Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Urszula Wilk Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Sędzia WSA Dorota Wdowiak (spr.) Protokolant st. ref. Renata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2014 r. sprawy ze skargi M. D. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] marca 2013 r. z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę

M. D. (dalej jako "skarżąca" lub "zdająca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia (dalej Komisja Egzaminacyjna, organ) nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznawania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dnia 19 - 22 marca 2013 r. Zaskarżoną uchwałą Komisja Egzaminacyjna II Stopnia, utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...]stwierdzającą, iż skarżąca uzyskała wynik negatywny

z egzaminu radcowskiego.

Jako podstawę prawną Komisja Egzaminacyjna wskazała art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm., dalej też jako "u.r.p."), w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Do wydania zaskarżonej uchwały doszło w następującym stanie faktycznym oraz prawnym.

W dniach od 19 do 22 marca 2013 r. skarżąca przystąpiła do egzaminu radcowskiego przed Komisją Egzaminacyjną do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w [...]. Po sprawdzeniu testu z pierwszej części egzaminu oraz po dokonaniu oceny każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu, Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że:

- z pierwszej części egzaminu radcowskiego, stanowiącej zestaw pytań testowych składający się ze 100 pytań skarżąca otrzymała 79 punktów, co stanowi ocenę dobrą,

- z drugiej części egzaminu radcowskiego ocenę bardzo dobrą,

- z trzeciej części egzaminu radcowskiego ocenę dobrą,

- z czwartej części egzaminu radcowskiego ocenę niedostateczną,

- z piątej części egzaminu radcowskiego ocenę dostateczną.

Zgodnie z treścią art. 366 ust. 1 u.r.p., pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Mając na uwadze uzyskaną przez skarżącą ocenę z części czwartej obejmującej prawo gospodarcze, Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że skarżąca uzyskała negatywny wynik z egzaminu radcowskiego.

Zadanie z tej części egzaminu radcowskiego polegało na sporządzeniu umowy spółki osobowej uregulowanej w Kodeksie spółek handlowych, w której każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką, a odpowiedzialność wspólników ma charakter subsydiarny. Wspólnicy nie wykonują wolnych zawodów. Postanowienia umowy spółki winny zapewniać stabilne działanie spółki i eliminować płaszczyzny konfliktów między wspólnikami, przy czym pozycja poszczególnych wspólników w spółce nie musi być tożsama.

Założeniami do umowy było:

1. Wspólnicy:

Krzysztof Kołodziejski, zam. ul. Stelmachowicza 3, 34-567 Grudziądz,

Paweł Sikorski, zam. ul. Miła 48/176, 87-100 Toruń,

"Kolorex" sp. z o.o. z/s w Gdańsku, adres: ul. Przymorze 67, 25-123 Gdańsk.

Spółka działać będzie pod firmą zawierającą firmę spółki z o.o.

Przedmiotem działalności spółki będzie sprzedaż detaliczna prowadzona przez domy sprzedaży wysyłkowej lub Internet (PKD 47.91.Z).

Przedmiot wkładów wnoszonych przez wspólników jest różny, a ich wartości są nierówne.

Umowa winna określać czynności, które uznaje się za przekraczające zakres zwykłych czynności spółki.

Umowa winna określać sposób podejmowania wewnętrznych rozstrzygnięć w spółce.

Umowa winna ustanawiać zakaz konkurencji i ew. sposób zwolnienia z zakazu przez pozostałych wspólników.

Umowa winna zawierać zasady przeniesienia na inną osobę ogółu praw i obowiązków majątkowych wspólnika.

Umowa winna zawierać postanowienia na wypadek śmierci wspólnika.

Umowa winna uwzględniać brakujące elementy stanu faktycznego. Może nadto zawierać ewentualne dodatkowe elementy tego stanu. Umowa może zawierać postanowienia regulujące kwestie nieobjęte założeniami, przy czym nie mogły być one sprzeczne z tymi założeniami. W miejscach podpisu należało wpisać wyraz "podpis", ze wskazaniem osoby składającej podpis.

Praca skarżącej z zakresu prawa gospodarczego została sprawdzona przez dwóch egzaminatorów, z których jeden ocenił pracę na ocenę niedostateczną (2),

a drugi na ocenę dostateczną.

Pierwszy z egzaminatorów, oceniając zachowanie wymogów formalnych stwierdził, iż w przedmiotowej pracy wymogi formalne nie zostały zachowane z uwagi na wadliwie określoną reprezentację spółki z o.o. przez pełnomocnika powołanego uchwałą zgromadzenia wspólników nie wprowadzając założenia, że jeden lub obaj pozostali wspólnicy są członkami zarządu spółki.

Oceniając prawidłowość zastosowania przepisów prawa i umiejętność jego interpretacji, egzaminator podniósł, że sporządzono nieważną umowę spółki jawnej, nieprawidłowo zastosowano przepisy prawa. Oceniając poprawność zastosowanego przez zdającą sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje, egzaminujący wskazał, że umowa sporządzona została nieprawidłowo z uwagi na fakt, iż niewłaściwa jest reprezentacja spółki z o.o., jako wspólnika co czyni umowę nieważną.

W innych uwagach podniesiono, że praca została sporządzona z użyciem prawidłowego języka.

Drugi z egzaminujących stwierdził, iż minimalne wymogi formalne niezbędne dla ważności umowy spółki zostały spełnione. Oceniając prawidłowość zastosowania przepisów prawa i umiejętność jego interpretacji, egzaminator podniósł, że pełnomocnik spółki z o.o., zawierający umowę ma błędne umocowanie uchwałą wspólników, gdy tymczasem spółkę z o.o. może reprezentować i jest upoważniony do działania w imieniu tej spółki jedynie zarząd. W ocenie egzaminatora przedmiotowe uchybienie świadczy o niezrozumieniu istoty spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

Oceniając poprawność zaproponowanego przez zdającą sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie

z zadaniem reprezentuje, egzaminator podkreślił, brak precyzyjnego określenia wkładu niepieniężnego wnoszonego przez wspólnika Krzysztofa Kołodziejskiego

w postaci świadczenia pracy. Ponadto, w ocenie egzaminatora, zdająca niewłaściwie oznaczyła w firmie spółki nazwisko wspólnika Sikorskiego, niepotrzebnie także zawężono pojęcie spółki konkurencyjnej tylko do spółki działającej na terenie Gdańska, co nie chroni należycie interesów spółki. Ponadto, co istotne, zakaz konkurencji nie obejmuje indywidualnej działalności gospodarczej.

W innych uwagach wskazano, na nieprecyzyjne sformułowania prawnicze w § 10 ust. 1 umowy winno być dodane słowo "samodzielnie" gdyż inaczej istniejący zapis nie ma sensu

Skarżąca złożyła do Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości odwołanie od ww. uchwały Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w [...], wnosząc

o uchylenie uchwały podjętej w I instancji.

Uchwale tej zarzuciła:

- naruszenie art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez ustalenie negatywnego wyniku

z egzaminu radcowskiego w zakresie zadania z prawa gospodarczego, podczas gdy praca ta została sporządzona w sposób prawidłowy, zarówno co do kierunku rozstrzygnięcia, wymogów formalnych, trafności zaproponowanego rozwiązania prawnego jak i zastosowania odpowiedniego języka prawniczego oraz stylu, co jednoznacznie wskazuje na to, że zasługuje ona na ocenę pozytywną;

- naruszenia art. 364 ust. 7 i ust. 10 w związku z art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez dokonanie oceny pracy w oderwaniu od przewidzianej przez ww. ustawę szerokiej skali ocen, czego konsekwencją było wystawienie oceny niedostatecznej;

- pominięcie okoliczności, iż konstrukcja zadania z prawa gospodarczego -

z uwagi na jego założenia - pozwalała przyjąć dowolne dodatkowe elementy stanu faktycznego oraz postanowienia regulujące kwestie nieobjęte założeniami, które nie są sprzeczne z treścią sporządzonej umowy oraz obowiązującymi przepisami prawa, a także z założeniami wskazanymi w pkt I zadania oraz pominięcie okoliczności, że

z treści zadania egzaminacyjnego nie wynikał obowiązek pisemnego wprowadzenia założeń przyjętego brakującego czy też dodatkowego elementu stanu faktycznego, ani także obowiązek sporządzenia załączników do umowy, czego konsekwencją były:

a) błąd w ustaleniach faktycznych będących podstawą wydania uchwały nr [...], dotyczących prawidłowości przyjętego przez odwołującą się rozwiązania

z zakresu prawa gospodarczego. Błąd ten polegał na nie zbadaniu przez Komisję Egzaminacyjną tego, że zaproponowane przez odwołującą się rozwiązanie zadania

z zakresu prawa gospodarczego, a konkretnie określenie reprezentacji "Kolorex" sp. z o.o. w osobie pełnomocnika powołanego uchwałą zgromadzenia wspólników, nie było niepoprawne w świetle treści zadania z zakresu prawa gospodarczego

i odpowiednich przepisów prawa, zatem nie zasługiwało na ocenę niedostateczną

b) uznanie, że odwołująca się nie posiada przygotowania prawniczego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, podczas gdy sporządzona przez nią umowa spółki jawnej była ważna oraz wyniki pozostałych prac egzaminacyjnych wskazują na dobry poziom wiedzy prawniczej i umiejętność jej wykorzystania nie tylko w warunkach egzaminu, ale także w codziennej praktyce.

Uchwałą z dnia [...] listopada 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznawania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę z dnia [...] kwietnia 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego

w [...].

Zdaniem organu, kluczowe znaczenie dla utrzymania w mocy uchwały pierwszoinstancyjnej miało sporządzenie przez skarżącą w ramach zadania egzaminacyjnego z prawa gospodarczego, nieważnej umowy spółki jawnej, poprzez uchybienie przepisom o reprezentacji spółki z o.o. (skarżąca w sporządzonej umowie wskazała, że spółkę z o.o. reprezentował pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników). W opozycji do powyższej tezy skarżąca wskazała, że podczas sporządzania pracy egzaminacyjnej przyjęła założenie, że wspólnicy spółki jawnej są równocześnie członkami zarządu wspólnika będącego spółką kapitałową, co w efekcie skutkowało koniecznością ustanowienia pełnomocnika do reprezentowania spółki z o.o. w trybie art. 210 k.s.h. Tymczasem, jak wywiódł organ odwoławczy, mając na względzie fakt, iż w trakcie egzaminu radcowskiego weryfikacji podlega m. in. znajomość przepisów prawa oraz umiejętność ich prawidłowego zastosowania, a także przygotowanie do samodzielnego świadczenia pomocy prawnej przez kandydatów na radców prawnych, obowiązkiem zdającej było wyjaśnienie przyczyn wprowadzenia odmiennego, wyjątkowego sposobu reprezentacji spółki z o.o. poprzez dokonanie stosownego zapisu treści tego założenia w sporządzonej umowie.

Ponadto organ wskazał, że umowa przygotowana przez zdającą może świadczyć o braku znajomości realiów obrotu gospodarczego i braku odpowiedniego zabezpieczenia interesów wszystkich wspólników, a tym samym o braku przygotowania do samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego,

Potwierdzeniem powyższej tezy były w ocenie organu, zapisy odnoszące się do wniesienia wkładu, określenia czynności przekraczających zwykły zarząd spółki, jak również działalności konkurencyjnej.

Istotną wniesienia wkładu jest stworzenie skutecznego zobowiązania pomiędzy spółką a wspólnikiem, w celu wyposażenia zawiązywanego podmiotu

w zaplecze niezbędne do funkcjonowania w obrocie gospodarczym, nadto każdy wnoszony wkład powinien zostać opisany w sposób na tyle precyzyjny aby umożliwić spółce wyegzekwowanie przedmiotowego zobowiązania od wspólnika, tymczasem skarżąca jako przedmiot wkładu wspólnika Krzysztofa Kołodziejskiego wskazała świadczenie pracy administracyjno - biurowej na rzecz spółki bez bliższego określenia przedmiotu świadczenia, zatem jej obowiązkiem było precyzyjne określenie - jeśli zdecydowała się na zaproponowanie w przygotowanej umowie wkładu budzącego wątpliwości interpretacyjne - co najmniej wymiaru czasu wspólnika. Jednocześnie skarżąca wskazała, że wkłady wspólników są w sposób wyraźny zróżnicowane pod względem wartościowym wahając się od kwoty 20 tys. zł. do 80 tys. zł.

W odniesieniu do zaproponowanego przez zdającą zapisu w zakresie określenia czynności przekraczających zwykły zarząd spółki, to zgodnie z treścią § 12 sporządzonej umowy spółki, sprawami przekraczającymi zwykły zarząd spółki jest jedynie: dokonywanie zakupów na rzecz spółki o wartości ponad kwotę 10 tys. zł, oraz zaciąganie pożyczek w imieniu spółki o wartości ponad kwotę 40 tys. zł. Wskazując na zbyt wąskie określenie katalogu czynności przekraczających zwykły zarząd i rezygnację z przesłanek warunkujących uznanie czynności za przekraczającą zakres zwykłego zarządu na poczet sporządzenia katalogu enumeratywnego, organ odwoławczy podkreślił niedostateczny stopień dbałości o interesy wszystkich wspólników.

Za całkowicie chybione organ uznał natomiast wprowadzony przez skarżącą zapis w zakresie działalności konkurencyjnej, wyjaśniając, że w świetle postanowień § 13 ust. 1 sporządzonej umowy, nie zostało bezsprzecznie wyłączone prawo do prowadzenia działalności konkurencyjnej w ramach działalności gospodarczej,

a sama działalność konkurencyjna została niepotrzebnie ograniczona do działalności prowadzonej na terenie Gdańska, co również stanowiło wadę pracy powodującą obniżenie oceny.

Ponadto sporządzona praca zawierała inne uchybienia, m.in. takie jak oznaczenie firmy spółki. Zgodnie z założeniem do zadania spółka miała działać pod firmą zawierającą firmę spółki z o.o., dlatego wymienienie w firmie spółki dodatkowo jeszcze nazwiska wspólnika (§ 2 umowy) chociaż nie jest to niezgodne z przepisami prawa zostało dokonane wbrew założeniu.

Pozostałe uchybienia umowy sporządzonej przez skarżącą, polegające na wprowadzeniu zasady równego udziału w zyskach niezależnie od wartości wniesionego wkładu, jak również kwestii związanych z postanowieniami na wypadek śmierci wspólnika – w ocenie organu- wskazują na brak znajomości realiów obrotu gospodarczego przez skarżącą.

In fine Komisja Egzaminacyjna uznała, że przygotowana przez zdającą umowa nie pozwala przyjąć, że czyni ono zadość wymogom profesjonalnego opracowania prawniczego, a tym samym że skarżąca jest przygotowana do samodzielnego i należytego świadczenia pomocy prawnej w sposób przewidziany ustawą o radcach prawnych.

Na powyższą uchwałę M. D. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie uchwały

I instancji. Zaskarżonej uchwale zarzucił naruszenie:

1. art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez utrzymanie w mocy uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu radcowskiego w zakresie zadania z prawa gospodarczego, podczas gdy praca ta została sporządzona w sposób prawidłowy, zarówno co do kierunku rozstrzygnięcia, wymogów formalnych, trafności zaproponowanego rozwiązania prawnego jak i zastosowania odpowiedniego języka prawniczego oraz stylu, co jednoznacznie wskazuje na to, że zasługuje ona na ocenę pozytywną;

2. art. 77 § 1 oraz art. 80 § 1 k.p.a. poprzez nieprawidłowe rozpatrzenie zebranego materiału dowodowego, w szczególności poprzez błędne ustalenie, iż przedmiotowa praca nie zasługuje na ocenę pozytywną oraz poprzez pominięcie okoliczności, iż konstrukcja zadania z prawa gospodarczego -

z uwagi na jego założenia – pozwalała przyjąć dowolne dodatkowe elementy stanu faktycznego oraz postanowienia regulujące kwestie nieobjęte założeniami, które nie są sprzeczne z treścią sporządzonej umowy oraz obowiązującymi przepisami prawa, a także założeniami wskazanymi w pkt 1 zadania oraz pominięcie okoliczności, że z treści zadania egzaminacyjnego nie wynikał obowiązek wymienienia przyjętych dodatkowych założeń do umowy, ani także obowiązek sporządzenia załączników do umowy, czego konsekwencją były:

a) błąd w ustaleniach faktycznych, będących podstawą wydania zaskarżonych uchwał, dotyczących prawidłowości przyjętego przez skarżącą rozwiązania

z zakresu prawa gospodarczego. Błąd ten polegał na niezbadaniu przez Komisje Egzaminacyjną tego, że zaproponowane rozwiązanie zadania – określenie reprezentacji "Kolorex" Sp. z o.o. w osobie pełnomocnika powołanego uchwałą zgromadzenia wspólników, nie było niepoprawne

w świetle treści zadania z zakresu prawa gospodarczego i odpowiednich przepisów prawa, zatem nie zasługiwało na ocenę niedostarczoną;

b) brak rozpatrzenia prawidłowości sporządzonej umowy w świetle treści zadania egzaminacyjnego;

c) uznanie, że skarżąca nie posiada przygotowania prawniczego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, podczas gdy sporządzona przez nią umowa spółki jawnej była ważna oraz wyniki pozostałych prac egzaminacyjnych wskazują na dobry poziom wiedzy prawniczej i umiejętności jej wykorzystania nie tylko w warunkach egzaminu, ale także w codziennej praktyce.

W uzasadnieniu skarżąca powtórzyła argumentację zawartą w odwołaniu od uchwały w sprawie wyników egzaminu radcowskiego, wskazując m. in. w odniesieniu do zarzutu nieprawidłowego określenia reprezentacji spółki z o.o., że zgodnie

z przysługującym jej uprawnieniem wyboru dowolnego wariantu, przyjęła założenie, że pozostali wspólnicy spółki jawnej są jednocześnie członkami dwuosobowego zarządu "Kolorex" Sp. z o.o. Jednocześnie pod sporządzoną umową nie zaznaczyła przyjętego przez nią stanu faktycznego, bowiem w jej ocenie obowiązek wpisania przez zdającego przyjętych założeń, nie wynikał z treści zadania egzaminacyjnego.

W dalszej części skarżąca kontestowała- powołując się m.in. na osobowy charakter spółki jawnej - wskazane przez Komisje Egzaminacyjną pozostałe uchybienia jej pracy egzaminacyjnej, stwierdzając in fine, że sporządzona przez nią umowa spółki jawnej była umową ważną i poprawną pod względem zarówno formalnym jak i merytorycznym, co uzasadniało zmianę oceny cząstkowej na ocenę pozytywna a w konsekwencji zmianę zaskarżonej uchwały.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej uchwale i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanych przepisów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Rozpatrując sprawę w świetle powyższych kryteriów Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona uchwała nie narusza prawa

w stopniu dającym podstawy do jej uchylenia.

Z art. 365 ust. 2 u.r.p. wynika, że oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych. Przepis ten w ust. 3 stanowi, że każdy

z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową

i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Z ust. 4, omawianego przepisu wynika, że ostateczną ocenę z pracy pisemnej danego zadania z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego

z egzaminatorów.

W niniejszej sprawie egzaminatorzy oceniający pracę skarżącej z prawa gospodarczego wystawili oceny cząstkowe 2 i 3, w wyniku czego średnia arytmetyczna z wystawionych ocen cząstkowych była oceną negatywną.

Z art. 365 ust. 2 u.r.p. ponadto wynika, że oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dwaj egzaminatorzy dokonują biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu

z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Jak wynika z orzecznictwa Naczelnego sądu Administracyjnego, dopiero spełnienie wszystkich przesłanek wymienionych w przywołanym powyżej przepisie, pozwala na wystawienie oceny pozytywnej z danej części egzaminu radcowskiego.

W wyroku z 13 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1929/12, Naczelny Sąd Administracyjny analizując relację przepisów art. 365 ust. 2 oraz 364 ust. 10 u.r.p. skonstatował, że: "W zależności od stopnia przygotowania do wykonywania omawianego zawodu przez osobę przystępującą do egzaminu wynik ten powinien być jeden, pozytywny albo negatywny, przy czym tylko spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów zaproponowanego rozwiązania uprawnia oceniających do przejścia do skali ocen pozytywnych (od celującej do dostatecznej)".

W opinii Sądu, Komisja Egzaminacyjna, oceniając ponownie pracę skarżącej w części dotyczącej prawa gospodarczego, uznała, że nie wykroczyła poza granice określone w przywołanym przepisie. Przepis ten zawiera sformułowania nieostre, pozostawiając w związku z tym egzaminatorom jak i Komisji II Stopnia pewien ograniczony luz decyzyjny, co znalazło też swój wyraz w rozbieżnej ocenie pracy skarżącej dokonanej przez egzaminatorów, jednak Komisja Egzaminacyjna

w zaskarżonej uchwale wykazała, iż nie wykroczyła poza dopuszczalne granice wyboru konsekwencji prawnych wynikających przepisów ustawy o radcach prawnych

w zakresie dotyczącym oceny pracy egzaminacyjnej skarżącej.

Przedmiotem zadania z zakresu prawa gospodarczego było sporządzenie, na zlecenie wszystkich przyszłych wspólników, umowy spółki osobowej uregulowanej

w Kodeksie spółek handlowych, w której każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia, całym swoim majątkiem, solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką, a odpowiedzialność wspólników ma charakter subsydiarny. Wspólnicy nie wykonują wolnych zawodów. Postanowienia umowy spółki winny zapewniać stabilne działanie spółki i eliminować płaszczyzny konfliktów między wspólnikami, przy czym pozycja poszczególnych wspólników w spółce nie musi być tożsama.

Prawidłowe rozwiązanie kazusu egzaminacyjnego sprowadzało się zatem do sporządzenia umowy spółki jawnej z uwzględnieniem wskazanych w zadaniu egzaminacyjnym założeń.

Komisja Egzaminacyjna odniosła się do wszystkich istotnych w niniejszej sprawie zarzutów skarżącej, przedstawiając w tym zakresie własne stanowisko.

Komisja Egzaminacyjna przychyliła się do wskazanego przez jednego

z egzaminatorów najistotniejszego mankamentu pracy, polegającego na sporządzeniu przez skarżącą nieważnej umowy spółki jawnej, poprzez uchybienie przepisom o reprezentacji spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (w § 1 umowy spółkę z o.o. reprezentował pełnomocnik powołany uchwałą Zgromadzenia Wspólników). W opozycji do powyższej tezy skarżąca wskazała, że podczas sporządzania pracy egzaminacyjnej przyjęła założenie, że wspólnicy spółki jawnej są równocześnie członkami zarządu wspólnika będącego spółką kapitałową, co

w efekcie skutkowało koniecznością ustanowienia pełnomocnika do reprezentowania spółki z o.o. w trybie art. 210 ustawy z 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 1030) – k.s.h.

Zgodnie z § 1 ww. artykułu, w umowie między spółką a członkiem zarządu oraz w sporze z nim spółkę reprezentuje rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników. Celem art. 210 § 1 k.s.h. jest uniemożliwienie dokonywania czynności prawnych z członkami zarządu według normalnych reguł obowiązujących przy czynnościach prawnych. Taka normalna reguła określona jest

w art. 201 k.s.h. i polega na bezwarunkowym przyznaniu - spośród organów - kompetencji do reprezentacji spółki zarządowi. Innymi słowy, regulacja przewidziana w art. 210 § 1 k.s.h. stanowi wyjątek od reguły zasady reprezentacji w spółce z o.o.

Zatem, jeśli intencją skarżącej było przyjęcie powyżej wskazanego założenia, to winna była ona dokonać stosownego zapisu treści tego założenia w sporządzonej umowie spółki jawnej, tym bardziej, że wskazany przez nią sposób reprezentacji spółki z o.o. stanowi wyjątek od zasady określonej w k.s.h., że spółkę reprezentuje zarząd, a nie budzi wątpliwości Sądu, że umowa sporządzona przez skarżącą – czego dowiodła Komisja Egzaminacyjna - nie zawiera tego dodatkowego założenia.

Komisja Egzaminacyjna wskazała ponadto na uchybienia związane

z wniesieniem wkładu - skarżąca przedmiotem wkładu jednego ze wspólników uczyniła świadczenie pracy administracyjno - biurowej na rzecz spółki, który to wkład, z uwagi na wątpliwości interpretacyjne, winien był zostać opisany w sposób na tyle precyzyjny, aby umożliwić spółce wyegzekwowanie przedmiotowego zobowiązania od wspólnika. Równocześnie wkłady wspólników zostały zróżnicowanie określone, przy jednoczesnym (§ 5 umowy) wprowadzeniu zasady równego udziału wspólników w zyskach, niezależnie od wysokości wkładów (§ 7 umowy), co zdaniem Sądu świadczy o braku znajomości realiów obrotu gospodarczego przez skarżącą.

Sąd przychylił się do argumentacji organu, że skoro skarżąca zdecydowała się na zaproponowanie wkładu budzącego wątpliwości interpretacyjne w przeciwieństwie np. do wkładu pieniężnego, to jej obowiązkiem było precyzyjne określenie, co najmniej wymiaru czasu pracy wspólnika. W przeciwnym wypadku nie sposób wykluczyć sytuacji, że na gruncie obowiązku świadczenia pracy może dojść do konfliktów pomiędzy wspólnikami spółki, co jednoznacznie zaświadcza o braku dbałości o interesy wspólników, które skarżąca miała obowiązek uwzględnić.

Za uchybienie sporządzonej umowy Komisja Egzaminacyjna uznała również brak dodatkowych założeń do zadania, które uzasadniałyby zwolnienie jednego ze wspólników od udziału w stratach (§ 8 umowy). Całkowicie pozbawiony sankcji został obowiązek zawarty w § 15 ust. 3 umowy tj. przedłożenia umowy przenoszącej prawa i obowiązki wspólnika pozostałym wspólnikom. Natomiast § 17 ust. 2 nierealnie wskazano umowy termin - 15 dni na wskazanie przez następców prawnych osoby upoważnionej do wykonywania praw zmarłego wspólnika. Brak również uregulowania dotyczącego możliwości wypowiedzenia spółki przez wspólnika wobec zawarcia umowy spółki na czas nieograniczony a także brak określenia sposobu podejmowania wewnętrznych rozstrzygnięć w spółce (§ 11 umowy).

Ponadto należy za zasadne uznać zarzut organu odwoławczego, zbyt wąskiego określenia katalogu czynności przekraczających zwykły zarząd - zgodnie

z treścią § 12 umowy spółki, sprawami przekraczającymi zwykły zarząd spółki jest jedynie: dokonywanie zakupów na rzecz spółki o wartości ponad kwotę 10 tys. zł., oraz zaciąganie pożyczek w imieniu spółki o wartości ponad kwotę 40 tys. zł. rezygnując z przesłanek warunkujących uznanie czynności za przekraczającą zakres zwykłego zarządu, na poczet sporządzenia katalogu enumeratywnego. Tym samym wyłączone z powyższego katalogu zostało zaciąganie innych zobowiązań finansowych, nawet znacznie przenoszących wskazane wyżej kwoty.

Za chybiony należy uznać wprowadzony przez skarżącą zapis w zakresie działalności konkurencyjnej. W świetle zapisu postanowień § 13 umowy, nie zostało bezsprzecznie wyłączone prawo do prowadzenia działalności konkurencyjnej

w ramach działalności gospodarczej, a sama działalność konkurencyjna została niepotrzebnie ograniczona do działalności prowadzonej na terenie Gdańska.

Ponadto sporządzona praca zawiera inne uchybienia takie jak oznaczenie firmy spółki, które – pomimo że nie jest niezgodne z art. 24 § 1 k.s.h., zostało jednak dokonane wbrew założeniu zadania egzaminacyjnego.

W tych okolicznościach, Sąd w składzie orzekającym w sprawie, nie znalazł podstaw do kwestionowania zasadności stanowisk egzaminatorów i Komisji II Stopnia, mając na względzie, iż stanowiska te zostały prawidłowo i przekonywująco uzasadnione. Ocena ta, zdaniem Sądu była pełna i wyczerpująca.

Sąd badając przedmiotową sprawę nie dopatrzył się również naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. Uzasadnienie zaskarżonej uchwały zawierało bowiem wszystkie elementy wskazane w art. 107 § 3 k.p.a., a postępowanie w sprawie było prowadzone zgodnie ze wskazaniami zawartymi

w art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organ dokonał wnikliwej analizy zadania egzaminacyjnego, w wyniku czego odniósł się merytorycznie do konkretnych wad pracy oraz omówiono błędy skarżącej, rzutujące na podjęte rozstrzygnięcie.

W tym miejscu należy wyraźnie podkreślić, że wykonywanie zawodu radcy prawnego wymaga połączenia dwóch podstawowych elementów: wiedzy zawodowej oraz zasad etyki. Istota zawodu radcy prawnego zdefiniowana jest w przepisach art. 4 ust. 1, art. 6 ust. 1 i art. 7 oraz art. 2 u.r.p. Zgodnie z art. 4 ust. 1 wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, z wyjątkiem występowania w charakterze obrońcy w postępowaniu karnym i w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe. Art. 6 ust. 1 ustawy stanowi, że zawód radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami. Pomoc prawna świadczona przez radcę prawnego ma przy tym na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana (art. 2 ww. ustawy).

Przytoczone przepisy kładą wyraźny akcent na pomoc prawną, która ma być świadczona w celu ochrony interesów mocodawcy. Prowadzenie przez radcę prawnego działalności zawodowej wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania nałożonych na niego obowiązków zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. Egzamin zawodowy stanowi kluczową formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata na radcę prawnego. Radca prawny świadcząc pomoc prawną, która obejmuje także występowanie przed sądami i trybunałami występuje jako pełnomocnik procesowy strony, działając w jej imieniu z bezpośrednimi dla niej skutkami. Z powyższych względów za słuszne należało uznać stanowisko Komisji II stopnia, która omawiane uchybienie w pracy pisemnej skarżącej z czwartej części egzaminu radcowskiego zakwalifikowała jako istotne, w stopniu dyskwalifikującym przedmiotową pracę.

Podsumowując należało stwierdzić, iż wskazane przez organ uchybienia zdającej egzamin radcowski z zakresu prawa gospodarczego są istotne,

a dokonanie ich oceny za trafne i uzasadnione, przy czym zdaniem Sądu organ

w zakresie formułowania tych ocen nie przekroczył granic uznania administracyjnego.

W tym stanie rzeczy Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.