Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Rypina, po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 listopada 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1072/13 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi L. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 29 kwietnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. postanawia oddalić zażalenie.

II FZ 1565/13

UZASADNIENIE

Pismem z dnia 28 maja 2013 r. L. W. (dalej: "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 29 kwietnia 2013 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 28 grudnia 2012 r., nr [...] określającą skarżącemu wysokość zobowiązania z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. w kwocie 636.596 zł. W skardze podatnik zawarł wniosek o zwolnienie z opłat sądowych w całości wskazując, iż aktualnie uzyskuje dochód z renty w wysokości 645,47 zł, nie posiada aktywów (oprócz "obciążonych" już nieruchomości), a także jest w złym stanie zdrowia.

W wykonaniu zarządzenia z dnia 30 lipca czerwca 2013 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie szeregu dokumentów, które pozwoliłyby wykazać stan majątkowy i możliwości płatnicze. Wezwanie to nie zostało wykonane w zakresie, w jakim obejmowało podanie źródeł i wysokości dochodów żony oraz przedłożenie jej zeznania podatkowego za 2012 r., potwierdzenie stosownymi dokumentami wydatków związanych z utrzymaniem i leczeniem skarżącego. Nadto skarżący wskazując, że utrzymuje się i funkcjonuje wyłącznie dzięki pomocy znajomych, nie wyjaśnił ani charakteru tej pomocy, ani jej formy czy wysokości. Nie wyjaśnił też, pomimo wezwania, skąd pochodzą fundusze na opłacenie adwokata z wyboru.

Postanowieniem z dnia 12 listopada 2013 r., I SA/Kr 1072/13, Wojewódzki Sad Administracyjny oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż zgodnie z dyspozycją art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", to na osobie fizycznej, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, spoczywa obowiązek przedstawienia dowodów, że zrealizowane są przesłanki przyznania prawa pomocy. Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności zwolnienia z ponoszenia opłat sądowych, ponieważ rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane. W tym kontekście Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, iż strona nie zastosowała się w pełni do wezwania z dnia 30 lipca 2013 r., bowiem nie przedstawiono w sposób pełny zarówno wysokości uzyskiwanych dochodów, jak również ponoszonych kosztów utrzymania oraz tych związanych ze złym stanem zdrowia. Nie wyjaśniono również kwestii związanych z dochodami małżonki podatnika czy też charakteru pomocy znajomych. Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w konkluzji rozstrzygnięcia wskazał, iż brak było możliwości uznania za uprawdopodobnione przesłanek zwolnienia skarżącego z obowiązku ponoszenia opłat sądowych.

Na powyżej powołane rozstrzygnięcie pełnomocnik skarżącego wniósł zażalenie wskazując, iż zaskarżone postanowienie oparte jest na dotkniętych błędem ustaleniach i ocenach, iż skarżący nie wykazał w sposób niewątpliwy, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych. W oparciu o powyższe wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie skarżącego z opłat sądowych w całości, albowiem nie ma on dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, iż od 1995 r. skarżący pozostaje ze swoją żona w faktycznej separacji, nie zna miejsca pobytu ani jej, ani swoich dwóch synów, utrzymuje się z renty inwalidzkiej, nieruchomość w której mieszka jest obciążona hipotekami, a ponadto nie posiada cennych przedmiotów. W odniesieniu do pomocy znajomych skarżący wyjaśnił, iż pomaga mu ona zaspokoić podstawowe potrzeby i jest udzielana przez osoby, które nie wyrażają zgody na ujawnienie ich danych, zaś kwestia wsparcia pełnomocnika w sprawach strony jest, w jego ocenie, pozbawiona doniosłości w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz,. 270 ze zm.), powoływana dalej jako: "p.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Skarbu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 grudnia 2013 r., II FZ 1181/13, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż dokumenty objęte wezwaniem Sądu pierwszej instancji z dnia 30 lipca należy ocenić jako adekwatne do potrzeby ustalenia przez Sąd sytuacji majątkowej skarżącego. Podkreślić należy, że zapewnienia strony o trudnej sytuacji majątkowej, ogólnikowe i nieudokumentowane nie mogą stanowić podstawy oceny sytuacji majątkowej. W judykaturze prezentowany jest – podzielany przez Sąd w niniejszej sprawie – pogląd, że strona uchylając się od przedstawienia wskazanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny dokumentacji musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jego bierności (por. m. in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tego typu sytuacjach Sąd jest bowiem zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o niekompletny materiał dowodowy przedłożony przez stronę, który może - tak jak w niniejszej sprawie - okazać się niewystarczający dla wykazania istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Samo zaświadczenie o wysokości renty i wyciągi z rachunku bankowego strony, czy też składane dopiero na etapie postępowania zażaleniowego niczym nie poparte ogólnikowe deklaracje o stanie majątkowym czy sytuacji rodzinnej nie mogą stanowić podstaw do odstępstwa od generalnej zasady ponoszenia kosztów sądowych i nie są wystarczające do przyznania stronie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zasadnie zatem, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał, iż wniosek strony nie zasługiwał na uwzględnienie.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.