej (dalej: skarga), w szczególności poprzez:

1)brak odniesienia się przez Sąd do podniesionych w skardze zarzutów,

2)pozbawione merytorycznego uzasadnienia i sprzeczne z treścią uzasadnienia uchwały podjętej przez Komisję odwoławczą przyjęcie przez Sąd, iż Komisja odwoławcza należycie rozpoznała odwołanie oraz szczegółowo uzasadniła swoje stanowisko w przedmiotowej sprawie, w sytuacji gdy uzasadnienie uchwały Komisji odwoławczej nie zawiera jakiejkolwiek merytorycznej polemiki z argumentacją skarżącej, brak w nim szczątkowego choćby uzasadnienia prawnego prezentowanych przez Komisję II stopnia twierdzeń, brak jakiegokolwiek wywodu logicznego pozwalającego ustalić, dlaczego Komisja dokonuje akurat takiej oceny, nadto twierdzenia Komisji II stopnia de facto sprowadzają się do negowania podstawowych zasad konstrukcji spółki jawnej, ustalonych przez ustawodawcę w ustawie z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (dalej: k.s.h.) oraz zasad wykonywania zawodu radcy prawnego określonych w ustawie o radcach prawnych;

3)brak rzetelnego, merytorycznego ustosunkowania się do argumentów wskazanych w skardze odnośnie każdego z podniesionych w niej zarzutów, brak analizy argumentacji podniesionej przez skarżącą, brak uzasadnienia prawnego dla przyjętych przez Sąd twierdzeń, brak wywodu logicznego pozwalającego ustalić kryteria jakimi kierował się Sąd, rozpoznając sprawę w zakresie wniesionej skargi;

4)przyjęcie przez Sąd I instancji, iż Komisja odwoławcza korzysta z "luzu decyzyjnego" nie tylko w zakresie podejmowanego rozstrzygnięcia lecz również w zakresie dokonywania ustaleń faktycznych w sprawie i oceny materiału dowodowego, podczas gdy Komisja zobligowana jest procedować zgodnie z art. 7, 77 §1 i 80 k.p.a., podejmując uchwały w granicach i na zasadach określonych w szczególności przez art. 36 (4) i 36 (5) ustawy o radcach prawnych.

Mając na uwadze powyższe skarżaca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, zasądzenie od Organu na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także rozpoznanie skargi także pod nieobecność skarżącej lub jej pełnomocnika.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] - [...] marca 2013 r. odpowiadając na skargę kasacyjną wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasadzenie kosztów postępowania.

|Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: |

|Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz. U. z |

|2012 r. poz. 270 z późn. zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi |

|kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki zostały określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. |

|Żadna z przesłanek nieważności postępowania w niniejszej sprawie nie występuje. Związanie granicami skargi kasacyjnej oznacza, że |

|Naczelny Sąd Administracyjny może poruszać się tylko w ramach przytoczonych zarzutów wyjaśnionych w uzasadnieniu, gdyż ten element |

|skargi należy traktować jako całość. |

|Granice skargi kasacyjnej wyznaczają między innymi wymienione w art. 176 p.p.s.a. podstawy kasacyjne, które zgodnie z art. 174 tej |

|ustawy mogą stanowić: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszenie przepisów |

|postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. |

|Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie została oparta zarówno na zarzucie naruszenia prawa materialnego, jak i zarzucie |

|naruszenia przepisów prawa materialnego. W takiej sytuacji w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów |

|postępowania, albowiem dopiero stwierdzeniu, że w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania można dokonać oceny |

|prawidłowości zastosowania przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego. |

|Dokonując oceny w powyższy sposób podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna |

|nie ma usprawiedliwionych podstaw. |

|Najdalej idącym zarzutem procesowym, którego ocena winna być dokonana w pierwszej kolejności jest zarzut naruszenia przez Sąd I |

|instancji art. 141 § 4 p.p.s.a w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. i art. 1 § 2 p.u.s.a. polegające na niedokonaniu realnej kontroli |

|zgodności z prawem działania Komisji odwoławczej, w szczególności poprzez brak odniesienia się do wszystkich zarzutów skarżącej Spółki |

|sformułowanych w skardze, przyjęcie że komisja odwoławcze należycie rozpoznała odwołanie, brak rzetelnego i merytorycznego |

|ustosunkowania się do argumentów wskazanych w skardze, co uniemożliwia ustalenie kryteriów jakimi kierował się Sąd rozpoznając sprawę. |

|Zarzuty te w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie są usprawiedliwione. Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku |

|powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną |

|rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W ramach wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia sąd ma przedstawić tok rozumowania, który |

|doprowadził go do podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Ma to być odzwierciedlenie argumentacji sądu, który dokonywał kontroli |

|zaskarżonej decyzji. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną w sytuacji, gdy uzasadnienie orzeczenia|

|Sądu I instancji nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia. Zarzut ten może być zatem |

|skuteczny wtedy, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest jego kontrola instancyjna. W |

|takim bowiem przypadku wadliwość uzasadnienia wyroku może być uznana za naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na |

|wynik sprawy. |

|W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w |

|art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd I instancji przedstawił w zaskarżonym wyroku opis postępowania przed organem oraz stan faktyczny przyjęty za |

|podstawę wyroku, wskazując przy tym z jakich przyczyn i na podstawie jakich przepisów zarzuty skargi nie zasługiwały na uwzględnienie. |

|Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu braku szczegółowego odniesienia się przez Sąd I instancji do każdego z osobna zarzutu |

|podniesionego w skardze wskazać należy, że jednym z obligatoryjnych elementów uzasadnienia wyroku jest przedstawienie zarzutów skargi. |

|Przedstawienie zarzutów skargi to ich przytoczenie, ewentualnie wraz z przedstawioną w zarysach towarzyszącą im argumentacją. W |

|orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażany jest wprawdzie pogląd, że obowiązkiem sądu jest również odniesienie się do |

|zarzutów skargi w podstawie prawnej rozstrzygnięcia i jej wyjaśnieniu, jednakże obowiązek ten nie może być rozumiany jako konieczność |

|odniesienia się bezpośrednio do każdego z nich (por. wyrok NSA z 18 lipca 2012 r., sygn. II FSK 17/11, publ. na stronie |

|www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W wyroku z dnia 7 maja 2013 r., sygn. akt II FSK 16/12 ( publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl) |

|Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że odniesienie się do zarzutów skargi nie oznacza, że sąd ma zawsze obowiązek odnieść się do |

|każdego z argumentów mających w ocenie strony świadczyć o zasadności zarzutu. Wystarczy, gdy z wywodów sądu wynika, dlaczego w jego |

|ocenie nie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze. W wyroku z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt II OSK 107/09 Lex nr 597123)|

|Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że argumentacja sądu może się odnosić zbiorczo do kilku zarzutów. Ponadto, jeżeli przedstawienie |

|podstawy prawnej w sposób wyczerpujący w pełni wyjaśnia stan prawny sprawy, to zbędne jest ustosunkowanie się przez sąd do tych |

|zarzutów, które pozostają bez związku z istotą normy prawnej (por. wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2010 r., sygn. II OSK 1766/10, Lex nr |

|746778, wyrok NSA z dnia 5 lipca 2013 r., sygn. akt II FSK 2204/11, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl) . Sąd może zatem |

|ograniczyć swoją argumentację do tych z zarzutów, które mogą mieć wpływ na wynik sprawy i to w takim zakresie, w jakim jest to |

|konieczne dla rozstrzygnięcia danej sprawy i dla oceny prawidłowości tego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 5 listopada 2010 r., |

|sygn. I OSK 779/10, Lex nr 745322). |

|Zauważyć należy, że w niniejszej sprawie Sąd I instancji przywołał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podniesione w skardze zarzuty |

|skierowane przeciwko uchwale Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o |

|wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] - [...] marca 2013 r. z dnia [...] listopada 2013 r. nr |

|[...]. Wbrew też odmiennemu w tym względzie twierdzeniu strony skarżącej kasacyjnie, Sąd I instancji w sposób jasny i pełny |

|przedstawił stan faktyczny sprawy, z jego opisu wynika, jaki był przebieg postępowania na poszczególnych jego etapach i jaki stan |

|faktyczny został przyjęty za podstawę orzekania. Sąd I instancji odniósł się do podniesionych przez skarżącą zarzutów, wypowiedział się|

|co do kompletności i prawidłowości przeprowadzonego przez organ odwoławczy postępowania, poprawności oceny całokształtu zgromadzonego |

|materiału i prawidłowości poczynionych ustaleń faktycznych. W końcowej części uzasadnienia zaskarżonego wyroku, WSA stwierdził, że |

|podjęta uchwała nie narusza podniesionych w skardze przepisów prawa. Uzasadnienie zawiera również wskazanie podstawy prawnej |

|rozstrzygnięcia oraz jej właściwe uzasadnienie. Nie znajduje też uzasadnienia podniesiony przez skarżącą kasacyjnie Spółkę związkowo z |

|art. 141 § 4 p.p.s.a. zarzut naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyrok NSA z|

|dnia 13 listopada 2012 r., sygn. kat II OSK 1220/11, cbois) naruszenie art. 3 § 1 p.p.s.a. ma miejsce w sytuacji, gdy sąd rozpoznający |

|skargę uchyla się od obowiązku wykonania kontroli, o której mowa w tym przepisie. Przepis ten nie określa jednak wzorca, według którego|

|kontrola ta ma być wykonana. Okoliczność, że autor skargi kasacyjnej nie zgadza się z wynikiem kontroli sądowej, nie oznacza naruszenia|

|tego przepisu. |

|Nie może także odnieść zamierzonego skutku sformułowany w ramach podstawy dotyczącej naruszenia przepisów postępowania zarzut |

|naruszenia art. 1 § 2 p.u.s.a. Zauważyć bowiem należy, że przepis ten ma charakter ustrojowy i wyznacza ramy kontroli sądowej. Nie |

|określa natomiast reguł postępowania sądowoadministracyjnego, gdyż te zawarte są w ustawie prawo o postępowaniu przed sądami |

|administracyjnymi. Skarżący kasacyjnie nie precyzuje, na czym miałoby polegać naruszenie art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. jako normy ustrojowej,|

|a nie jak błędnie wywodzi - normy o charakterze procesowym, co czyni ów zarzut niezasadnym. |

|Nieuzasadniony jest również zarzut naruszenie przez Sąd I instancji art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo niewłaściwego |

|ustalenia przez organy negatywnego wyniku z egzaminu skarżącej, bowiem jej zdaniem ocena z czwartej części egzaminu radcowskiego |

|powinna prowadzić do uzyskania co najmniej oceny dostatecznej, a w konsekwencji do pozytywnego ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego. |

|Zauważyć należy, autor skargi kasacyjnej formułując ten zarzut nie powiązał go z żadnym przepisem regulującym zasady dochodzenia do |

|określonego rozstrzygnięcia. Tymczasem w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego konsekwentnie podkreśla się, że nie jest |

|prawidłowo skonstruowanym zarzut naruszenia jedynie art. 151 p.p.s.a., bowiem oddalenie skargi nie jest skutkiem zastosowania tylko |

|tego artykułu, lecz jest następstwem ustaleń poprzedzających wydanie wyroku i zastosowania przepisów prawa nakazujących sądowi takie |

|ustalenia czynić. |

|Naczelny Sąd Administracyjny za nieuzasadniony uznał także zarzut oznaczony w pkt II.4 petitum skargi kasacyjnej, polegający na |

|błędnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że Komisja odwoławcza korzysta z "luzu decyzyjnego" nie tylko w zakresie podejmowanego |

|rozstrzygnięcia, lecz również w zakresie dokonywania ustaleń faktycznych w sprawie i oceny materiału dowodowego, podczas gdy Komisja |

|zobligowana jest procedować zgodnie z art. 7, 77§1 i 80 k.p.a., podejmując uchwały w granicach i na zasadach określonych w |

|szczególności przez art. 36 (4) i 36 (5) ustawy o radcach prawnych. |

|Sąd I instancji oddalając skargę, uznał, że postępowanie przed Komisją odwoławczą prowadzone było zgodnie z zasadami określonymi w |

|przepisach art. 6, 7, 8, 77 i 80 k.p.a., że organ ten w sposób wnikliwy odniósł się do merytorycznie do konkretnych wad pracy |

|egzaminacyjnej sporządzonej przez skarżącą kasacyjnie i je szczegółowo omówił. Sąd przyjął, że stanowisko egzaminatorów i Komisji II |

|Stopnia jest prawidłowe i przekonywująco uzasadnione. Nadto WSA stwierdził, że Komisja odwoławcza "w zakresie formułowania tych ocen |

|nie przekroczyła granic uznania administracyjnego". |

|Sąd I instancji w żadnym miejscu nie wypowiedział się co do przysługującego Komisji odwoławczej "luzu decyzyjnego" (...) w zakresie |

|dokonywania ustaleń faktycznych w sprawie i oceny materiału dowodowego". Przeczą temu wprost przytoczone wyżej poglądy WSA zawarte na |

|str. 13 uzasadnienia wyroku. |

|Tym niemniej wyjaśnienia wymaga, że uchwała w sprawie wyniku egzaminu radcowskiego nie jest odpowiednikiem decyzji administracyjnej o |

|charakterze uznaniowym (por. wyroki NSA z dnia: 16 sierpnia 2012 r., sygn. akt II GSK 285/12; 11 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK |

|1839/11; 19 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2333/11 i 27 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1987/12; publ. na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).|

| |

|Oznacza to, że uchwały Komisji Egzaminacyjnych I i II stopnia egzaminu radcowskiego nie są podejmowane w ramach tzw. uznania |

|administracyjnego, a członkowie tych komisji przy ocenie zadań egzaminu, nie korzystają z tzw. luzu decyzyjnego. Z decyzją uznaniową |

|mamy do czynienia jedynie wówczas, gdy organ administracji ma możliwość, w granicach wytyczonych przepisami prawa i ustalonym stanem |

|faktycznym, wyboru rozstrzygnięcia. Przez co należy rozumieć, że w określonych warunkach organ może odmówić stronie przyznania |

|dochodzonego przez nią prawa mimo spełnienia przez nią określonych przesłanek. W przypadku oceny cząstkowych prac egzaminu radcowskiego|

|oraz ustalania wyniku egzaminu nie mamy do czynienia z taką sytuacją. Zarówno wskazana komisja, decydując o wyniku egzaminu na |

|podstawie art. 36 (6) ust. 2 u.r.p., jak też rozpatrująca na zasadzie art. 36(8) ust. 9 i 10 u.r.p. odwołania od tych rozstrzygnięć |

|Komisja Egzaminacyjna II stopnia są związane treścią art. 36(6 ) ust. 1 u.r.p. Zgodnie z tym przepisem pozytywny wynik z egzaminu |

|radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. |

|Z normy tej wynika jednoznacznie, że uzyskanie przez zdającego pozytywnych ocen z wszystkich części egzaminu radcowskiego stwarza dla |

|komisji egzaminacyjnych obu instancji obowiązek podjęcia uchwały o pozytywnym wyniku egzaminu (związanie administracyjne) i |

|konsekwentnie uzyskanie z jednego zadania oceny niedostatecznej stanowić musi o negatywnym wyniku egzaminu. |

|Sąd I instancji myli wprawdzie tzw. luz decyzyjny z zasadą swobodnej oceny dowodów, niemniej jednak z treści uzasadnienia jednoznacznie|

|wynika, że dokonując kontroli zaskarżonej uchwały miał on na uwadze obowiązujące procedury |

|egzaminacyjne, a w szczególności kryteria oceny pracy zdającego, wymienione w art. 36(5) ust. 2 u.r.p. Sąd I instancji podzielił |

|stanowisko wyrażone w zaskarżonej uchwale, że o negatywnym wyniku końcowym z egzaminu radcowskiego zadecydowało otrzymanie przez |

|zdającego oceny niedostatecznej z czwartej części egzaminu radcowskiego (dot. prawa gospodarczego). |

|Skarżąca kasacyjnie podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego stwierdziła, że Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni art. 36 (4)|

|ust. 1 i art. 36 (5) ust. 2 u.r.p., poprzez przyjęcie, że zakres rozpoznania jej odwołania odpowiada dyspozycji przepisów ww. |

|przepisów, podczas gdy nie doszło do realnego zweryfikowania przygotowania skarżącej do wykorzystania zawodu radcy prawnego. |

|Zgodnie z powołanym przez skarżącą kasacyjnie art. 36 (4) ust. 1 u.r.p. egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania |

|prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego, zwanej dalej "zdającym", do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu |

|radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa |

|karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa |

|rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i |

|procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o |

|ustroju sądów i prokuratur, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz |

|warunków wykonywania zawodu radcy prawnego i etyki tego zawodu. |

|Z kolei w myśl art. 36 (5) ust. 2 u.r.p. oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują |

|niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra |

|Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów |

|formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego |

|sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. |

|Ustalenie wzorca oceny części od drugiej do piątej egzaminu radcowskiego zostało oparte na rozwiązaniu przyjętym w art. 36 (5) ust. 2 |

|u.r.p. Zgodnie z treścią tego przepisu, przy ocenie każdego z zadań z części drugiej do piątej oceniający biorą pod uwagę w |

|szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność |

|zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem |

|reprezentuje. Wskazane w przepisie kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest |

|przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, czyli do właściwej ochrony prawnej interesów podmiotów, |

|na rzecz których jego praca jest wykonywana. |

|W związku z powyższym przyjąć należy, że nawet poprawne rozwiązanie zadania pod względem formalnym i materialnoprawnym, które jednak |

|nie uwzględnia interesu strony, którą zgodnie z zadaniem zdający reprezentuje, świadczy o braku przygotowania do należytego wykonywania|

|zawodu radcy prawnego. Taka sama sytuacja zachodzi wówczas, gdy zaproponowane rozwiązanie nie spełnia kryterium poprawności formalnej, |

|czy materialnoprawnej. Wskazując na kryteria oceny prac pisemnych z części od drugiej do piątej egzaminu radcowskiego ustawodawca |

|nakazał stosowanie skali ocen określonych w art. 36 (4) ust. 10 u.r p. |

|Sąd I instancji słusznie uznał, że wykonywanie zawodu radcy prawnego wymaga połączenia dwóch podstawowych elementów: wiedzy zawodowej |

|oraz zasad etyki. Istota zawodu radcy prawnego zdefiniowana jest w przepisach art. 4 ust. 1, art. 6 ust. 1 i art. 7 oraz art. 2 u.r.p. |

|Zgodnie z art. 4 ust. 1 wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, z wyjątkiem występowania w charakterze |

|obrońcy w postępowaniu karnym i w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe. Art. 6 ust. 1 ustawy stanowi, że zawód radcy |

|prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, |

|opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami. Pomoc prawna świadczona przez radcę prawnego ma przy |

|tym na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana (art. 2 ww. ustawy). Przytoczone przepisy kładą |

|wyraźny akcent na pomoc prawną, która ma być świadczona w celu ochrony interesów mocodawcy. Prowadzenie przez radcę prawnego |

|działalności zawodowej wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego|

|wykonywania nałożonych na niego obowiązków zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. Egzamin zawodowy stanowi kluczową formę |

|weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata na radcę prawnego. Radca prawny świadcząc pomoc prawną, która obejmuje także występowanie|

|przed sądami i trybunałami występuje jako pełnomocnik procesowy strony, działając w jej imieniu z bezpośrednimi dla niej skutkami. |

|W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego organy dopełniły ciążących na nich z mocy ww. przepisów obowiązków. Niewątpliwie |

|przeprowadziły ocenę pracy skarżącej kasacyjnie w sposób i trybie odpowiadającym przepisom prawa. |

|Sąd I instancji zasadnie uznał, że sporządzając odpowiedź na zadanie z prawa gospodarczego, zdająca nie wykazała się wiedzą i dbałością|

|o interesy reprezentowanych w stopniu uzasadniającym wystawienie jej pozytywnej oceny. WSA w W. w tym zakresie zaakceptował stanowisko |

|organów orzekających, uzasadniające negatywną ocenę wykonania zadania z prawa gospodarczego, w pierwszej kolejności wobec sporządzenia |

|przez skarżącą kasacyjnie nieważnej umowy spółki jawnej, poprzez uchybienie przepisom o reprezentacji spółki z ograniczoną |

|odpowiedzialnością (w § 1 umowy spółkę z o.o. reprezentował pełnomocnik powołany uchwałą Zgromadzenia Wspólników). Zasadą wynikającą z |

|przepisów k.s.h. jest bowiem reprezentacja spółki przez jej zarząd (art. 201 k.s.h.). Zasada ta jest w myśl art. 210 § 1 k.s.h. |

|wyłączona wówczas, gdy spółka miałaby dokonywać czynności z członkami zarządu. Przepis ten stanowi, że w umowie między spółką a |

|członkiem zarządu oraz w sporze z nim spółkę reprezentuje rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników. |

|Podzielić należy ocenę zarówno organu odwoławczego jak również Sądu I instancji, że jeśli intencją skarżącej było przyjęcie powyżej |

|wskazanego założenia uzasadniającego zastosowanie w sprawie art. 210 k.s.h., to winna była ona dokonać stosownego zapisu treści tego |

|założenia w związku ze sporządzoną umową spółki jawnej, tym bardziej, że wskazany przez nią sposób reprezentacji spółki z o.o. stanowi |

|wyjątek od zasady określonej w k.s.h., że spółkę reprezentuje zarząd. Tymczasem jak słusznie zauważył Sądu I instancji ( w ślad za |

|organem odwoławczym), że umowa sporządzona przez skarżącą nie zawiera tego dodatkowego założenia. |

|Zgodzić należy się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że opisane uchybienie miało istotny charakter, bowiem w rzeczywistości przesądzało|

|o nieważności sporządzonej umowy. Zdający był pouczony o możliwości poczynienia stosownych dodatkowych założeń co do stanu faktycznego |

|opisanego w zadaniu. Powinien zatem z wielką ostrożnością podchodzić do formułowanych przez siebie założeń i co istotne, powinien je |

|odnotować. Nie jest bowiem rolą egzaminatora odczytywanie intencji zdającego i kontrolowanie umowy w oderwaniu od założeń stanu |

|faktycznego, w ramach którego projekt umowy był sporządzany. |

|Komisja Egzaminacyjna wskazała ponadto na uchybienia związane z wniesieniem wkładu - skarżąca przedmiotem wkładu jednego ze wspólników |

|uczyniła świadczenie pracy administracyjno - biurowej na rzecz spółki, który to wkład, z uwagi na wątpliwości interpretacyjne, winien |

|był zostać opisany w sposób na tyle precyzyjny, aby umożliwić spółce wyegzekwowanie przedmiotowego zobowiązania od wspólnika. Sąd I |

|instancji słusznie przychylił się do argumentacji organu, że skoro skarżąca zdecydowała się na zaproponowanie wkładu budzącego |

|wątpliwości interpretacyjne w przeciwieństwie np. do wkładu pieniężnego, to jej obowiązkiem było precyzyjne określenie, co najmniej |

|wymiaru czasu pracy wspólnika. W przeciwnym wypadku nie sposób wykluczyć sytuacji, że na gruncie obowiązku świadczenia pracy może |

|dojść do konfliktów pomiędzy wspólnikami spółki, co jednoznacznie zaświadcza o braku dbałości o interesy wspólników, które skarżąca |

|miała obowiązek uwzględnić. Zapis umowy w tym zakresie jest niewątpliwie nieprecyzyjny, co może rodzić istotne problemy w zakresie |

|oszacowania jego wartości oraz wyegzekwowania. |

|Równocześnie wkłady wspólników zostały zróżnicowanie określone, przy jednoczesnym (§ 5 umowy) wprowadzeniu zasady równego udziału |

|wspólników w zyskach, niezależnie od wysokości wkładów (§ 7 umowy), co zdaniem Sądu I instancji, świadczy o braku znajomości realiów |

|obrotu gospodarczego przez skarżącą. |

|WSA zaakceptował również pogląd Komisji II stopnia, zgodnie z którym uchybieniem sporządzonej umowy jest brak dodatkowych założeń do |

|zadania, które uzasadniałyby zwolnienie jednego ze wspólników od udziału w stratach (§ 8 umowy), pozbawienie sankcji obowiązku |

|zawartego w § 15 ust. 3 umowy tj. przedłożenia umowy przenoszącej prawa i obowiązki wspólnika pozostałym wspólnikom, wskazanie w § 17 |

|ust. 2 nierealnego terminu - 15 dni na wskazanie przez następców prawnych osoby upoważnionej do wykonywania praw zmarłego wspólnika a |

|także brak uregulowania dotyczącego możliwości wypowiedzenia spółki przez wspólnika wobec zawarcia umowy spółki na czas nieograniczony,|

|a także brak określenia sposobu podejmowania wewnętrznych rozstrzygnięć w spółce (§ 11 umowy), zbyt wąskie określenie katalogu |

|czynności przekraczających zwykły zarząd (§ 12 umowy), zbyt wąsko określony zakaz działalności konkurencyjnej (§ 13 umowy). |

|Ilość krytycznych uwag podniesionych wobec sporządzonej pracy skarżącej kasacyjnie, w tym także istotny charakter wskazanych uchybień, |

|w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadniała wystawienie negatywnej oceny z czwartej części egzaminu radcowskiego. Komisja |

|II stopnia - aprobując negatywny wynik egzaminu radcowskiego - wystarczająco obszernie omówiła rozwiązany przez skarżącą casus i |

|wystarczająco jasno wyjaśniła swoje stanowisko, zgadzając się z jednym z egzaminującym, że sporządzenie umowy nieważnej jest istotnym |

|błędem pracy egzaminacyjnej. Trudno wymagać większej precyzji w uzasadnieniu niekorzystnej oceny pracy skarżącej kasacyjnie, jeśli |

|organ stwierdza, że błąd w zakresie reprezentacji rzutuje na całą umowę i nie wywoła zamierzonego przez zlecającego skutku prawnego. |

|Nie podjęcie zaś polemiki, z argumentacją strony, tak na etapie odwołania jak i skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego nie |

|stanowi naruszenia, które w zaistniałych okolicznościach mógłby być uznany za mający wpływ na wynik sprawy. Podniesione przez skarżącą |

|kasacyjnie argumenty w istocie powinny znaleźć swoje odzwierciedlenie w przyjętych na potrzeby egzaminu z zakresu prawa gospodarczego |

|założeniach co do stanu faktycznego. Ich podnoszenie na późniejszym etapie jest pozbawione znaczenia prawnego. To bowiem w momencie |

|sporządzania odpowiedzi na zadanie egzaminacyjne skarżąca kasacyjnie powinna była wykazać się tą wiedzą i wyeksponować ją w odpowiedni |

|sposób w trakcie egzaminu. |

|Należy przychylić się do poglądu autora skargi kasacyjnej, że przy przygotowywaniu odpowiedzi na zadanie egzaminacyjne, zdający może |

|wybrać wiele spośród możliwych rozwiązań. Istota tego egzaminu sprowadza się do tego, że każde z tych rozwiązań właściwe jest w |

|zasadzie jedynie dla ściśle określonego stanu faktycznego, wykreowanego nie tylko przez treść zadania, ale również przez przyjęte |

|uzupełniające założenia zdającego, bez których nie można prawidłowo sporządzić takiej odpowiedzi. Ze względu na możliwość wyboru |

|jednego z pośród wielu rozwiązać, istotnego znaczenia mają założenia zdającego, które powinny znaleźć swój wyraz w treści odpowiedzi na|

|zadanie. |

|Podnoszone przez stronę zarzuty odnoszą się w istocie do wykazania prawidłowości jej poglądu zaprezentowanego w pracy egzaminacyjnej, |

|stanowią jedynie polemikę, zmierzająca do wykazania słuszności rozwiązania, lecz nie znajdującą bezpośredniego odzwierciedlenia w |

|założeniach do przygotowanego rozwiązania zadania. Jakkolwiek wskazane obecnie przez skarżącą kasacyjnie założenia są prawidłowej, to |

|jednak skonstruowane na tej podstawie zarzuty i polemika należy uznać za spóźnione. |

|Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. |

|O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie na art. 204 pkt 1 p.p.s.a. |

| |