Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Danuta Oleś, po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 10 sierpnia 2023 r. sygn. akt I SA/Wr 73/23 odmawiające przywrócenia terminu w sprawie ze skargi S. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 1 grudnia 2022 r. nr 0201-IOV-13.4103.41.2022 w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień i październik 2015 r., luty, kwiecień, maj, lipiec, sierpień, wrzesień, listopad i grudzień 2016 r. oraz styczeń, luty, marzec, kwiecień, lipiec, październik oraz grudzień 2017 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu.

Postanowieniem z 10 sierpnia 2023 r., sygn. akt I SA/Wr 73/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił S. B. przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z 1 grudnia 2022 r., w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień i październik 2015 r., luty, kwiecień, maj, lipiec, sierpień, wrzesień, listopad i grudzień 2016 r. oraz styczeń, luty, marzec, kwiecień, lipiec, październik oraz grudzień 2017 r.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że zarządzeniem z 31 stycznia 2023 r., Przewodniczący Wydziału I wezwał pełnomocnika skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi poprzez jej podpisanie bądź nadesłanie podpisanego odpisu skargi, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Powyższe wezwanie pozostawiono w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia w trybie art. 73 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") na dzień 24 lutego 2023 r. Daty awizowania oraz fikcję doręczenia Sąd ustalił na podstawie pisma poczty Polskiej z 28 marca 2023 r. stanowiącego odpowiedź na reklamację w zakresie nieprawidłowo wypełnionego zwrotnego potwierdzenia odbioru do reklamowanej przesyłki oraz uzyskanego w toku postępowania reklamacyjnego duplikatu zwrotnego potwierdzenia odbioru. Następnie, Sąd postanowieniem z 31 maja 2023 r. odrzucił skargę. Odpis postanowienia skutecznie doręczono 16 czerwca 2023 r.

Skarżący wniósł o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz w treści wniosku zawarł wniosek o dopuszczenie dowodów z dokumentów na okoliczność niezawinionego niepodjęcia przesyłki w postaci dziewiętnastu przesyłek awizowanych w okresie od 7 do 17 lutego 2023 r. wraz z potwierdzeniami ich odbioru w dniu 20 lutego 2023 r. Pełnomocnik skarżącego podkreślił, że w jego ocenie o ile bezspornym jest fakt, iż przedmiotowa przesyłka nie została podjęta przez pełnomocnika skarżącego, o tyle niepodjęcie przedmiotowej przesyłki nie wynikało z winy pełnomocnika lecz z winy Poczty Polskiej. Wskazał także na kwestię zmiany siedziby kancelarii i wyjaśnił sposób odbierania pism w związku z powyższym faktem.

Sąd pierwszej instancji odmawiając przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi omówił zagadnienie zastępczego doręczenia wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz procedurę reklamacyjną wniesioną w niniejszej sprawie przez Sąd. Sąd pierwszej instancji odniósł się także do kwestii siedziby kancelarii pełnomocnika skarżącego i stwierdził, iż nie odebranie przesyłki zawierającej wezwanie do usunięcia braku formalnego skargi mogło być efektem akceptowania przez pełnomocnika skarżącego praktyki doręczania mu przesyłek przez Pocztę Polską pod rożnymi adresami. Następnie odnosząc się do zgłoszonego przez pełnomocnika wniosku dowodowego - załączonych do wniosku kopert przesyłek awizowanych w okresie nieobecności pełnomocnika skarżącego tj. od 7 do 20 lutego 2023 r. wraz z potwierdzeniami odbioru Sąd wskazał, że biorąc pod uwagę poczynione w sprawie ustalenia, dokumenty te w żaden sposób nie mogą wpłynąć na treść podjętego rozstrzygnięcia.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił naruszenie art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię prowadzącą do ustalenia, że pełnomocnik skarżącego nie uprawdopodobnił, iż nie uzupełninie braku formalnego w postaci podpisu pod skargą w terminie 7 dni z uwagi na fakt, iż w dniu 24 lutego 2023 r. nastąpiła fikcja doręczenia spowodowana nie podjęciem przez pełnomocnika przesyłki, nie nastąpiło z jego winy, kiedy prawidłowa wykładnia ww. przepisu powinna doprowadzić do ustalenia, że pełnomocnik skarżącego uprawdopodobnił, że nieuzupełnienie braku formalnego nie nastąpiło z winy pełnomocnika, gdyż nie otrzymał on zawiadomienia (awizo) o pozostawionej przesyłce w dniu 10 lutego 2023 r., jak również nie otrzymał zawiadomienia powtórnego w dniu 20 lutego 2023 r. przez co niepodjęcie ww. przysyłki nie nastąpiło z winy pełnomocnika skarżącego, a tym samym nie nastąpiła fikcja doręczenia, a tym samym nie rozpoczął się bieg terminu do uzupełnienia braku formalnego w postaci złożenia podpisu pod skargą przez co przywrócenie terminu do uzupełnienia barku formalnego jest uzasadnione.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 86 § 1 zd. 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Stosownie do art. 87 § 2 p.p.s.a., w piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Z powyższego wynika, że konieczną i jednocześnie podstawową przesłankę przywrócenia terminu stanowi brak winy po stronie podmiotu dokonującego czy zamierzającego dokonać określonej czynności procesowej. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy.

Należy podkreślić, że istotą instytucji przywrócenia terminu jest umożliwienie stronie obrony swoich praw czy interesów w sytuacji, gdy upływ terminów procesowych wywołał dla niej negatywne skutki prawne, przy jednoczesnym założeniu, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, aby takich negatywnych konsekwencji uniknąć. Pierwszorzędne znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma zatem ustalenie, że fakt uchybienia przez stronę terminowi nie nastąpił z jej winy.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił wszystkich okoliczności, które mogłyby przemawiać za przywróceniem skarżącemu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Przede wszystkim, Sąd pierwszej instancji nie rozważył kwestii należytej staranności w terminowym dopełnieniu czynności procesowej, tj. nie wziął pod uwagę okoliczności związanych z zawinieniem pełnomocnika skarżącego w odniesieniu do podjętych przez niego działań. Badając wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej, Sąd pierwszej instancji winien zbadać, czy do uchybienia terminowi doszło z winy pełnomocnika skarżącego. Kryterium braku winy, jako przesłanki uzasadniającej przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem zachowania staranności przy dokonaniu tej czynności. Przy czym, przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej, należy brać pod rozwagę także okoliczności świadczące o podjęciu lub braku podjęcia przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu.

Nie można też pomijać, że instytucja przywrócenia terminu jest instrumentem tworzącym warunki realizacji prawa do sądu. Jej ustanowienie na gruncie procedur sądowych jest naturalną konsekwencją realizacji funkcji ochronnej procedury. Jakkolwiek faktem jest, że instytucja ta ma charakter wyjątkowy, to jednak zważywszy na cel jej ustanowienia i realizowaną przez nią funkcję - gwarancja ochrony interesu strony, w sytuacji braku jej winy w uchybieniu terminu - jej stosowanie nie może być w całkowitym stopniu podporządkowane porządkującej funkcji procedury. Tym bardziej, że nie będzie to dawało gwarancji wydania prawidłowego rozstrzygnięcia, co stanowi podstawowy cel postępowania. Jest to istotne zwłaszcza w kontekście problematyki uchybienia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Istota rzeczy wyraża się więc w rozłożeniu, w procesie stosowania prawa, właściwych proporcji pomiędzy poszczególnymi funkcjami przypisywanymi procedurze. Wydaje się przy tym, że to właśnie funkcji ochronnej przyznać należy podstawowe znaczenie. Wykładnia przepisów procesowych regulujących instytucję przywrócenia terminu musi być zawsze dokonywana z perspektywy uwzględniającej treść zasady prawa do sądu, tym samym z perspektywy przywołanej funkcji ochronnej. Determinują one bowiem istotę tej instytucji (por. postanowienie NSA z 25 lutego 2021 r., sygn. akt II GZ 15/21; publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej: "CBOSA").

Rozpatrując wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, Sąd pierwszej instancji powinien ocenić, czy przywołane we wniosku okoliczności zasługują na wiarę, a następnie ocenić czy mogą one uprawdopodabniać brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Oceniając powyższe, Sąd mając na uwadze zasady logiki i doświadczenia życiowego, winien zbadać czy rodzaj i charakter podjętych przez pełnomocnika skarżącego działań może świadczyć o jego niezawinieniu w uchybieniu terminu. Zaakcentować trzeba, że przy ocenie okoliczności wskazanych we wniosku o przywrócenie terminu należy wypośrodkować, aby z jednej strony nie doprowadzić do pochopnego przywrócenia terminu, z drugiej zaś, aby na skutek nadmiernej surowości w ocenie przesłanki braku winy, nie zamknąć stronie drogi do obrony jej praw przed sądem administracyjnym. Sąd pierwszej instancji winien przy ponownym rozpoznaniu sprawy uwzględnić treść pisma Poczty Polskiej z 4 lipca 2023 r., załączonego przez pełnomocnika skarżącego do zażalenia, będącego odpowiedzią na jego reklamację.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na postawie art. 185 § 1 w zw. art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, iż nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, albowiem art. 203 i art. 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji.