Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Chlebny Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Miron Sędzia del. NSA Andrzej Irla (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 16 października 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 658/19 w sprawie ze skargi P.S. na czynności Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [....] w przedmiocie zmiany w rejestrze stanu cywilnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie objętym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 16 października 2019 roku (sygn. akt II SA/Ol 658/19) po rozpoznaniu skargi P.S. na czynności Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] w przedmiocie zmiany w rejestrze stanu cywilnego - oddalił skargę w zakresie stwierdzenia bezskuteczności czynności unieważnienia przeniesionego aktu zgonu M.S. do rejestru stanu cywilnego pod nr [...] oraz stwierdził bezskuteczność czynności przeniesienia aktu zgonu M.S. do rejestru stanu cywilnego pod nr [.] .Nadto, zasądził od Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] na rzecz skarżącego koszty postępowania.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

P.S. wniósł skargę, w której jako przedmiot zaskarżenia wskazał czynności autokontrolne Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] (dalej jako: Kierownik USC lub organ) polegające na:

1) unieważnieniu przeniesionego w dniu [...]maja 2019 r. do rejestru stanu cywilnego aktu zgonu o nr [...] oraz

2) ponownym przeniesieniu w dniu lipca 2019 r. i zamieszczeniu w rejestrze stanu cywilnego aktu zgonu o nr [...] przy braku wniosku w tej sprawie oraz przy niespełnieniu przesłanek zawartych w art. 127a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2014r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz.U. z 2018r., poz. 2224 ze zm., dalej jako: P.a.s.c.), a także

3) nierozstrzygnięciu przez organ dokonujący autokontroli, czy zaskarżone uprzednio czynności miały miejsce bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa.

Skarżący wniósł o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonych w pkt 1) i 2) czynności oraz o stwierdzenie, że zaskarżona czynność unieważnienia aktu stanu cywilnego wymieniona w pkt 1) miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, zaś zaskarżona czynność ponownego przeniesienia aktu stanu cywilnego wymieniona w pkt 2) nie miała miejsca bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa.

Jednocześnie skarżący wniósł o połączenie niniejszej sprawy do wspólnego rozpoznania ze sprawą o sygn. akt II SA/Ol 543/19.

W uzasadnieniu skargi podano m.in., że w dniu [...] maja 2019 r. Kierownik USC dokonał z urzędu przeniesienia aktu zgonu pradziadka skarżącego - M.S do rejestru stanu cywilnego. Na czynność tę skarżący wniósł skargę, zarejestrowaną pod sygn. akt II SA/Ol 543/19, zarzucając organowi administracji błędne przeniesienie i zamieszczenie w rejestrze stanu cywilnego treści wskazanego wyżej aktu zgonu w zakresie oznaczenia miejsca zgonu osoby, której akt ten dotyczy, tj. niezgodne z treścią aktu zgonu z chwili jego sporządzenia oraz nieprawidłowe sporządzenie i zamieszczenie w rejestrze stanu cywilnego pierwszej wzmianki dodatkowej w wymienionym akcie zgonu, poprzez powołanie błędnej podstawy prawnej zmiany nazwy miejscowości.

W dniu [...] lipca 2019 r. organ administracji, na podstawie art. 127a ust. 1 P.a.s.c., unieważnił wskazany akt zgonu uznając, że akt ten został błędnie przeniesiony do rejestru stanu cywilnego, a następnie dokonał jego ponownego przeniesienia do rejestru stanu cywilnego.

W ocenie skarżącego, ustawa Prawo o aktach stanu cywilnego nie przewiduje możliwości stwierdzenia bezskuteczności własnej czynności materialno-technicznej przez Kierownika USC, a zatem nie jest możliwe uwzględnienie skargi przez organ w trybie autokontroli z uwagi na brak w zakresie właściwości tego organu odpowiedniej normy kompetencyjnej. Wskazał, że niedopuszczalna jest autokontrola w przypadku sprawy ze skargi na czynność materialno-techniczną, gdy w skardze sformułowano żądanie stwierdzenia przez sąd bezskuteczności czynności, a organ w zakresie swojej właściwości nie może tego uczynić wobec braku normy prawnej umożliwiającej organowi administracji takie działanie. Ponadto, zdaniem skarżącego, działania organu miały na celu uniemożliwienie dokonania kontroli sądowej zaskarżonych czynności poprzez pośrednie usunięcie przedmiotu zaskarżenia, tj. poprzez unieważnienie przedmiotowego aktu zgonu, którego dotyczyły zaskarżone poprzednią skargą czynności materialno-techniczne organu. W ocenie skarżącego, czynności te zostały podjęte z rażącym naruszeniem prawa, bowiem nie zachodziły przesłanki upoważniające organ do zastosowania art. 127a ust. 1 P.a.s.c. W ocenie skarżącego, Kierownik USC w [...] zakwalifikował merytorycznie błędnie przeniesione miejsce zgonu jako omyłkę pisarską, zaś błędnie sporządzoną wzmiankę dodatkową dotyczącą aktualnej nazwy miejscowości, w której nastąpił zgon - raz jako problem techniczny, a innym razem - jako wynik niewłaściwego zastosowania funkcjonalności rejestru stanu cywilnego. Skarżący podkreślił, że w akcie źródłowym z księgi zgonów z 1943 r. wpisano czytelnie nazwę miejsca zgonu: [...], a w akcie zamieszczonym w rejestrze stanu cywilnego w dacie wniesienia poprzedniej skargi figurowała błędnie przeniesiona nazwa: "[...]", co samo w sobie stanowiło naruszenie art. 124 ust. 2 pkt 1 P.a.s.c., a także § 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 5 lutego 2015 r. w sprawie przenoszenia aktów stanu cywilnego do rejestru stanu cywilnego (Dz.U. poz. 204, dalej jako: rozporządzenie w sprawie przenoszenia aktów). Nie można zatem mówić w tym przypadku o omyłce pisarskiej, bowiem sam organ wskazał, że przenosząc ten akt do rejestru zinterpretował zapis dotyczący miejsca zgonu jako [...] położone na terenie gminy [..], podczas gdy faktycznie w akcie zgonu jako miejsce zgonu wpisane było [..]. Skoro organ dokonywał interpretacji treści aktu i robił to z pełną świadomością, to nie zachodzi tu jakakolwiek omyłka pisarska. W ocenie skarżącego był to błąd merytoryczny, który nie może być konwalidowany drogą unieważniania aktu stanu cywilnego przez Kierownika USC we własnym zakresie, bowiem nie zachodzi przesłanka z art. 127a ust. 1 P.a.s.c. Skarżący wskazał, że gdyby organ załatwiał sprawę z urzędu, nie zaś w trybie autokontroli, winien mieć zastosowanie art. 39 ust. 1 P.a.s.c. Jednocześnie podniósł, że nawet jeśli autokontrola jest dopuszczalna, to organ nie uwzględnił w całości uprzednio wniesionej skargi, gdyż w akcie sporządzonym po ponownym przeniesieniu do rejestru, nie oznaczył miejsca zgonu M.S. jako [...], lecz jako [...] (bez wzmianki dodatkowej z polską nazwą miejsca zgonu). Ponadto, jeśli organ nie uznał za uzasadnione zarzutów, wniosków i argumentów skargi, to nie mógł zastosować trybu autokontroli. Skarżący zwrócił również uwagę na fakt, że w niniejszej sprawie została sporządzona już trzecia wersja tego samego aktu, dotyczącego zdarzenia, które miało miejsce w 1943 r., przy czym nie jest to spowodowane odnalezieniem nowych dowodów, czy dokumentów. Podkreślił, że system rejestracji stanu cywilnego opierał się dotąd na pewności obrotu, którą zapewniał brak możliwości ingerencji w sporządzone akty bez udziału sądu powszechnego albo organu nadzoru (wojewody). Przyjmując zaś rozszerzającą wykładnię art. 41 ust. 1 pkt 2 i art. 127a ust. 1 P.a.s.c. możliwe jest unieważnienie każdego aktu oraz każdej wzmianki dodatkowej i sporządzenie nowych przez kierownika USC, bez jakiejkolwiek kontroli zewnętrznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 16 października 2019 orzekł w sposób wskazany na wstępie uzasadnienia. Nie podzielił stanowiska skarżącego, że dokonane w dniu [...] lipca 2019 r. unieważnienie aktu zgonu przeniesionego do rejestru stanu cywilnego pod nr [...] oraz ponowne przeniesienie aktu zgonu M.S. do rejestru stanu cywilnego pod nr [...] stanowiły czynności podjęte w trybie autokontroli (art. 54 § 3 p.p.s.a.). Wskazał sąd I instancji, że okoliczność, iż czynności te zostały podjęte przez organ po wniesieniu przez skarżącego skargi w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 543/19 nie przesądzała o tym, że został zastosowany tryb autokontroli. Zauważył WSA w Olsztynie, że stosownie do art. 61 § 1 p.p.s.a. wniesienie skargi do sądu nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności, chyba że o takim wstrzymaniu orzeknie organ (art. 61 § 2 p.p.s.a.) lub sąd (art. 61 § 3 p.p.s.a.). Zatem zaskarżony akt nadal funkcjonuje w obrocie prawnym, a w związku z tym - w ocenie sądu I instancji – jak każdy inny akt administracyjny może podlegać procedurze unieważnienia, o ile taka jest przewidziana w przepisach szczególnych. Podkreślił przy tym, że art. 127a P.a.s.c. dopuszcza możliwość unieważnienia aktu stanu cywilnego przeniesionego do rejestru stanu cywilnego i na ten przepis powołał się organ w piśmie z dnia [...] lipca 2019 r. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli z przyczyn technicznych lub w wyniku niewłaściwego zastosowania funkcjonalności rejestru stanu cywilnego albo na skutek omyłki pisarskiej błędnie przeniesiono do rejestru stanu cywilnego akt lub akty stanu cywilnego stwierdzające to samo zdarzenie, sporządzone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy lub sporządzone w trybie art. 145, kierownik urzędu stanu cywilnego, który dokonał błędnego przeniesienia, unieważnia z urzędu akt lub akty stanu cywilnego, w formie czynności materialno-technicznej, dołączając do każdego z unieważnionych aktów wzmiankę dodatkową o jego unieważnieniu. Z unieważnionego aktu stanu cywilnego nie wydaje się odpisów. Zatem powołany przepis P.a.s.c. upoważnia Kierownika USC do unieważnienia aktu stanu cywilnego bez konieczności uruchamiania procedury sądowej, o której mowa w art. 39 P.a.s.c. Zaznaczył WSA w Olsztynie, że ten szczególny tryb unieważniania aktu stanu cywilnego dotyczy wyłącznie przypadku błędnego przeniesienia aktu stanu cywilnego do rejestru stanu cywilnego, co wynika nie tylko z treści powołanego przepisu, ale także z faktu zamieszczenia go w rozdziale zawierającym przepisy przejściowe i końcowe.

W sprawie organ unieważnił akt zgonu przeniesiony do rejestru stanu cywilnego, wskazując na omyłkowe wpisanie miejsca zgonu, niezgodnie z wersją papierową tego aktu. Dodatkowo w odpowiedzi na skargę wskazano na problemy techniczne występujące przy przenoszeniu aktu, co spowodowało błąd w podstawie prawnej wzmianki. Wprawdzie skarżący zakwestionował okoliczność, że niewłaściwe wpisanie nazwy miejscowości, w której nastąpił zgon miało miejsce na skutek omyłki, wskazując że z pism organu wynika, że dokonał tego wpisu w sposób świadomy, jednak w ocenie sądu I instancji okoliczności te nie mają wpływu na stwierdzenie, że unieważnienie aktu było prawidłowe. WSA w Olsztynie zwrócił uwagę, że zgodnie z § 4 rozporządzenia w sprawie przenoszenia aktów stanu cywilnego do rejestru stanu cywilnego, nazwę miejscowości wpisaną do przenoszonego aktu stanu cywilnego zamieszcza się w akcie stanu cywilnego w rejestrze stanu cywilnego w brzmieniu wynikającym z przenoszonego aktu stanu cywilnego. W ocenie sądu I instancji nie ulega zatem wątpliwości, że nazwa miejscowości powinna być wpisana zgodnie z jej oryginalnymi brzmieniem, a w związku z tym wpisanie tylko jej części stanowiło błędne przeniesienie aktu. W ocenie WSA w Olsztynie nie ma przy tym znaczenia okoliczność, że wyjaśnienia organu co do błędnego wpisania nazwy miejscowości rzeczywiście mogą nasuwać wątpliwości, skoro ostatecznie organ przyznał, że była to omyłka pisarska. Ponadto nawet gdyby przyjąć, że przy przenoszeniu aktu do rejestru stanu cywilnego organ wpisał nazwę miejscowości, w której nastąpił zgon w sposób świadomy, to niewątpliwie błędnie została wpisana wzmianka dotycząca polskiej nazwy wpisanej miejscowości (wskazanie nieprawidłowego aktu prawnego). Organ w tym zakresie wyjaśnił, że nastąpiło to w wyniku problemów technicznych przy przenoszeniu aktu i w tym zakresie tłumaczenia tego nie sposób zakwestionować. Niewątpliwie zatem zaistniała podstawa do unieważnienia aktu w trybie art. 127a P.a.s.c. WSA w Olsztynie uznał zatem, że skarga na czynność unieważnienia aktu zgonu przeniesionego do rejestru stanu cywilnego pod nr [...] nie jest zasadna i w tym zakresie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., podlegała ona oddaleniu (pkt I wyroku).

Sąd I instancji uznał natomiast, że zasługuje na uwzględnienie skarga w części dotyczącej stwierdzenia bezskuteczności przeniesienia aktu zgonu do rejestru stanu cywilnego pod nr [...]. Niewątpliwie unieważnienie wcześniej objętego migracją aktu zgonu M.S. nakładało na organ obowiązek ponownego przeniesienia tego aktu, gdyż zgodnie z art. 125 ust. 1 P.a.s.c. przeniesienie to następuje z urzędu. Jednakże przeniesienie aktu do rejestru stanu cywilnego musi nastąpić zgodnie z obowiązującymi przepisami. Zwrócił uwagę WSA w Olsztynie, że stosownie do art. 124 ust. 2 P.a.s.c. przeniesienie aktu stanu cywilnego do rejestru stanu cywilnego polega na zamieszczeniu w rejestrze stanu cywilnego treści:

1) aktu stanu cywilnego z chwili jego sporządzenia w zakresie wymaganym w ustawie;

2) wzmianek dodatkowych, przypisków oraz informacji zawartych w rubryce "uwagi".

Zgodnie z § 4 rozporządzenia w sprawie przenoszenia aktów stanu cywilnego, nazwę miejscowości wpisaną do przenoszonego aktu stanu cywilnego zamieszcza się w akcie stanu cywilnego w rejestrze stanu cywilnego w brzmieniu wynikającym z przenoszonego aktu stanu cywilnego. Prawidłowo zatem organ administracji, dokonując migracji aktu zgonu, wpisał oryginalną nazwę miejscowości, w której nastąpił zgon, jako:[...]. Jednakże zgodnie z art. 30 ust. 2 P.a.s.c. nazwę miejscowości zamieszcza się w akcie stanu cywilnego zgodnie z krajowym rejestrem urzędowego podziału terytorialnego kraju oraz urzędowych nazw miejscowości i ich części. W przypadku zaś zmiany nazwy miejscowości do aktu stanu cywilnego dołącza się z urzędu wzmiankę dodatkową o zmianie nazwy miejscowości (art. 30 ust. 3 P.a.s.c.). Podkreślił sąd I instancji, że notoryjnie znany jest fakt, że nazwa miejscowości wskazana w akcie zgonu musiała ulec zmianie w związku ze zmianą granic, jaka nastąpiła po II wojnie światowej. W związku z tym przy migracji aktu stanu cywilnego do rejestru stanu cywilnego organ winien zamieścić wzmiankę dodatkową dotyczącą nazwy miejscowości. Przy tym w pierwszej kolejności winna być to wzmianka jaka została zamieszczona w przenoszonym akcie, a w przypadku jej braku – organ winien wzmiankę tę dołączyć z urzędu. Zatem w ocenie WSA w Olsztynie, nieprawidłowe jest przeniesienie przedmiotowego aktu zgonu bez dołączenia wzmianki o zmianie nazwy miejscowości, co musiało skutkować stwierdzeniem bezskuteczności tej czynności. Natomiast sąd administracyjny nie jest właściwy do rozstrzygania o prawidłowości treści tej wzmianki, gdyż w tym zakresie ewentualne spory może rozstrzygać wyłącznie sąd cywilny w trybie art. 39 P.a.s.c.

W związku z tym na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. Sąd stwierdził bezskuteczność czynności przeniesienia aktu zgonu do rejestru stanu cywilnego (pkt II wyroku.)

Skargę kasacyjną od opisanego wyżej wyroku WSA w Olsztynie z dnia 16 października 2019 r. wniósł P.S., zaskarżając wyrok ten w całości. Skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 ustawy z dnia 30.08.2002 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej p.p.s.a.).

W ramach podstawy naruszenia przepisów postępowania zarzucono naruszenie:

1. art. 54 par. 3 zd. 1 i 3 w zw. z art. 1 par. 1 i 2 p.p.s.a. poprzez uznanie, że dokonane przez organ w dniu [..] lipca 2019 r. unieważnienie aktu zgonu przeniesionego do rejestru stanu cywilnego pod nr [....] oraz ponowne przeniesienie aktu zgonu M.S. do rejestru stanu cywilnego pod nr [...] nie stanowiły czynności podjętych w trybie autokontroli, o której mowa w art. 54 § 3 p.p.s.a., podczas gdy:

a) czynności te zostały dokonane po otrzymaniu przez organ skargi z dnia 13 lipca 2019 r., dotyczącej błędnego zmigrowania w/w aktu zgonu skierowanej za jego pośrednictwem do WSA w Olsztynie;

b) istnienie odrębnych norm prawa materialnego (np. art. 127a p.a.s.c.), na podstawie których organ może dokonać unieważnienia aktu stanu cywilnego, nie można przełamać zasady procesowej, że wszelkie działania podejmowane przez organ administracji publicznej, dotyczące aktu lub czynności, na które została wniesiona skarga do sądu administracyjnego, mają charakter autokontroli i są objęte kontrolą tegoż sądu, który w świetle art. 1 § 2 Prawa o ustroju sądów administracyjnych ma obowiązek badania zaskarżonych czynności w aspekcie ich legalności, a więc z punktu widzenia ich zgodności z prawem.

Naruszenie art. 54 § 3 zd. 1 i 3 p.p.s.a. polegało na pominięciu i niezastosowaniu przez sąd tej normy prawnej, co doprowadziło do uznania przez WSA w Olsztynie, że zaskarżona czynność unieważnienia aktu stanu cywilnego nr [...] była zgodna z prawem, gdy tymczasem naruszała ona przywołaną normę prawną, bowiem uprawnienia autokontrolne organu, do którego wpłynęła skarga na czynność materialno-techniczną są ograniczone do możliwości uwzględnienia skargi w całości przez organ - w zakresie jego właściwości - w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania (art. 54 § 3 zd. 1 p.p.s.a.) oraz do stwierdzenia, czy zaskarżona czynność miała miejsce bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa (art. 54 § 3 zd. 3 p.p.s.a.). Naruszenie wskazanych wyżej przepisów miało wpływ na wynik sprawy, bowiem gdyby sąd I instancji uznał, że organ dokonywał unieważnienia zaskarżonej skargą z dnia 11 lipca 2019 r. (sygn. akt II SA/Ol 543/19) czynności materialno-technicznej w trybie autokontroli (a nie na podstawie art. 127a P.a.s.c.), to musiałby skonfrontować rezultat tej autokontroli z wnioskami zawartymi w tej pierwszej skardze, co skutkowałoby uwzględnieniem drugiej skargi (z dnia 15 sierpnia 2019 r.), bowiem autokontrola została przeprowadzona przez organ niezgodnie z przesłanką, o której mowa w art. 54 § 3 zd. 1 p.p.s.a., gdyż organ nie uwzględnił skargi w całości, co stanowi warunek sine qua non dopuszczalności autokontroli. W rezultacie wynik sprawy byłby odmienny, gdyż zamiast oddalenia skargi (pkt l sentencji wyroku), nastąpiłoby jej uwzględnienie;

2. art. 206 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie tej normy i stosunkowe rozdzielenie kosztów postępowania, podczas gdy skarga powinna być uwzględniona w całości, co implikowałoby konieczność zasądzenia od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania w całości.

W ramach podstawy naruszenia przepisów prawa materialnego zarzucono naruszenie:

1. art. 124 ust. 2 w związku z art. 30 ust. 2 i 3 w związku z art. 124 ust. 5 zd. ostatnie P.a.s.c. w związku z § 4 Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 5 lutego 2015 r. w sprawie przenoszenia aktów stanu cywilnego do rejestru stanu cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1352) poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że powołane przepisy wprowadzają bezwzględny obowiązek zamieszczenia w przenoszonym akcie stanu cywilnego wzmianki dodatkowej, dotyczącej aktualnej nazwy miejscowości, w której nastąpiło zarejestrowane zdarzenie, która to nazwa musi być zgodna z krajowym rejestrem urzędowego podziału terytorialnego kraju oraz urzędowych nazw miejscowości i ich części (art. 30 ust. 2 i 3 P.a.s.c.), a brak takiej wzmianki w akcie stanu cywilnego przeniesionym do rejestru stanu cywilnego skutkować musi stwierdzeniem bezskuteczności czynności materialno-technicznej polegającej na migracji aktu stanu cywilnego z księgi stanu cywilnego do rejestru stanu cywilnego (art. 124 ust. 2 P.a.s.c.) podczas gdy przepisy art. 30 ust. 2 i 3 P.a.s.c., odnoszące się do nazewnictwa miejscowości są zamieszczone w rozdziale 3 ustawy P.a.s.c. zatytułowanym "Rejestracja stanu cywilnego", zaś zgodnie z art. 124 ust. 5 zd. ostatnie P.a.s.c: "Przeniesienie do rejestru stanu cywilnego nie jest ponowną rejestracją", zatem uprawniony jest wniosek, że brak wzmianki dodatkowej odnoszącej się do aktualnej nazwy miejscowości wymienionej w akcie nie narusza art. 30 ust. 2 i 3 p.a.s.c. i może być skonwalidowany w każdej chwili przez organ, a w rezultacie - nie może skutkować bezskutecznością czynności materialno-technicznej migracji aktu. Przywołany w zaskarżonym orzeczeniu § 4 Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 5 lutego 2015 r. w sprawie przenoszenia aktów stanu cywilnego do rejestru stanu cywilnego wymaga jedynie zamieszczenia w akcie stanu cywilnego przenoszonym do rejestru stanu cywilnego nazwy miejscowości w brzmieniu wynikającym z przenoszonego aktu stanu cywilnego, milczy zaś na temat obowiązku zamieszczenia wzmianki dodatkowej, uwzględniającej aktualną nazwę miejscowości;

2. art. 127a ust. 1 P.a.s.c. poprzez jego błędną wykładnię oraz przyjęcie, że w realiach sprawy spełniona została hipoteza tej normy prawnej i organ był uprawniony do jej zastosowania, w sytuacji gdy w rzeczywistości nie doszło do żadnej "omyłki pisarskiej" w zakresie nazwy miejsca zgonu w zmigrowanym akcie stanu cywilnego M.S. nr [...], lecz było to działanie świadome. Skoro w ocenie sądu I instancji "tłumaczenia organu co do błędnego wpisania nazwy miejscowości rzeczywiście mogą nasuwać wątpliwości" (s. 7 uzasadnienia wyroku) i podobnie nie doszło do "problemów technicznych przy przenoszeniu aktu" w zakresie podstawy prawnej wzmianki dodatkowej o zmianie nazwy miejscowości, to uznać należy, że sąd bezzasadnie przyjął za wiarygodne pokrętne wyjaśnienia organu i doszedł do nieuprawnionej konkluzji, że "w tym zakresie tłumaczenia tego nie sposób zakwestionować", choć jest ono zupełnie dowolne i nieweryfikowalne. Tymczasem unieważnienie aktu (aktów) stanu cywilnego na podstawie art. 127a ust. 1 p.a.s.c. jest możliwe wyłącznie, gdy "błędnie przeniesiono do rejestru stanu cywilnego akt lub akty stanu cywilnego stwierdzające to samo zdarzenie, sporządzone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy lub sporządzone w trybie art. 145" w następujących przypadkach: 1a) z przyczyn technicznych lub 1b) w wyniku niewłaściwego zastosowania funkcjonalności rejestru stanu cywilnego albo 2) na skutek omyłki pisarskiej. Natomiast w rozpatrywanej sprawie żadna z tych przesłanek nie zaszła, co skutkować powinno uwzględnieniem skargi, gdyż także z tej przyczyny skarga była zasadna, a działanie organu naruszały przywołaną normę prawa materialnego.

Skarga kasacyjna domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Olsztynie. Żądała także zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Odpowiedź na skargę kasacyjną wniósł Kierownik Stanu Cywilnego w [...]. Domagał się "utrzymania w mocy wyroku w części oddalającej skargę oraz uchylenia wyroku w części stwierdzającej bezskuteczność czynności przeniesienia aktu zgonu". Żądał też zasądzenia kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019 r., poz. 2325; dalej ustawa powoływana jako p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpatrywanej sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 par. 2 p.p.s.a., zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Powyższe oznacza, że zakres rozpoznawania sprawy wyznaczyła, przez wskazanie podstaw kasacyjnych, strona wnosząca skargę kasacyjną. Strona, która kwestionuje orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego, wnosząc skargę kasacyjną, obowiązana jest wskazać przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania, które jej zdaniem zostały przez sąd naruszone (art. 174 p.p.s.a.), a nadto obowiązana jest uzasadnić przytoczone podstawy kasacyjne (art. 176 par. 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Wniesiona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, w związku z czym podlegała oddaleniu, stosownie do art. 184 p.p.s.a.

Brak było podstaw do podzielenia zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia przez sąd I instancji art. 54 par. 3 zd. 1 i 3 p.p.s.a. Skarga kasacyjna upatrywała naruszenia wskazanego przepisu w wadliwym przyjęciu przez orzekający WSA w Olsztynie, iż zaskarżone w postępowaniu sądowym czynności Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] nie zostały dokonane w ramach trybu autokontroli przewidzianego we wskazanym wyżej art. 54 par. 3 p.p.s.a. To stanowisko skargi kasacyjnej ocenić jednak należało jako nietrafne. Przepis art. 54 par. 3 p.p.s.a. przewiduje możliwość uwzględniania przez organ administracji w całości skargi skierowanej do sądu administracyjnego na kwestionowane przez skarżącego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie przez organ postępowania. Podkreślić jednak należy, iż wskazana regulacja nie oznacza bynajmniej, iż sam fakt wniesienia skargi do sądu administracyjnego na określone działanie (brak działania) organu administracji, całkowicie i w każdym przypadku pozbawia ten organ możliwości dalszego orzekania w danej sprawie na innej, niż wskazana wyżej podstawie prawnej. Specyfika i charakter aktów (czynności) wydawanych w oparciu o różne regulacje materialnoprawne wskazuje bowiem, iż regulacje te przewidują uprawnienia organu administracji do podejmowania – także po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego – kolejnych aktów (czynności) w ramach danej sprawy, które nie będą zarazem stanowić czynności autokontrolnych w rozumieniu art. 54 par. 3 p.p.s.a. Zasadnie i trafnie zwrócił w tym zakresie uwagę orzekający sąd I instancji na materialnoprawny przepis art. 127a ustawy z dnia 28.11.2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. 2020 r., poz. 463). Przepis ten przewiduje możliwość unieważnienia z urzędu, przez kierownika urzędu stanu cywilnego, błędnie dokonanego przeniesienia aktu, w przypadku wystąpienia sytuacji określonych tym przepisem. Zauważyć przy tym trzeba, że wskazana kompetencja organu administracji do unieważnienia przeniesionego aktu stanu cywilnego – nie jest ograniczona żadnym terminem. Z kompetencji tej właściwy organ administracji może zatem skorzystać w każdym czasie, po stwierdzeniu wystąpienia zdarzenia uzasadniającego unieważnienie aktu stanu cywilnego. Skoro tak, to przyjąć należy, iż brak jest też podstaw prawnych aby wykluczać dopuszczalność dokonania przez kierownika stanu cywilnego wskazywanej czynności materialno-technicznej (unieważnienia aktu) również po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego, którą zaskarżono błędne (w ocenie skarżącego) przeniesienie do rejestru aktu zgonu. Oceniane zatem w kontrolowanej sprawie czynności Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...], choć dokonane po uprzednim wniesieniu skargi do sądu administracyjnego (zarejestrowanej przez WSA w Olsztynie pod sygnaturą II SA/Ol 543/19) nie były czynnościami autokontrolnymi, właśnie z uwagi na szczególną podstawę prawną podjętych czynności (art. 127a Prawa o aktach stanu cywilnego). Zarzut więc naruszenia art. 54 par. 3 p.p.s.a. uznać należało jako nietrafny.

Tak samo ocenić należało również zarzut naruszenia przepisu postępowania - art. 206 p.p.s.a. Przepis ten określa zasadę częściowego zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Stosownie do tego przepisu, sąd w uzasadnionych przypadkach może odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. W realiach sprawy kontrolowanej przez sąd I instancji i przyjętego przez ten sąd kierunku rozstrzygnięcia tej sprawy (tj. częściowego jedynie uwzględnienia skargi – por. pkt I i II sentencji) istniały zatem podstawy do zastosowania cytowanego art. 206 p.p.s.a. tylko częściowego zasądzenia na rzecz skarżącego poniesionych kosztów postępowania sądowego. Oznacza to zatem, że nie było wadliwe rozstrzygnięcie sądu w analizowanym zakresie (pkt III sentencji). Zaprezentowany zaś w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 206 p.p.s.a. oparty został na wyłącznie hipotetycznym założeniu, że gdyby skarga została uwzględniona w całości (co wg skarżącego winno mieć miejsce) to konieczne byłoby zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżącego zwrotu całości poniesionych kosztów postępowania sądowego. Skoro jednak skarga nie została uwzględniona w całości, to przyjęty przez sąd I instancji kierunek rozstrzygnięcia sprawy uprawniał do częściowego jedynie przyznania skarżącemu zwrotu kosztów postępowania. Wyklucza to tym samym możliwość przyjęcia, iż WSA w Olsztynie naruszył przepis art. 206 p.p.s.a.

Nie był też trafny zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego - art. 127a ust. 1 Prawo o aktach stanu cywilnego. Skarga kasacyjna wskazywała w tym zakresie na błędną wykładnię tego przepisu i uznanie przez sąd I instancji, że przepis ten ma zastosowanie w kontrolowanej sprawie. W ocenie skargi kasacyjnej, nie było podstaw do przyjmowania wystąpienia "omyłki pisarskiej" w zakresie nazwy miejsca zgonu wskazanej w objętym migracją migrowanym akcie zgonu M.S.. Przedstawiony wyżej zarzut ocenić jednak należało jako pozbawiony podstaw. Wbrew skardze kasacyjnej uznać bowiem należało, iż zasadnie przyjął sąd I instancji, że w sprawie wystąpiła określona wskazanym wyżej przepisem przesłanka omyłki pisarskiej uprawniająca kierownika urzędu stanu cywilnego do unieważniania błędnie przeniesionego aktu stanu cywilnego. Jak wyżej już zauważono - art. 127a Prawa o aktach stanu cywilnego przewiduje możliwość unieważnienia z urzędu błędnie dokonanego przeniesienia aktu stanu cywilnego. Warunkiem tej czynności może być m.in. popełnienie omyłki pisarskiej przy przenoszeniu aktu stanu cywilnego. W ocenie NSA, taka właśnie sytuacja miała miejsce w rozpatrywanym przypadku. Bez wątpienia bowiem należy stwierdzić, że w wersji źródłowej aktu (tj. przenoszonym akcie) jako miejsce zgonu M.S. wpisana była miejscowość [..], a w akcie zamieszczonym w rejestrze stanu cywilnego wpisano błędnie wyłącznie jeden człon tej nazwy tj. "[...]". Wpisanie zatem w przeniesionym do rejestru akcie wyłącznie jednego z dwóch członów nazwy miejscowości było wadliwe i mogło zostać ocenione jako omyłka pisarska. Dokonując takiej właśnie kwalifikacji powyższej czynności uwzględniać należało przede wszystkim treść bezwzględnie obowiązujących przepisów, w oparciu o które kierownik urzędu stanu cywilnego dokonuje przeniesienia aktów stanu cywilnego. W tym zakresie wskazać należy zasadniczo na treść par. 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 5.02.2015 r. w sprawie przenoszenia aktów stanu cywilnego do rejestru stanu cywilnego (Dz. U. 2015 r., poz. 204). Przepis ten bowiem stanowi, iż nazwę miejscowości wpisaną do przenoszonego aktu stanu cywilnego zamieszcza się w akcie stanu cywilnego w rejestrze stanu cywilnego w brzmieniu wynikającym z przenoszonego aktu stanu cywilnego. W zakresie więc zamieszczenia w przeniesionym akcie nazwy miejscowości, miarodajny jest zatem wyłącznie stan (nazwa) wynikający z treści przenoszonego aktu stanu cywilnego (z zastrzeżeniem art. 30 ust. 3 Prawa o aktach stanu cywilnego; por niżej). Cytowany przepis rozporządzenia, nie zezwala więc na dokonywanie – w zakresie nazwy miejscowości w której nastąpiło rejestrowane zdarzenie - jakichkolwiek ocen, czy też akcentowanych w skardze kasacyjnej – "interpretacji", mających świadczyć o rzekomym błędzie merytorycznym organu administracji, a nie o omyłce pisarskiej. Skoro cytowany wyżej przepis nie daje organowi administracji żadnej swobody w zakresie określenia nazwy miejscowości wpisywanej do przenoszonego aktu stanu cywilnego, to wpisanie tej nazwy niezgodnie z brzmieniem wynikającym z przenoszonego aktu (dokumentu źródłowego) – musi być oceniane jedynie w kategorii omyłki pisarskiej. Taki charakter miało właśnie wpisanie – wbrew treści dokumentu źródłowego - wyłącznie jednego członu nazwy miejscowości, w której zmarł M.S. ([...]) zamiast dwóch członów ([...]). Powyższa omyłka pisarska, jako wypełniająca dyspozycję art. 127a ust. 1 Prawa o aktach stanu cywilnego, zasadnie uznana została przez orzekający w sprawie sąd I instancji za skutkującą unieważnienieniem aktu zgonu M.S., przeniesionego do rejestru stanu cywilnego w dniu [...].07.2019 r.

Pozbawiony podstaw był też zarzut naruszenia art. 124 ust. 2 w związku z art. 30 ust. 2 i 3 w związku z art. 124 ust. 5 zd. ostatnie Prawa o aktach stanu cywilnego w związku z § 4 Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 5 lutego 2015 r. w sprawie przenoszenia aktów stanu cywilnego do rejestru stanu cywilnego. W zakresie tego zarzutu skarga kasacyjna kwestionowała obowiązek zamieszczania wzmianki dodatkowej w przenoszonym akcie stanu cywilnego obejmującym aktualną nazwę miejscowości, w której nastąpiło zarejestrowane zdarzenie. Dostrzec jednak należy, iż zgodnie z art. 30 ust. 2 Prawa o aktach stanu cywilnego, nazwę miejscowości zamieszcza się w akcie stanu cywilnego zgodnie z krajowym rejestrem urzędowego podziału terytorialnego kraju oraz urzędowych nazw miejscowości i ich części. W przypadku zaś zmiany nazwy miejscowości, do aktu stanu cywilnego dołącza się z urzędu wzmiankę dodatkową o zmianie nazwy miejscowości (art. 30 ust. 3 powoływanej ustawy). Podkreślić zatem trzeba, że skoro w sprawie nie ulegało wątpliwości, iż nazwa miejscowości wskazana w akcie zgonu M.S. uległa zmianie, zatem za trafne ocenić należało stanowisko sądu I instancji, że przy migracji takiego aktu stanu cywilnego do rejestru stanu cywilnego, niezbędne jest zamieszczenie wzmianki dodatkowej obejmującej zmianę nazwy tej (zmienionej) miejscowości. Brak dołączenie takiej wzmianki, skutkować musiał stwierdzeniem bezskuteczności dokonanej czynności, o czym zasadnie orzekł WSA w Olsztynie w pkt II sentencji. Przeciwne stanowisko skargi kasacyjnej, zakładające, iż brak wzmianki dodatkowej odnoszącej się do aktualnej nazwy miejscowości względem wymienionej w akcie - nie narusza art. 30 ust. 2 i 3 p.a.s.c. i może być konwalidowany przez organ w każdej chwili – nie uwzględnia treści cytowanego powyżej przepisu.

W tym stanie rzeczy należało zatem przyjąć, iż skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, co nakazywało orzec o jej oddaleniu, w oparciu o art. 184 p.p.s.a.