Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Zdzisław Kostka (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Miron sędzia NSA Tomasz Bąkowski cvs Protokolant starszy asystent sędziego Anita Lewińska-Karwecka po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2026 r. przy udziale Prokuratora Regionalnego w Warszawie M. A. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. P. i M.U. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 stycznia 2023 r. sygn. akt VII SA/Wa 2295/22 w sprawie ze skargi M. P. i M. U. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 26 sierpnia 2022 r. znak [...] w przedmiocie transkrypcji odpisu niemieckiego aktu małżeństwa 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego [...] z dnia 15 czerwca 2022 r., nr [...], 2. zasądza od Wojewody Mazowieckiego na rzecz M. P. i M. U. solidarnie kwotę 1.037 (jeden tysiąc trzydzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Warszawie wyrokiem z 24 stycznia 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 2295/22, oddalił skargę M. P. i M. U. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z 26 sierpnia 2022 r., którą utrzymano w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego [...] z 15 czerwca 2022 r. o odmowie transkrypcji sporządzonego w Niemczech dokumentu stanu cywilnego potwierdzającego zawarcie małżeństwa przez skarżących. Wyrok ten został wydany w następujących istotnych okolicznościach sprawy.

Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego [...] wydając decyzję z 15 czerwca 2022 r. powołał się na art. 107 pkt 3 w zw. z art. 104 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 709 ze zm.), stwierdzając, że transkrypcja sporządzonego w Niemczech dokumentu stanu cywilnego potwierdzającego zawarcie małżeństwa przez skarżących byłaby sprzeczna z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej. Organ administracji pierwszej instancji zaznaczył przy tym, że zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. Prawo prywatne międzynarodowe (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 1792) prawa obcego nie stosuje się, jeżeli jego stosowanie miałoby skutki sprzeczne z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej. Podniesiono, że pomimo tego, iż skarżący "zawarli związek małżeński ważny w świetle prawa niemieckiego i został wydany odpis aktu małżeństwa zgodnie z prawem miejsca wystawienia, to jednak w świetle przepisów obowiązujących w Polsce małżeństwo to nie może zostać zarejestrowane, gdyż taka rejestracja byłaby sprzeczna z polskim porządkiem prawnym. Przepisy polskie nie dopuszczają bowiem rejestracji związku małżeńskiego zawartego przez osoby tej samej płci. Wzór polskiego aktu małżeństwa i dane, które można do niego wpisać są ustawowo określone. Nie ma możliwości wpisania do aktu małżeństwa danych dwóch kobiet lub danych dwóch mężczyzn". Stwierdzono, że taki stan prawny odpowiada definicji małżeństwa zawartej w art. 18 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. nr 78, poz. 483 ze zm.) oraz w art. 1 § 1, 2 i 4 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1359). Nadto powołano się na załączniki nr 3 i 13 do rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 29 stycznia 2015 r. w sprawie wzorów dokumentów wydawanych z zakresu rejestracji stanu cywilnego (Dz.U. poz. 194 ze zm.), w których określono wzory odpisów zupełnego i skróconego aktu małżeństwa, przewidujące rubryki dotyczące małżonków, dzieląc ich na mężczyzn i kobiety. Odwołano się też do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 1112/16, wydanego w analogicznej sprawie.

Wojewoda Mazowiecki zaskarżoną decyzję z 26 sierpnia 2022 r. podjął na skutek odwołania skarżących. Uzasadniając ją podzielił stanowisko organu pierwszej instancji. Nadto, odnosząc się do zawartego w odwołaniu skarżących zarzutu naruszenia art. 8 i art. 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r. nr 61, poz. 284 ze zm.), stwierdził, że powołane przepisy nie zostały naruszone, gdyż z art. 12 powołanej konwencji wynika prawo państw stron tej konwencji do unormowania małżeństwa przez ustawodawstwo krajowe. Zdaniem Wojewody dla oceny naruszenia powołanych przepisów nie ma istotnego znaczenia wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC) z 21 lipca 2015 r. w sprawie O. i inni przeciwko Włochom (skargi nr 18766/11 i 36030/11), gdyż dotyczy on tylko włoskiego systemu prawnego i nie może być interpretowany jako uzasadniający modyfikację krajowego porządku krajowego w inny sposób, jak tylko poprzez akty prawne parlamentu krajowego. Podniesiono, że na poziomie Unii Europejskiej nie ma harmonizacji przepisów prawnych dotyczących stanu cywilnego, co powoduje, że regulacje przyjęte w tym zakresie w poszczególnych krajach różnią się. Wskazano też, że prawo Unii Europejskiej nie przewiduje bezwzględnego obowiązku przenoszenia do krajowego rejestru stanu cywilnego aktów stanu cywilnego sporządzonych w innych państwach Unii Europejskiej. W końcu odwołano się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, mianowicie wyroków z 28 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 1112/16, z 25 lutego 2020 r., sygn. akt II OSK 1059/18, oraz z 6 lipca 2022 r., sygn. akt II OSK 2376/19.

W skardze skarżący zarzucili naruszenie art. 18 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 1 § 1 k.r. i o., art. 104 ust. 1 i 5 Prawa o aktach stanu cywilnego, art. 107 pkt 3 Prawa o aktach stanu cywilnego w zw. z art. 7 Prawa prywatnego międzynarodowego oraz art. 8 w zw. z art. 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

Biorący udział w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji Prokurator Prokuratury Okręgowej w Warszawie wniósł o oddalenie skargi.

Sąd pierwszej instancji uzasadniając zaskarżony wyrok m.in. stwierdził, że bezpośrednim skutkiem prawnym transkrypcji zagranicznego dokumentu stanu cywilnego jest utworzenie polskiego aktu stanu cywilnego, który ma moc dowodową równą aktom stanu cywilnego utworzonym w Polsce w wyniku rejestracji zdarzenia prawnego. Zaznaczył, że "(a)czkolwiek transkrypcja ma charakter deklaratoryjny, to jednak jej dokonanie wiąże się z koniecznością uznania przez polskie organy administracji, że małżeństwo zawarte za granicą stoi na równi z małżeństwem zawartym zgodnie z polskim porządkiem prawnym. Oznacza to, że skutki prawne jakie wywołuje sporządzenie polskiego aktu stanu cywilnego w wyniku transkrypcji są tożsame z tymi, jakie wywołuje akt stanu cywilnego sporządzony w momencie rejestracji zdarzenia prawnego według prawa polskiego. Akt małżeństwa sporządzony w wyniku transkrypcji w polskim obiegu prawnym niczym nie różni się więc od aktu małżeństwa sporządzonego na podstawie oświadczenia woli o zawarciu małżeństwa złożonego na terytorium Polski".

Dalej Sąd pierwszej instancji wskazał, że na etapie dokonywania transkrypcji aktu małżeństwa organ administracji ma obowiązek zbadania jej pod kątem zgodności z polskim porządkiem prawnym. Zgodnie bowiem z art. 107 pkt 3 Prawa o aktach stanu cywilnego kierownik urzędu stanu cywilnego odmawia dokonania transkrypcji, jeżeli transkrypcja byłaby sprzeczna z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, objęte skargą decyzje organów obu instancji o odmowie dokonania transkrypcji zagranicznego aktu małżeństwa skarżących nie naruszają powołanego przepisu wobec stwierdzenia, że transkrypcja zagranicznego aktu małżeństwa skarżących, osób tej samej płci, byłaby sprzeczna z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej. Sąd pierwszej instancji wskazał, że "(f)unkcją klauzuli porządku publicznego jest ochrona krajowego porządku prawnego przed jego naruszeniem w postaci uznania aktu stanu cywilnego nieodpowiadającemu fundamentalnym zasadom polskiego prawa. W ramach przesłanki porządku publicznego badaniu podlegają skutki prawne uznania danego aktu. Nie chodzi przy tym o samą sprzeczność zagranicznego aktu stanu cywilnego z podstawowymi zasadami porządku prawnego, ale o to, by skutki transkrybowania takiego aktu były nie do pogodzenia z tymi zasadami. Przez podstawowe zasady porządku prawnego należy rozumieć nie tylko fundamentalne zasady ustroju społeczno-politycznego, czyli zasady konstytucyjne, ale także naczelne zasady rządzące poszczególnymi dziedzinami prawa cywilnego, rodzinnego czy procesowego (..). Należy więc uznać, że przepisy regulujące zawarcie małżeństwa w Polsce stanowią naczelną zasadę zarówno prawa rodzinnego jak i prawa o aktach stanu cywilnego dotyczącego zawierania małżeństw. W przypadku instytucji małżeństwa przepisem źródłowym, fundamentalnym jest art. 18 Konstytucji stanowiący, że małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej". Sąd pierwszej instancji zaznaczył przy tym, że podziela stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w wyrokach z 22 czerwca 2022 r., sygn. akt II OSK 2608/19, oraz z 14 grudnia 2022 r., sygn. akt II OSK 3973/19, że przepis ten nie przesądza o niemożliwości prawnego uregulowania w jakiejkolwiek formie związków osób tej samej płci, ale podkreśla szczególną ochronę małżeństwa, które jest związkiem kobiety i mężczyzny, jak i to, że polskie przepisy rangi ustawowej stanowią wypełnienie tej zasady konstytucyjnej, a przepis art. 1 § 1 k.r. i o. stanowiący, że małżeństwo zostaje zawarte gdy mężczyzna i kobieta jednocześnie obecni złożą przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego oświadczenia, że wstępują ze sobą w związek małżeński, jest na tyle jasny, że nie pozostawia wątpliwości w zakresie wykładni pojęcia małżeństwa w polskim porządku prawnym. W ocenie Sądu pierwszej instancji zasada odmienności płci małżonków jest podstawową zasadą polskiego prawa rodzinnego wynikającą wprost z art. 1 § 1 k.r. i o. Polski system prawny nie zna małżeństwa zawartego między dwoma mężczyznami, a tym samym było niedopuszczalnym dokonanie transkrypcji aktu małżeństwa zawartego za granicą pomiędzy dwoma mężczyznami jako małżeństwa w świetle polskiego prawa.

Sąd pierwszej instancji stwierdził też, że o niezasadności odmowy transkrypcji aktu małżeństwa zawartego pomiędzy osobami tej samej płci nie może decydować treść art. 104 ust. 5 Prawa o aktach stanu cywilnego, który przewiduje obligatoryjność transkrypcji, jeżeli obywatel polski, którego dotyczy zagraniczny dokument stanu cywilnego, posiada akt stanu cywilnego potwierdzający zdarzenia wcześniejsze sporządzony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i żąda dokonania czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego lub ubiega się o polski dokument tożsamości lub nadanie numeru PESEL. W ocenie Sądu pierwszej instancji art. 107 pkt 3 Prawa o aktach stanu cywilnego ma zastosowanie także w przypadku obligatoryjnej transkrypcji zagranicznego dokumentu stanu cywilnego przewidzianej w art. 104 ust. 5 powołanej ustawy.

W ocenie Sądu pierwszej instancji powołanie się w uzasadnieniach zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji na art. 7 Prawa prywatnego międzynarodowego było nieuprawnione. Zdaniem tego Sądu przepis ten nie ma zastosowania w sprawie transkrypcji, gdyż w postępowaniu w tym przedmiocie nie stosuje się przepisów prawa obcego. Wadliwość ta zdaniem Sądu pierwszej instancji nie miała jednak wpływu na wynik sprawy.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 8 w zw. z art. 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności Sąd pierwszej instancji stwierdził, że konwencja ta gwarantuje każdemu prawo do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego, zastrzegając, że ingerencja w korzystanie z tego prawa dopuszczalna jest jedynie w przypadkach przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie. Następnie wskazał, że w art. 12 powołanej konwencji uznano prawo mężczyzn i kobiet do zawarcia małżeństwa i założenia rodziny, zgodnie z ustawami krajowymi regulującymi korzystanie z tego prawa. Dalej stwierdził, że z orzecznictwa ETPC nie wynika obowiązek państw stron Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności prawnego uznania zawartego za granicą małżeństwa osób tej samej płci jako małżeństwa w rozumieniu przepisów krajowych. Zauważył przy tym, że ETPC wskazywał na potrzebę prawnego uznania i ochrony par jednopłciowych zaznaczając, że państwa nadal mają swobodę, na podstawie art. 12 powołanej konwencji, jak również na podstawie jej art. 14 w związku z art. 8, ograniczania dostępu do małżeństwa parom osób tej samej płci i w tym zakresie dysponują pewnym marginesem uznania. Dalej Sąd pierwszej instancji przedstawił ewolucję orzecznictwa ETPC w zakresie obowiązku uznania przez państwa strony Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności związków par osób tej samej płci, wyrażającą się w wyrokach w sprawach S. i K. przeciwko Austrii, O. i inni przeciwko Włochom i O. i inni przeciwko Włochom, dochodząc do wyroku Wielkiej Izby ETPC z 17 stycznia 2023 r. w sprawie F. i inni przeciwko Rosji, w którym dostrzegł bardziej stanowczy postulat ETPC zapewnienia prawnego uznania związków osób tej samej płci. Sąd pierwszej instancji zastrzegł jednakże, że opierając się na art. 12 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności ETPC rozstrzygnięcie, czy związki jednopłciowe będą uznane w danym państwie jako związek partnerski czy jako związek małżeński nadal pozostawia państwom stronom Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. W związku z tym Sąd pierwszej instancji wskazał, że w obowiązującym polskim porządku prawnym brak jest przepisów prawnych, który by regulowały kwestię związków osób tej samej płci w sposób pozwalający przyjąć, że związek taki jest związkiem małżeńskim oraz że w polskim ustawodawstwie jedyną prawną formą uznania relacji dwojga ludzi, między którymi istnieje więź uczuciowa, fizyczna i gospodarcza, jest małżeństwo w rozumieniu art. 1 § 1 k.r. i o. Dalej Sąd pierwszej instancji zauważył, że akt małżeństwa, jako jeden z trzech możliwych do wydania w polskim systemie prawnym aktów stanu cywilnego, zgodnie z art. 2 ust. 3 Prawa o aktach stanu cywilnego stanowi wyłączny dowód zawarcia prawnie uznawanego w Polsce związku. Zapewniając możliwość zawarcia związku małżeńskiego tylko osobom różnej płci, polski ustawodawca przewidział dalsze tego konsekwencje w ramach m.in. prawa rodzinnego (m.in. małżeńskie ustroje majątkowe, opieka nad małoletnim) i spadkowego (dziedziczenie), odnosząc te instytucje tylko do małżonków w rozumieniu art. 1 § 1 k.r. i o. Wprowadzenie na podstawie decyzji administracyjnej do polskiego porządku prawnego transkrybowanego aktu małżeństwa osób tej samej płci mogłoby rodzić pytania o możliwość stosowania wymienionych instytucji prawa cywilnego w odniesieniu do takiego związku. W tych okolicznościach Sąd pierwszej instancji uznał, że dokonana przez sąd wykładnia prawa prowadząca do uznania poprzez transkrypcję zagranicznego dokumentu stanu cywilnego małżeństwa osób tej samej płci byłaby wykładnią contra legem, a nie przejawem tak zwanego aktywizmu sędziowskiego, a nadto naruszałaby konstytucyjną zasadę trójpodziału władz oraz właściwość sądów administracyjnych określoną w art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W skardze kasacyjnej skarżący, zaskarżając wyrok Sądu pierwszej instancji w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) zarzucili naruszenie:

- art. 18 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że "Konstytucja jako małżeństwo nakazuje traktować wyłącznie związek heteroseksualny, w sytuacji w której prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że art. 18 Konstytucji RP przyznaje szczególną ochronę małżeństwu stanowiącemu związek kobiety i mężczyzny, lecz nie wyłącza możliwości zawarcia małżeństwa przez dwie osoby tej samej płci, a tym samym dokonanie wykładni dopuszczającej transkrypcję aktu małżeństwa Skarżących nie stanowiłoby przejawu niedopuszczalnej wykładni contra legem, naruszającej konstytucyjną zasadę (...) [trójpodziału] władzy ani nie stałoby w sprzeczności z zakresem właściwości sądów administracyjnych wyznaczonej treścią art. 184 Konstytucji RP",

- art. 1 § 1 k.r. i o. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że "przepis ten wprowadza definicję małżeństwa jako związku kobiety i mężczyzny, w sytuacji gdy przepis ten reguluje wyłącznie to w jaki sposób można zawrzeć małżeństwo według prawa polskiego",

- art. 104 ust. 1 i 5 Prawa o aktach stanu cywilnego poprzez jego niezastosowanie "w sytuacji, w której brak było ku temu podstaw, a transkrypcja aktu małżeństwa obywateli polskich posiadających akty stanu cywilnego potwierdzające zdarzenia wcześniejsze sporządzone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej była obligatoryjna, zaś transkrybowanie aktu stanowiłoby wyraz poszanowania dla życia rodzinnego i prywatnego Skarżących i pozwoliło na korzystne dla państwa polskiego rozpoznanie statusu Skarżących jako osób, które nie są stanu wolnego",

- art. 107 pkt 3 w zw. z art. 2 ust. 6 Prawa o aktach stanu cywilnego polegające na "błędnym uznaniu, że w przedmiotowej sprawie dokonanie transkrypcji (...) [sporządzonego w Niemczech dokumentu stanu cywilnego potwierdzającego zawarcie małżeństwa przez skarżących] byłoby sprzeczne z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej (które to zasady zostały zrekonstruowanie w oparciu o art. 18 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 1 § 1 [k.r. i o.]), i uzasadniało odmowę dokonania transkrypcji, podczas gdy podstawowe zasady porządku prawnego RP powinny być rekonstruowane z uwzględnieniem niezastosowanych przez Organ art. 30 Konstytucji RP nakazującej władzom publicznym poszanowanie i ochronę przyrodzonej i niezbywalnej godności człowieka oraz art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP statuującego zasadę niedyskryminacji z jakiejkolwiek przyczyny, art. 8 w zw. z art. 14 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (...), zaś dokonanie wykładni z uwzględnieniem tych zasad prowadziłoby do wniosku, że dokonanie transkrypcji nie doprowadziłoby do naruszenia klauzuli porządku publicznego, a przez to nie uzasadniało zastosowania przedmiotowych przepisów i odmowy dokonania transkrypcji",

- art. 8 w zw. z art. 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności polegające "na błędnej wykładni tych przepisów i uznaniu, że nie wynika z nich obowiązek państwa do zapewnienia ram prawnych dla funkcjonowania związków osób jednej płci, co oznaczało naruszenie prawa Skarżących do poszanowania ich życia rodzinnego i prywatnego poprzez odmowę zarejestrowania ich aktu małżeństwa w jakiejkolwiek formie, co skutkuje pozostawieniem skarżących w próżni prawnej i pozbawieniem ich związku jakiejkolwiek ochrony wyłącznie ze względu na fakt, że mają takie same oznaczenie płci metrykalnej i tym samym wyłącznie ze względu na fakt ich orientacji seksualnej, w sytuacji w której na władzach publicznych ciąży obowiązek uznania prawnego oraz ochrony związków par tej samej płci".

We wnioskach skargi kasacyjnej zażądano na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylenia zaskarżonego wyroku oraz rozpoznania skargi. Nadto wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Na rozprawie przed NSA skarżący złożyli wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Prokurator Okręgowy w Warszawie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie. Następnie Prokurator Regionalny w Warszawie w piśmie z 22 kwietnia 2026 r. wniósł o uwzględnienie skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 25 lipca 2025 r. na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zawiesił postępowanie z uwagi na przedstawienie przez inny skład NSA postanowieniem z 8 listopada 2023 r., w sprawie o sygn. akt II OSK 216/21, Trybunałowi Sprawiedliwości Unii Europejskiej pytania prejudycjalnego "Czy przepisy art. 20 ust. 2 a i art. 21 ust. 1 TFUE odczytywane w związku z art. 7 i art. 21 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 2 pkt 2 dyrektywy 2004/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, zmieniającej rozporządzenie (EWG) nr 1612/68 i uchylającej dyrektywy 64/221/EWG, 68/360/EWG, 72/194/EWG, 73/148/EWG, 75/34/EWG, 75/35/EWG, 90/364/EWG, 90/365/EWG i 93/96/EWG należy interpretować w ten sposób, że stoją na przeszkodzie temu, by właściwe organy państwa członkowskiego, którego przynależność państwową posiada obywatel Unii, który zawarł małżeństwo z innym obywatelem Unii (osobą tej samej płci) w jednym z państw członkowskich zgodnie z ustawodawstwem tego państwa, mogły odmówić uznania i przeniesienia w drodze transkrypcji do krajowego rejestru stanu cywilnego tego aktu małżeństwa, uniemożliwiając tym osobom przebywanie w tym państwie w takim stanie cywilnym i pod tym samym nazwiskiem rodowym, z tej przyczyny, że prawo państwa przyjmującego nie przewiduje małżeństwa osób tej samej płci?". Następnie zawieszone postępowanie zostało podjęte na rozprawie przed NSA.

Rozpoznając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

W ocenie NSA zasadna jest przede wszystkim podstawa kasacyjna, w której zarzuca się naruszenie art. 107 pkt 3 Prawa o aktach stanu cywilnego. Powołany przepis ma zasadnicze znaczenie w rozpoznawanej sprawie, gdyż na nim oparto wydane w postępowaniu administracyjnym decyzje, którymi w obu instancjach odmówiono transkrypcji zagranicznego dokumentu stanu cywilnego stwierdzającego zawarcie przez skarżących małżeństwa. Stanowi on, że kierownik urzędu stanu cywilnego odmawia dokonania transkrypcji, jeżeli transkrypcja byłaby sprzeczna z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej. W postępowaniu administracyjnym przyjęto, a Sąd pierwszej instancji to stanowisko zaakceptował, że transkrypcja zagranicznego dokumentu stanu cywilnego stwierdzającego zawarcie przez skarżących małżeństwa byłaby sprzeczna z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż polski porządek prawny nie przewiduje małżeństw osób tej samej płci. Powołano się przy tym przede wszystkim na art. 18 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 1 § 1 k.r.i o., z których wynika, że małżeństwo to związek kobiety i mężczyzny. Zatem organy administracji obu instancji oraz Sąd pierwszej instancji, ustalając treść użytej w art. 107 pkt 3 Prawa o aktach stanu cywilnego klauzuli generalnej podstawowych zasad porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej (nazywanej często klauzulą porządku publicznego) odwołały się do zasady konstytucyjnej oraz naczelnej zasady prawa rodzinnego dotyczących małżeństwa. Rozumienie wskazanej klauzuli generalnej jako odnoszącej się do zasad konstytucyjnych oraz naczelnych zasad rządzących poszczególnymi dziedzinami prawa jest zgodne z dominującym w orzecznictwie poglądem, wypracowanym nie tylko w odniesieniu do użycia jej w art. 107 pkt 3 Prawa o aktach stanu cywilnego, ale przede wszystkim w art. 7 Prawa prywatnego międzynarodowego, w którym stanowi się, że prawa obcego nie stosuje się, jeżeli jego stosowanie miałoby skutki sprzeczne z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej. Tytułem przykładu można wskazać na uchwałę NSA z 2 grudnia 2019 r., sygn. akt II OPS 1/19, dotyczącą wykładni art. 104 ust. 5 i art. 107 pkt 3 Prawa o aktach stanu cywilnego związanej z transkrypcją zagranicznego dokumentu stanu cywilnego w postaci aktu urodzenia dziecka, w którym jako rodziców wskazano osoby tej samej płci. W uzasadnieniu tej uchwały stwierdzono, że "(p)rzez podstawowe zasady porządku prawnego należy rozumieć nie tylko fundamentalne zasady ustroju społeczno-politycznego, czyli zasady konstytucyjne, ale także naczelne zasady rządzące poszczególnymi dziedzinami prawa cywilnego, rodzinnego czy procesowego". Podobnie przyjmuje się w orzecznictwie Sądu Najwyższego, czego przykładem może być postanowienie tego sądu z 11 października 2013 r., sygn. akt I CSK 697/12, w uzasadnieniu którego, z szerokim odwołaniem się do orzecznictwa SN, stwierdzono, że "(w)edług poglądu ugruntowanego w piśmiennictwie oraz orzecznictwie, przez podstawowe zasady porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej, do których odwołują się art. 7 (...) [Prawa prywatnego międzynarodowego] i art. 1146 § 1 pkt 7 (...) [Kodeksu postępowania cywilnego], należy rozumieć nie tylko zasady konstytucyjne, ale i naczelne zasady poszczególnych dziedzin prawa". Uwzględniając takie rozumienie klauzuli porządku publicznego nie sposób odeprzeć zarzutu zawartego w skardze kasacyjnej, że ustalając istotne w rozpoznawanej sprawie podstawowe zasady porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej pominięto inne niż zawarte w art. 18 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasady konstytucyjne, w tym przede wszystkim uniwersalne zasady zawarte w art. 30 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, ale też zasady związane ze sferą życia każdego człowieka, której rozpatrywana sprawa dotyczy, mianowicie życiem prywatnym i rodzinnym. W tym ostatnim aspekcie należy wskazać na art. 47 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej statuujący prawo do ochrony życia prywatnego i rodzinnego.

Ustalając treść klauzuli porządku publicznego nie można pominąć zewnętrznego aspektu multicentryczności współczesnego systemu polskiego prawa (E. Łętowska, Multicentryczność współczesnego systemu prawa i jej konsekwencje, PiP 2005, nr 4, s. 5-7). Zgodnie z art. 9 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Rzeczpospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego. Z kolei wedle art. 87 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są m.in. ratyfikowane umowy międzynarodowe, które – jak wynika z art. 91 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - po ich ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej stanowią część krajowego porządku prawnego i są bezpośrednio stosowane, chyba że ich stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy, przy czym umowy międzynarodowe ratyfikowane za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie mają pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową. Taką umową międzynarodową ratyfikowaną za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie jest Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Zgoda na ratyfikowanie tej konwencji została wyrażona ustawą z dnia 2 października 1992 r. o ratyfikacji Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz.U. nr 85, poz. 427). Trafnie zatem w skardze kasacyjnej podnosi się, że podstawowe zasady polskiego porządku prawnego powinny być ustalane także z uwzględnieniem art. 8 i art. 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Pierwszy z powołanych przepisów zawiera prawo do poszanowania m.in. życia prywatnego i rodzinnego, zaś drugi stanowi o zakazie dyskryminacji podczas korzystania z praw i wolności wymienionych w powołanej konwencji.

Powołany wyżej art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności ma szczególne znaczenie w rozpoznawanej sprawie, gdyż ETPC w dwóch wyrokach stwierdził jego naruszenie w sprawach, które dotyczyły transkrypcji zagranicznego dokumentu stanu cywilnego stwierdzającego zawarcie małżeństwa przez osoby tej samej płci, zakończonych wyrokami Naczelnego Sądu Administracyjnego, akceptującymi stanowisko organów administracji oraz wojewódzkiego sądu administracyjnego, że transkrypcja takiego zagranicznego dokumentu stanu cywilnego jest sprzeczna z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej. Chodzi o wyrok z 19 września 2024 r. w sprawie F. i inni przeciwko Polsce (skargi nr 58828/12, 40795/17, 55306/18, 55321/18 oraz 45301/19), który dotyczył m.in. sprawy, w której NSA wydał wyrok z 28 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 1112/16, powoływany w postępowaniu administracyjnym oraz o wyrok z 24 kwietnia 2025 r. w sprawie A. przeciwko Polsce (skarga nr 53662/20), który dotyczył wyłącznie sprawy, w której NSA wydał wyrok z 25 lutego 2020 r., sygn. akt II OSK 1059/18.

W sprawie F. i inni przeciwko Polsce ETPC uznał, że w stosunku do skarżących K. F. i S. F. art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności został naruszony z powodu uniemożliwienia skarżącym skorzystania z urlopu w celu opieki nad chorym partnerem, niemożności rozszerzenia ubezpieczenia zdrowotnego na partnera, traktowania skarżących w świetle przepisów o podatku od darowizn, jak osoby obce, niemożności wspólnego opodatkowania się podatkiem od dochodów oraz z powodu odmowy rejestracji zawartego przez skarżące w Wielkiej Brytanii małżeństwa, która to odmowa stała się prawomocna na skutek wskazanego już wyroku NSA z 28 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 1112/16. ETPC zaznaczył przy tym, że w sprawie nie chodzi o odmowę zawarcia przez skarżące małżeństwa w Polsce, lecz uznania i ochrony ich związku (akapity 21 i 22 wyroku). Trybunał uznał, że "odmawiając rejestracji małżeństw skarżących w jakiejkolwiek formie i nie zapewniając im konkretnych ram prawnych przewidujących uznanie i ochronę, polskie władze pozostawiły skarżące w próżni prawnej i nie zaspokoiły podstawowych potrzeb uznania i ochrony par osób tej samej płci pozostających w stabilnym i oddanym związku" (akapit 26 wyroku). Natomiast naruszenie art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności wobec skarżących M. H. – R. oraz A. R. polegało wyłącznie na tym, że odmówiono im transkrypcji zagranicznego dokumentu stanu cywilnego, mianowicie aktu małżeństwa zawartego w Danii. W odniesieniu do tych skarżących został podniesiony przez Polskę zarzut niedopuszczalności skargi z uwagi na niewyczerpanie krajowych środków odwoławczych, gdyż skarżące od ostatecznej decyzji drugiej instancji w sprawie odmowy transkrypcji nie wniosły skargi do sądu administracyjnego. Trybunał ten zarzut oddalił wskazując, że z takiego środka zaskarżenia skorzystały skarżące K. F. i S. F., jednakże sądy administracyjne obu instancji zaakceptowały odmowę transkrypcji twierdząc, że jest ona oparta na jednoznacznych przepisach prawa krajowego oraz orzecznictwie, potwierdzając, że rejestracja zagranicznych małżeństw osób tej samej płci zostałaby uznana za naruszającą podstawowe zasady polskiego porządku prawnego.

Z kolei w sprawie A. przeciwko Polsce ETPC uznał, że naruszenie art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności wynikało wyłącznie z tego, że zawarte przez skarżącego w Wielkiej Brytanii małżeństwo z osobą tej samej płci nie zostało w Polsce zarejestrowane, przy czym takie stanowisko zostało sformułowane przy uwzględnieniu postępowania administracyjnego oraz postępowania przed sądami administracyjnymi zakończonego powołanym wyżej wyrokiem NSA z 25 lutego 2020 r., sygn. akt II OSK 1059/18, w których chodziło o zastosowanie art. 107 pkt 3 Prawa o aktach stanu cywilnego i stwierdzenie, że transkrypcja zagranicznego dokumentu stanu cywilnego, dotyczącego małżeństwa osób tej samej płci narusza podstawowe zasady porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej.

Powołane wyżej wyroki ETPC mają w rozpoznawanej sprawie istotne znaczenie. Po pierwsze, są one wyrazem następczego zastosowania przez ETPC Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, w wyniku którego uznano, że wykładnia i zastosowanie art. 107 pkt 3 Prawa o aktach stanu cywilnego w konkretnych sprawach rozstrzygniętych przez sądy administracyjne nie odpowiadały standardom ochrony życia prywatnego i rodzinnego wynikających z art. 8 tej konwencji. Po drugie, w związku z powyższym są one podstawą do "uprzedniego stosowania" Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności już na etapie rozstrzygania innych podobnych spraw przez sądy krajowe (L. Garlicki, Stosowanie Europejskiej Konwencji Praw Człowieka przez sądy krajowe a podporządkowanie sędziego Konstytucji i ustawie, EPS 2023, nr 11, s. 5-6).

Istotnego w ocenie NSA rozpoznającego skargę kasacyjną argumentu za takim "uprzednim stosowaniem" Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z uwagi na wydany już wyrok ETPC w podobnej sprawie dostarcza art. 272 § 3 p.p.s.a. Zgodnie z powołanym przepisem podstawą wznowienia postępowania przed sądem administracyjnym zakończonego prawomocnym orzeczeniem może być rozstrzygnięcie organu międzynarodowego działającego na podstawie umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską. Nie ulega wątpliwości, że takim rozstrzygnięciem może być wyrok ETPC, gdyż ten trybunał jest organem międzynarodowym działającym na podstawie umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską (art. 19 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności). Fakt, że w art. 272 § 3 p.p.s.a. mowa jest o ETPC wynika też z uzasadnienia projektu ustawy, którą ten przepis został z mocą od 10 kwietnia 2010 r. dodany do Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ustawa z dnia 12 lutego 2010 r. zmieniająca ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. nr 36, poz. 196 – oraz druk sejmowy nr 2001 Sejmu VI kadencji).

Znaczenie art. 272 § 3 p.p.s.a. dla rozpatrywanej sprawy jest takie, że w razie wydania obecnie przez NSA wyroku zgodnego z dotychczasową praktyką orzeczniczą, znajdującą wyraz m.in. w wyrokach NSA z 28 lutego 2018 r. (sygn. akt II OSK 1112/16) oraz z 25 lutego 2020 r. (sygn. akt II OSK 1059/18), ale uznaną przez ETPC w wyrokach w sprawie F. i inni przeciwko Polsce oraz A. przeciwko Polsce za naruszającą art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, postępowanie przed sądem administracyjnym mogłoby zostać wznowione, gdyby ETPC na skutek skargi skarżących uznał, jak już to czynił w powołanych sprawach, że doszło do naruszenia art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

Dodać przy tym należy, że w związku z odmową dokonania transkrypcji zagranicznego dokumentu stanu cywilnego skarżących została już wniesiona do ETPC skarga, która jednakże na podstawie art. 37 § 1 lit. c Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności została skreślona z listy spraw, przy czym podstawą skreślenia skargi z listy spraw było w istocie uznanie przez polski rząd naruszenia art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz informacja o podjętych działaniach legislacyjnych mających na celu wprowadzenie do polskiego systemu prawnego związków partnerskich. Jednocześnie ETPC zastrzegł, że w razie niespełnienia warunków jednostronnej deklaracji polskiego rządu skarga będzie mogła być ponownie wpisana na listę spraw stosownie do art. 37 § 2 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (decyzja z 28 maja 2025 r. w sprawie B. G. – R. i F. G. oraz 9 innych skarżących, skarga nr 5059/22; https://hudoc.echr.coe.int/?i=001-243599).

Uwzględniając wskazane okoliczności NSA uznał, że konieczna jest rewizja dotychczasowego sposobu wykładni i stosowania art. 107 pkt 3 Prawa o aktach stanu cywilnego przyjmowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych, uwzględniająca wyroki ETPC w sprawie F. i inni przeciwko Polsce oraz w sprawie A. przeciwko Polsce. W świetle powołanych wyroków przepis ten należy wykładać w ten sposób, że transkrypcja zagranicznego dokumentu stanu cywilnego potwierdzającego zawarcie za granicą małżeństwa przez osoby tej samej płci nie jest sprzeczna z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej.

Zaznaczyć należy, że wyroki ETPC nie są w świetle art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej źródłami powszechnie obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej prawa. Jednakże zgodnie z powołanym przepisem źródłami powszechnie obowiązującego prawa są ratyfikowane umowy międzynarodowe. Co więcej, jak już wskazano, ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy, a umowy międzynarodowe ratyfikowane za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie mają pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową (art. 91 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Zatem, elementem polskiego porządku prawnego jest też art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności rozumiany w sposób przyjęty przez ETPC w powołanych wyrokach w sprawie F. i inni przeciwko Polsce oraz w sprawie A. przeciwko Polsce. Nie można więc przyjmować, że transkrypcja zagranicznego dokumentu stanu cywilnego potwierdzającego zawarcie za granicą małżeństwa przez osoby tej samej płci jest sprzeczna z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej.

Podkreślić przy tym należy, że powyższe stanowisko nie oznacza wprowadzenia do polskiego porządku prawnego instytucji prawnej małżeństw osób tej samej płci, lecz zapewnienie osobom zawierającym takie małżeństwa za granicą minimum ochrony przez ich uznanie. Sposób tego uznania jest przy tym determinowany przede wszystkim tym, że ustawodawca nie przewiduje wprost żadnej formy uznania związków osób tej samej płci. Siłą rzeczy uznanie to musi zatem bazować na istniejącym ułomnym stanie prawnym. Dostrzegając możliwość alternatywnych w stosunku do transkrypcji zagranicznego dokumentu stanu cywilnego sposobów uznania małżeństw zawieranych przez osoby tej samej płci za granicą (M. Wojewoda, Uznanie związków osób tej samej płci w Polsce i transkrypcja zagranicznych aktów małżeństwa par jednopłciowych – glosa do wyroku Trybunału Sprawiedliwości z 25.11.2025 r., C-713/23, C.-T. i T., EPS 2026, nr 2, s. 16-24) NSA rozpoznający skargę kasacyjną podziela stanowisko NSA przyjęte w wyroku z 20 marca 2026 r., sygn. akt II OSK 216/21, że transkrypcja zagranicznego dokumentu stanu cywilnego stwierdzającego zawarcie małżeństwa przez osoby tej samej płci gwarantuje minimalny poziom ochrony prawnej (akapit 6.28 uzasadnienia powołanego wyroku). W ocenie NSA rozpoznającego skargę kasacyjną jest tak przede wszystkim z uwagi na szczególną moc dowodową aktu stanu cywilnego, który powstaje w wyniku transkrypcji zagranicznego dokumentu stanu cywilnego (art. 3 i art. 105 ust. 1 i 2 Prawa o aktach stanu cywilnego). Przy czym podobnie jak w wyroku NSA z 20 marca 2026 r., sygn. akt II OSK 216/21, akapit 6.22 uzasadnienia tego wyroku, zastrzec należy, że "(o)ddzielnym zagadnieniem jest, w następstwie przeniesienia do rejestru stanu cywilnego w drodze transkrypcji zagranicznego aktu małżeństwa, zakres skutków prawnych transkrypcji na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, w tym przede wszystkim określenie uprawnień takiego związku w porównaniu do małżeństw zawartych zgodnie z polskim ustawodawstwem, w obszarze prawa publicznego i prywatnego (administracyjnego, podatkowego, cywilnego, rodzinnego, pracy i ubezpieczeń społecznych, ubezpieczenia zdrowotnego itd.)".

Mając to wszystko na uwadze uznać należy, że wadliwie w postępowaniu administracyjnym i następnie przed Sądem pierwszej instancji przyjęto, iż odmowa dokonania transkrypcji zagranicznego dokumentu stanu cywilnego stwierdzającego zawarcie małżeństwa przez osoby tej samej płci była uzasadniona na podstawie art. 107 pkt 3 Prawa o aktach stanu cywilnego.

NSA rozpoznający skargę kasacyjną rozważał dodatkowo, niezależnie od konsekwentnie wskazywanej w postępowaniu administracyjnym podstawy odmowy transkrypcji, ewentualną podstawę takiej odmowy wynikającą z art. 107 pkt 1 Prawa o aktach stanu cywilnego, w szczególności opartą na tym fragmencie powołanego przepisu, z którego wynika, iż odmawia się transkrypcji zagranicznego dokumentu stanu cywilnego, gdy potwierdza on zdarzenie inne niż urodzenie, małżeństwo lub zgon. W szczególności była brana pod uwagę możliwość wykładni powołanego przepisu, opartej na dyrektywie wykładni prawa określanej mianem argumentum a rubrica, sprowadzająca się do następującego wnioskowania: Prawo o aktach stanu cywilnego zawiera regulacje akcesoryjne w odniesieniu do regulacji składających się na obowiązujący porządek prawny, w tym do instytucji prawnej małżeństwa rozumianej w polskim porządku prawnym jako związek kobiety i mężczyzny; wobec tego przepisy Prawa o aktach stanu cywilnego, w tym dotyczące transkrypcji zagranicznego dokumentu stanu cywilnego, odnoszą się do tak rozumianego małżeństwa; zatem transkrypcja zagranicznego dokumentu stanu cywilnego stwierdzającego zawarcie małżeństwa przez osoby tej samej płci jest niedopuszczalna na podstawie art. 107 pkt 1 Prawa o aktach stanu cywilnego, gdyż miałaby dotyczyć zagranicznego dokumentu stanu cywilnego, który potwierdza zdarzenie inne niż małżeństwo rozumiane jako związek kobiety i mężczyzny. Rozważając wskazaną kwestię NSA uznał, że należy mieć na uwadze, iż transkrypcja zagranicznego dokumentu stanu cywilnego ze swojej istoty dotyczy dokumentu powstałego za granicą. Zatem, jeżeli taki dokument ma potwierdzać małżeństwo to ocena, czy potwierdza małżeństwo powinna być dokonywana według stanu prawnego kraju sporządzenia tego dokumentu. W rozpoznawanej sprawie nie było zaś kwestionowane ustalenie organu pierwszej instancji, że został zawarty związek małżeński ważny w świetle prawa kraju jego zawarcia oraz że zgodnie z prawem tego kraju został wydany odpis aktu małżeństwa. Przede wszystkim jednakże także wykładnia art. 107 pkt 1 Prawa o aktach stanu cywilnego powinna być dokonywana z uwzględnieniem wiążących Rzeczpospolitą Polską umów międzynarodowych, w szczególności Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności i jej art. 8. Nie można zatem także przy wykładni tego przepisu pomijać istoty rozpoznawanej sprawy, jaką jest zapewnienie minimum ochrony prawa do życia prywatnego i rodzinnego osób, które zawarły za granicą związek uznawany tam za małżeństwo bez względu na płeć osób ten związek zawierających.

W ocenie NSA uznanie za zasadny zarzut naruszenia art. 107 pkt 3 Prawa o aktach stanu cywilnego jest wystarczające do uwzględnienia skargi kasacyjnej, a także uznania, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona. Nie ulega bowiem wątpliwości, że powołanie się w postępowaniu administracyjnym w uzasadnieniu decyzji o odmowie transkrypcji zagranicznego dokumentu stanu cywilnego na sprzeczność tej transkrypcji z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej nie było zasadne. Tym samym nie jest konieczne szczegółowe odnoszenie się do pozostałych podstaw kasacyjnych. W szczególności nie jest konieczne rozstrzyganie o tym, czy art. 18 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 1 § 1 k.r. i o. definiują małżeństwo wyłącznie jako związek kobiety i mężczyzny. Jeżeli zaś chodzi o zarzut naruszenia art. 104 ust. 1 i 5 Prawa o aktach stanu cywilnego to zauważyć należy, iż ani w skardze, ani w skardze kasacyjnej nie wskazano, aby zachodził jeden z trzech przypadków, kiedy transkrypcja zagranicznego dokumentu stanu cywilnego jest obligatoryjna. NSA rozpoznający skargę kasacyjną podziela przy tym pogląd wyrażony w orzecznictwie (uchwała NSA z 2 grudnia 2019 r., sygn. akt II OPS 1/19), że art. 104 ust. 5 Prawa o aktach stanu cywilnego dotyczy trzech przypadków, mianowicie, gdy obywatel polski, którego dotyczy zagraniczny dokument stanu cywilnego, posiada akt stanu cywilnego potwierdzający zdarzenia wcześniejsze sporządzony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i żąda dokonania czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego, gdy ubiega się o polski dokument tożsamości oraz gdy ubiega się o nadanie numeru PESEL. Powołanie się zatem na ten przepis, jako uzasadniający obligatoryjną transkrypcję zagranicznego dokumentu stanu cywilnego, nie było trafne.

Uwzględniając powyższe NSA na podstawie art. 188, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 107 pkt 3 Prawa o aktach stanu cywilnego uchylił zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Wobec uwzględnienia skargi, stosownie do art. 141 § 4 in fine p.p.s.a., NSA wskazuje, że ponownie rozpoznając sprawę w postępowaniu administracyjnym należy uwzględnić wiążącą ocenę prawną sprowadzającą się do stwierdzenia, że transkrypcja zagranicznego dokumentu aktu stanu cywilnego stwierdzającego zawarcie małżeństwa przez osoby tej samej płci nie narusza podstawowych zasad porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej.

W związku z uwzględnieniem skargi kasacyjnej oraz skargi, a także wobec złożonego wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania NSA na podstawie art. 203 pkt 1, art. 200, art. 205 § 2, art. 207 § 1 oraz art. 209 p.p.s.a. zasądził od organu administracji na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania za obie instancje.

Uzasadnienie zdania odrębnego sędziego NSA Tomasza Bąkowskiego

Problem, który stał się przedmiotem sporu należy przede wszystkim rozpatrywać pod kątem celu i charakteru prawnych konstrukcji uregulowanych przepisami ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (dalej: "p.a.s.c."). Zgodnie z art. 1 p.a.s.c.: "Ustawa reguluje zasady i tryb rejestracji stanu cywilnego oraz dokonywania czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego." Stanem cywilnym, o którym mowa w cytowanym wyżej przepisie jest, w myśl art. 2 ust. 1 p.a.s.c., sytuacja prawna osoby wyrażona przez cechy indywidualizujące osobę, kształtowana przez zdarzenia naturalne, czynności prawne lub orzeczenia sądów, lub decyzje organów, stwierdzona w akcie stanu cywilnego, który według art. 2 ust. 3 p.a.s.c. jest wpisem o urodzeniu, małżeństwie albo zgonie w rejestrze stanu cywilnego wraz z treścią późniejszych wpisów wpływających na treść lub ważność tego aktu. Natomiast stosownie do art. 2 ust. 2 p.a.s.c., akt stanu cywilnego służy rejestracji stanu cywilnego w rejestrze stanu cywilnego i jest, jak stanowi to art. 3 p.a.s.c., wyłącznym dowodem zdarzenia w nim stwierdzonego.

Mając powyższe na uwadze należy przyjąć, że materia ujęta w przepisach p.a.s.c. ma charakter akcesoryjny względem uregulowań składających się na obowiązujący porządek prawny, a odnoszących się do takich zdarzeń naturalnych jak urodzenie i zgon oraz do czynności prawnych związanych z zawarciem małżeństwa, te zaś są przedmiotem regulacji ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej: "k.r.o."). Zgodnie z art. 1 § 1 k.r.o.: "Małżeństwo zostaje zawarte, gdy mężczyzna i kobieta jednocześnie obecni złożą przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego oświadczenia, że wstępują ze sobą w związek małżeński." Dalsze przepisy regulujące zawarcie małżeństwa dopuszczają złożenie przez mężczyznę i kobietę, zawierających związek małżeński podlegający prawu wewnętrznemu kościoła albo innego związku wyznaniowego, oświadczeń woli w obecności duchownego o jednoczesnym zawarciu małżeństwa podlegającego prawu polskiemu.

Uwzględniając relacje zachodzące pomiędzy przepisami p.a.s.c. i k.r.o. w odniesieniu do zawarcia małżeństwa trzeba więc uznać, że czynności przewidziane w p.a.s.c. w zakresie sporządzania aktu małżeństwa, czy też jego rejestracji, dotyczą małżeństwa w rozumieniu art. 1 § 1 k.r.o. Skoro tak, to również transkrypcja zagranicznego aktu małżeństwa, polegająca zgodnie z art. 104 ust. 2 p.a.s.c., na wiernym i literalnym przeniesieniu treści zagranicznego dokumentu stanu cywilnego, zarówno językowo, jak i formalnie dotyczy małżeństwa, o którym mowa w art. 1 § 1 k.r.o. To z kolei w zestawieniu z przesłankami odmowy dokonania transkrypcji określonymi w art. 107 pkt 1 p.a.s.c., wskazuje na brak możliwości dokonania transkrypcji aktu małżeństwa osób tej samej płci. Zgodnie bowiem z przywołanym przepisem, kierownik urzędu stanu cywilnego odmawia dokonania transkrypcji między innymi w przypadku gdy dokument w państwie wystawienia potwierdza zdarzenie inne niż małżeństwo, które jak wyżej wskazano należy rozumieć zgodnie z pojęciem małżeństwa użytym w ustawie podstawowej dla uregulowania tej instytucji w krajowym porządku prawnym, a ustawą tą jest niewątpliwie Kodeks rodzinny i opiekuńczy. W nim to określono niezbędne elementy czynności prawnej zawarcia małżeństwa, na którą składają się oświadczenia woli mężczyzny i kobiety o wstąpieniu ze sobą w związek małżeński.

Wypada zaznaczyć, że przedstawione stanowisko nie jest odosobnione, albowiem stało się już ono podstawą do oddalenia skarg kasacyjnych od wyroków sądów wojewódzkich oddalających skargi na decyzje o odmowie transkrypcji aktu małżeństwa osób o tej samej płci (por. wyroki NSA z: 22.06.2021 r., II OSK 2608/19, LEX nr 3197834; 6.07.2022 r., II OSK 2376/19, LEX nr 3395450; 14.12.2022 r., II OSK 3973/19, LEX nr 3491135 oraz z17.05.2023 r., II OSK 1461/20, LEX nr 3606856). Należy przy tym zaznaczyć, że w uzasadnieniach tych orzeczeń wskazywano na przeszkodę w postaci sprzeczności takiej transkrypcji z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej, a więc na przesłankę odmowy dokonania transkrypcji określoną w art. 107 pkt 3 p.a.s.c., z którego wynika, że kierownik urzędu stanu cywilnego odmawia dokonania transkrypcji, jeżeli transkrypcja byłaby sprzeczna z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej.

W uzasadnieniu niniejszego wyroku pozostała część składu orzekającego wskazała między innymi, z czym należy się zgodzić, że klauzulę porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej należy odczytywać nie tylko, tak jak w przywołanych powyżej orzeczeniach, z perspektywy art. 1 § 1 k.r.o. oraz art. 18 Konstytucji RP, ale również z uwzględnieniem innych podstawowych zasad konstytucyjnych, takich jak zasada równości wobec prawa oraz zasad wynikających z ratyfikowanych umów międzynarodowych.

W niniejszym zdaniu odrębnym wskazano natomiast na zaistnienie przesłanki odmowy dokonania transkrypcji przewidzianej w art. 107 pkt 1 p.a.s.c., która jest przesłanką samodzielną i niezależną od okoliczności określonych w art. 107 pkt 3 p.a.s.c., których ustalenie wymaga każdorazowego dookreślenia znaczenia zwrotu "sprzeczność z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej". W przypadku weryfikacji zaistnienia przesłanki odmowy dokonania transkrypcji dokumentu mającego potwierdzać zawarcie małżeństwa określonej w art. 107 pkt 1 p.a.s.c., nie jest konieczne przeprowadzenie procesu złożonej wykładni zwrotów zawartych w tym przepisie, ponieważ wzorzec konieczny do tej weryfikacji został ujęty w art. 1 § 1 k.r.o.

Ponadto, wniosek o transkrypcję powinien zostać poddany weryfikacji w pierwszej kolejności pod kątem przesłanek odmowy określonych w art. 107 pkt 1 p.a.s.c., zgodnie z dyrektywą wykładni prawa określaną mianem agrumentum a rubrica (którą należy uwzględniać również w procesie stosowania prawa oraz jego kontroli, a zgodnie z którą w procesach tych bierze się pod uwagę systematykę wewnętrzną aktu prawnego, w tym również w ramach jego poszczególnych jednostek redakcyjnych). Oznacza to, że wystąpienie w sprawie przesłanki wymienionej w art. 107 pkt 1 p.a.s.c., obligującej do odmowy dokonania transkrypcji sprawia, że badanie wniosku w świetle kolejnych przesłanek, w tym przesłanki określonej w art. 107 pkt 3 p.a.s.c., traci na znaczeniu.