Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Sebastian Pietrzyk (spr.) Sędziowie: WSA Monika Niedźwiedź WSA Piotr Fronc Protokolant: sekretarz sądowy Anna Frasik-Mazurek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2024 r. sprawy ze skargi M. S. na uchwalę Nr XCIV/2576/22 Rady Miasta Krakowa z dnia 14 września 2022 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru "Kazimierza Wielkiego" I. stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały w części tekstowej i graficznej w zakresie, w jakim dotyczy nieruchomości składającej się z działki ewidencyjnej nr [...] obręb 4 Krowodrza; II. zasądza od Gminy Miejskiej Kraków na rzecz skarżącego M. S. kwotę 780 zł (siedemset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Przedmiotem skargi M. S. (dalej jako: "Skarżący") jest uchwała nr XCIV/2576/22 Rady Miasta Krakowa z dnia 14 września 2022 roku w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru "Kazimierza Wielkiego" (opubl. Dz. Urz. Woj. Małop. z dnia 23 września 2022 roku, poz. 6169).

M. S. reprezentowany przez radcę prawnego S. K., wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w części, to jest w zakresie ustaleń dotyczących nieruchomości należącej do Skarżącego składającej się z działki nr [...] obr. [...] K. w K. i podniósł zarzuty naruszenia:

- art. 3 ust. 1, art. 4 ust. 1 i art. 6 ust. 2 - ustawy z dnia 27 marca 2003 roku o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym w zw. z art. 140 ustawy - Kodeks cywilny w z. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez przekroczenie granic przysługującego gminie władztwa planistycznego i nadmierne ograniczenie uprawnień Skarżącego związanych z prawem własności nieruchomości obejmującej działkę nr [...] obr. [...] Krowodrza w K. , z uwagi na wyłączenie w planie miejscowym możliwości nadbudowy zlokalizowanego na tej nieruchomości budynku (oznaczonego numerem adresowym Kujawska 14), podczas gdy takie ograniczenie nie znajduje uzasadnienia w uwarunkowaniach historycznych i architektonicznych tego terenu,

- art. 1 ust. 2 pkt 4 i 7 ustawy z dnia 27 marca 2003 roku o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym poprzez wadliwe uwzględnienie wymagań ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz wymagań związanych z ochroną prawa własności nieruchomości, z uwagi na wprowadzenie w planie miejscowym nadmiernych ograniczeń w zagospodarowaniu nieruchomości należącej do skarżącego,

- art. 1 ust. 3 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, poprzez naruszenie nakazu starannego ważenia interesu publicznego i prywatnego, co w konsekwencji przyczyniło się do przyjęcia w planie miejscowym rozwiązań nieadekwatnych do zamierzonych celów związanych z ochroną konserwatorską nieruchomości należącej do skarżącego,

- art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, poprzez uznanie, że przepis ten obligował organy planistyczne do objęcia nieruchomości należącej do skarżącego ścisłymi ograniczeniami w zakresie możliwości nadbudowy i rozbudowy budynku przy ul. [...].

Skarżący wskazał, że jest właścicielem nieruchomości składającej się z działki ewidencyjnej numer [...] obr. [...] K. w K. , która położona jest przy ul. [...] w K. , dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...]

Zaznaczył, że zgodnie z treścią uchwały nr XCIV/2576/22 Rady Miasta Krakowa z dnia 14 września 2022 roku w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru "Kazimierza Wielkiego" – dalej jako "plan", "plan miejscowy", "uchwała", jego działka została włączona do obszaru oznaczonego symbolem MW/U.3 - tereny zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej lub usługowej pod zabudowę budynkami mieszkalnymi wielorodzinnymi lub budynkami usługowymi lub budynkami mieszkalno - usługowymi.

Podkreślił, że w sprawie istotne jest jednak to, że na działce skarżącego zlokalizowany jest budynek - dom z 1922 r. pod adresem ul. [...], który to obiekt ujęty jest w gminnej ewidencji zabytków. Został on oznaczony w zaskarżonym planie miejscowym symbolem E16. Z treści § 31 ust. 4 zaskarżonej uchwały wynika, że dla tego obiektu ustalony został w planie miejscowym nakaz ochrony częściowej.

Zakres tzw. ochrony częściowej został natomiast określony w § 10 ust. 11 planu miejscowego, zgodnie z którym w odniesieniu do obiektów zabytkowych objętych ochronę częściową, oprócz ustaleń zawartych w § 7, ustala się nakaz ochrony:

1) istniejącej formy architektonicznej poprzez zachowanie:

a) wysokości górnej krawędzi elewacji,

b) kształtu dachu i kąta nachylenia połaci dachowych,

c) wysokości kalenicy;

2) historycznych:

a) ogrodzeń,

b) ogrodów i przedogródków.

Dalej wskazał, że analiza ustaleń uchwalonego planu miejscowego wykazała, że jego treść nie uwzględnia w ogóle planów inwestycyjnych skarżącego, które polegają na przebudowie, rozbudowie i nadbudowie budynku istniejącego na ww. nieruchomości. W tym zakresie podkreślenia wymaga, że w celu przeprowadzenia tej inwestycji Prezydent Miasta Krakowa wydał w dniu 10 grudnia 2020 roku decyzję o ustaleniu warunków zabudowy dla zamierzenia inwestycyjnego pod nazwą: ,,Przebudowa, rozbudowa i nadbudowa budynku mieszkalno-handlowo-usługowego wielorodzinnego wraz z infrastrukturą techniczną na działce nr [...] obr. [...] Krowodrza przy uL [...] w K. ".

Podniósł też, że pismem z dnia 22 lutego 2021 roku, znak: KZ-03.4120.6.482.2020.MT Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków UMK pozytywnie zaopiniowało przygotowaną koncepcję nadbudowy ww. budynku nakładając na inwestora jedynie nakaz uwzględnienia wymienionych w tym piśmie uwag i zaleceń konserwatorskich, które dotyczyły głównie kwestii związanych z pracami przy elewacji frontowej tego budynku. Co istotne, organ nie sprzeciwił się samej możliwości nadbudowy budynku znajdującego się na działce skarżącego.

Z uwagi na powyższe, istotne wątpliwości budzi działanie organu planistycznego, który niewątpliwie posiadając wiedzę na temat wydania ww. decyzji o ustaleniu warunków zabudowy postanowił tak ukształtować przeznaczenie nieruchomości skarżącego, iż planowana przez niego nadbudowa i rozbudowa budynku nie jest aktualnie możliwa. Jak już bowiem wskazano powyżej, budynek położony na jego nieruchomości został objęty ochroną częściową, która polega między innymi na wprowadzeniu nakazu I ochrony istniejącej formy architektonicznej poprzez zachowanie wysokości górnej krawędzi elewacji i wysokości kalenicy.

Zauważenia przy tym wymaga, że jak wynika z treści ww. decyzji w trakcie przeprowadzonego postępowania zakończonego jej wydaniem, organ uzyskał między innymi dwie opinie Miejskiego Konserwatora Zabytków w zakresie inwestycji położonych w strefie nadzoru archeologicznego oraz obiektów wpisanych do gminnej ewidencji zabytków oraz niezbędne uzgodnienie. W oparciu o powyższe opinie i uzgodnienie do treści decyzji wprowadzone zostały warunki dotyczące ochrony dziedzictwa i zabytków, z których jednoznacznie wynika, że w punktu widzenia ochrony konserwatorskiej co do zasady brak jest przeciwskazań do realizacji planowanej przez inwestora inwestycji budowlanej.

Powyższe zostało następnie potwierdzone przywołanym już powyżej pismem z dnia 22 lutego 2021 roku, znak: KZ-03.4120.6.482.2020.MT.

W ocenie Skarżącego ustalone w planie zasady ochrony konserwatorskiej należącej do niego nieruchomości określone w § 10 ust. 11 planu są absolutnie wadliwe i sprzeczne z podstawowymi wymogami ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, a ponadto jednoznacznie naruszają interes prawny Skarżącego.

W przedmiotowej sprawie w odniesieniu do nieruchomości skarżącego wprowadzono w § 10 ust. 11 planu drastyczne ograniczenia, które w istocie uniemożliwiają prowadzenie względem budynku przy ul. [...] działań inwestycyjnych, w tym w szczególności wykluczają jego nadbudowę. W przepisie tym wprowadzony został bowiem nakaz ochrony istniejącej formy architektonicznej poprzez zachowanie wysokości górnej krawędzi elewacji i wysokości kalenicy.

Według Skarżącego okoliczności przedmiotowej sprawy, w tym w szczególności wartości historyczne i architektoniczne budynku przy ul. [...] nie uzasadniają wprowadzenia tak drastycznych ograniczeń w zakresie możliwości jego nadbudowy. Podkreślenia wymaga, że obiekt ten nie posiada szczególnej wartości historycznej, a jedyną formą jego ochrony przed wejściem w życie planu miejscowego było ujęcie go w gminnej ewidencji zabytków, co oznaczało, że wszelkie zamierzenia inwestycyjne względem tego obiektu wymagały uzgodnienia z konserwatorem zabytków. Tymczasem w chwili obecnej, w świetle ustaleń obowiązującego planu miejscowego brak jest możliwości nadbudowy budynku. Nie sposób przy tym doszukać się jakichkolwiek argumentów, które uzasadniałyby wprowadzenie takich ograniczeń, w szczególności w kontekście możliwości zastosowania mniej dolegliwych środków przewidzianych w planie, takich jak dopuszczenie nadbudowy budynku w ściśle określonym zakresie, czy też poprzez objecie tego budynku ochroną częściową z możliwością nadbudowy, o której mowa jest w § 10 ust. 12. Podkreślenia wymaga przy tym, że uzasadnieniem dla całkowitego wyłączenia możliwości nadbudowy budynku nie mogą być względy konserwatorskie, skoro Miejski Konserwator Zabytków wyraźnie dopuścił możliwość wykonania takich robót budowlanych, co wynika z przywołanych powyżej opinii i uzgodnienia wydanych w ramach przeprowadzonego postępowania dotyczącego ustaleniu warunków zabudowy oraz z treści pisma opiniującego pozytywnie przedstawiony projekt koncepcyjny przebudowy, rozbudowy i nadbudowy tego budynku.

W ocenie Skarżącego dopuszczenie możliwości nadbudowy budynku w żaden sposób nie I zdeprecjonowałoby walorów historycznych oraz architektonicznych przedmiotowego budynku, jak również nie zakłóciłoby odbioru pierzei od strony ulicy [...]. Wręcz przeciwnie, nadbudowa budynku pozwoliłaby na dostosowanie wysokości przedmiotowego budynku do wysokości sąsiednich obiektów, co pozytywnie wpłynęłoby na ład i harmonię zabudowy w tym rejonie. Należy bowiem zauważyć, że bezpośrednio sąsiadujące budynki zlokalizowane przy ul. [...] są o dwie kondygnacje nadziemne wyższe od budynku skarżącego. Również pozostałe budynki położone w tej samej pierzei są znacznie wyższe. Na poniższym rysunku przedstawiono zabudowę tworzącą przedmiotową pierzeję, z którego jednoznacznie wynika, iż budynek skarżącego znacznie odbiega wysokością od sąsiednich budynków, również wpisanych do ewidencji zabytków.

O ile ujęcie budynku w gminnej ewidencji zabytków skutkuje koniecznością objęcia obiektu ochroną w planie miejscowym, to jednak nie przesądza jeszcze o zakresie tej ochrony, a w szczególności nie uzasadnia objęcia budynku skrajnie rygorystycznymi ograniczeniami typowymi dla obiektów o najwyższej wartości historycznej i architektonicznej. Zauważyć przy tym należy, że w zaskarżonym planie miejscowym w odniesieniu do części obiektów ujętych w gminnej ewidencji zabytków dopuszczono możliwość nadbudowy budynków, jednak z zupełnie niezrozumiałych powodów nie uwzględniono w tym zakresie budynku przy ul. [...]. Tymczasem jak już wskazano budynek ten jest najniższym budynkiem w omawianej pierzei zabudowy, w tym wyraźnie niższym od sąsiednich budynków przy ul. [...]. Ponadto plan dopuścił możliwość nadbudowy budynku nr [...] co oznacza, że w dalszej perspektywie czasowej, po realizacji inwestycji przewidzianych w planie miejscowym, dysproporcja pomiędzy wysokością budynku przy ul. [...], a tym budyniem ulegnie dalszemu zwiększeniu, co tylko potwierdza, że przyjęte rozwiązania w zakresie ochrony przedmiotowego budynku mają charakter nieprzemyślany i zupełnie dowolny.

W tym zakresie zauważenia wymaga, że z punktu widzenia ogólnospołecznego w sprawie nie zaistniała bezwzględna konieczność wyłączenia możliwości nadbudowy budynku zlokalizowanego na działce skarżącego. Nie przemawiają za tym jakiekolwiek okoliczności istotne z punktu widzenia ogólnospołecznego, co wynika nie tylko z twierdzeń skarżącego, ale również ze stanowisk Miejskiego Konserwatora Zabytków, prezentowanych przed uchwaleniem planu miejscowego związku z inwestycją planowaną przez Skarżącego.

W odpowiedzi na skargę Gmina Miejska Kraków wniosła o oddalenie skargi z powodu jej bezzasadności.

Gmina najpierw przedstawiła jak przebiegała procedura sporządzania planu miejscowego, a następnie wskazała, że nieruchomość w postaci działki ewidencyjnej nr [...], obręb [...] K. w całości znajduje się w terenie, który zgodnie z treścią planu miejscowego obszaru "Kazimierza Wielkiego" został oznaczony symbolem MW/U.3 - tj. Teren zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej lub usługowej o podstawowym przeznaczeniu pod zabudowę budynkami mieszkalnymi wielorodzinnymi lub budynkami usługowymi lub budynkami mieszkalno-usługowymi (por. § 31 skarżonej uchwały).

Nadto, zgodnie z rysunkiem planu miejscowego - budynek znajdujący się na działce nr [...] został oznaczony jako cyt. "obiekt ujęty w gminnej ewidencji zabytków" (E16), względem którego ustanowiony został "nakaz ochrony częściowej" (por. § 31 ust. 4 skarżonej uchwały).

Zaznaczyła, że przyjęte rozwiązania planistyczne w zakresie ochrony konserwatorskiej zostały podyktowane opiniami oraz uzgodnieniami kompetentnych jednostek organizacyjnych oraz organów administracji publicznej. Prezydent Miasta Krakowa przystąpił do sporządzania skarżonego planu miejscowego na podstawie uchwały Nr ClX/2886/18 Rady Miasta Krakowa z dnia 12 września 2018 r., w następstwie czego Projektodawca zawiadomił odpowiednie organy oraz jednostki organizacyjne. Na zawiadomienie sformułował odpowiedź m. in. Miejski Konserwator Zabytków w Krakowie - pismem z dnia 9 listopada 2018 r. (znak: KZ-02.4120.7.55.2018.KB,MT) dot. ochrony konserwatorskiej na terenie objętym zasięgiem wówczas sporządzanego projektu planu miejscowego obszaru "Kazimierza Wielkiego". W dokumencie tym wskazano m. in. na ogólne zasady dotyczące ochrony oraz przekształcenia dopuszczalnego pod względem konserwatorskim, do czego odnosi się m. in. wskazanie cyt.: "budynki ujęte w gminnej ewidencji zabytków podlegają ochronie w zakresie istniejącej formy architektonicznej w tym kształtu dachu, elewacji w zakresie wystroju, artykulacji i dekoracji w tym stolarka okienna pod względem historycznej formy - podziałów, profili, proporcji, kolorystyki oraz stolarka bramna (konserwacja, w przypadku potwierdzonego bardzo złego stanu zachowania, dopuszczalna rekonstrukcja), balustrad balkonów oraz innych detali np. historycznych kwietników. Ochronie podlega również historyczna kolorystyka oraz rodzaj materiałów wykończeniowych zarówno elewacji jak i dachu". .W dalszej kolejności cytowanego dokumentu wskazano, iż budynek posadowiony przy ul. [...] w Krakowie, tj. dom z 1922 r. (projekt autorstwa W. W.) przede wszystkim ujęty jest w gminnej ewidencji zabytków, nadto - dla tego budynku wskazano wyłącznie cyt.: "dopuszczalna adaptacja poddasza z doświetleniem w formie okien połaciowych". Należy także zwrócić uwagę na okoliczność, iż opisany budynek został w ewidencji oznaczony jako dom, a nie jako kamienica, i w związku z tym w kwestionowanym planie miejscowym ustanowiono dla niego ochronę charakterystyczną właśnie dla budynku w postaci domu (co zostanie rozwinięte także poniżej w pkt IV). Zacytowana wyżej opinia znalazła także odzwierciedlenie w dokumencie pn. "Ocena stanu istniejącego i synteza uwarunkowań" (edycja: listopad 2019 r., por. str. 86-87), sporządzonej dla terenu planu miejscowego obszaru "Kazimierza Wielkiego", na którą powołano się także w opracowaniu pn. "Uzasadnienie rozwiązań planistycznych zawartych w projekcie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru " (edycja do uchwalenia, sierpień 2022 roku)l Oznacza to, iż organy planistyczne Gminy Miejskiej Kraków konsekwentnie opierały propozycje rozwiązań planistycznych w zakresie ochrony konserwatorskiej na wytycznych pozyskanych od kompetentnych jednostek oraz okoliczność ta znajduje wyraz w sporządzonej dokumentacji planistycznej. Należy także zwrócić uwagę, iż zgodnie z art. 96 ust. 2a ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, gminny (miejski) konserwator zabytków prowadzi sprawy wynikające z porozumienia zawartego przez gminę z wojewodą w zakresie ochrony zabytków.

Następnie, kolejne edycje wówczas sporządzanego projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego były przekazywane celem uzyskania uzgodnienia od Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie (por. art. 17 pkt 6 lit. b tiret ósme u.p.z.p.):

1. przekazany do uzgodnienia pismem znak: BP-2-02,6721.362.348.2020.EBO z dnia 21 września 2020 r. - uzgodnienie pozytywne zgodnie z art. 25 ust. 2 u.p.z.p.,

2. przekazany do ponownego uzgodnienia pismem 02.6721.362.770.2021.EBO z dnia 29 lipća 2021 r. - po rozpatrzeniu wystąpienia Zastępcy Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 29 lipca '2021 r. (data wpływu: 3 sierpnia 2021 r.) znak: BP-02-2.6721.362.770.2021.EBO o ponowne uzgodnienie projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru "Kazimierza Wielkiego". Organ postanowił uzgodnić przedłożony projekt miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego z uwagami, z czego żadna nie dotyczyła budynku zlokalizowanego pod adresem ul. [...],

3. przekazany do ponownego uzgodnienia pismem znak: BP-2-02.6721.362.781.2021.EBO z dnia 20 października 2021 r. - organ postanowił uzgodnić przedłożony projekt miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego; z uwagi na fakt, iż niniejsze postanowienie w całości uwzględniło żądanie strony, organ odstąpił od uzasadnienia na podstawie art 107 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.),

4. przekazany do ponownego uzgodnienia pismem znak: BP-2-02.6721.362.975.2022.AJG z dnia 18 lutego 2022 r. - organ postanowił odmówić uzgodnienia ze wskazaniem, iż warunkiem, na jakim może nastąpić uzgodnienie przedmiotowego projektu planu miejscowego, będzie korekta projektu planu miejscowego odpowiednio do warunków zawartych w pkt 1-4 sentencji niniejszego postanowienia, z czego żaden z punktów nie dotyczył domu zlokalizowanego pod adresem ul. [...],

5. przekazany do ponownego uzgodnienia pismem znak: BP-2- 02.6721.362.978.2022.EBO z dnia 15 marca 2022 r. - uzgodnienie pozytywne zgodnie z art. 25 ust. 2 u.p.z.p.

Gmina podkreśliła, że w toku procedury planistycznej, zaproponowane przez Projektodawcę rozwiązania planistyczne dla nieruchomości przy ul. [...] w K. pozostawały zgodne z obowiązującym porządkiem prawnym oraz wytycznymi pozyskanymi od właściwych organów oraz jednostek organizacyjnych.

Zaznaczono też, że przyjęte w planie miejscowym rozwiązania są zgodne ze studium (por. uchwała Nr CXI1/1700/14 Rady Miasta Krakowa z dnia 9 lipca 2014 r. w sprawie uchwalenia zmiany "Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Miasta Krakowa". Pełna treść została opublikowana na stronach Biuletynu Informacji Publicznej Miasta Krakowa pod adresem:

.)

Zaznaczono też, że iż organ sporządzający plan miejscowy w trakcie procedury planistycznej nie jest związany wydanymi decyzjami o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Podkreślono, że taka decyzja (co odnosi się także do tej pozyskanej przez Stronę Skarżącą) nie ustanawia przeznaczenia terenu w rozumieniu przepisów u.p.z.p., lecz wskazuje jedynie, jakie zagospodarowanie danego terenu jest dopuszczalne zgodnie z jej treścią. Nawiązując zatem do powyższej argumentacji należy jednoznacznie wskazać, iż zgodnie z zacytowanym porządkiem prawnym, Prezydent Miasta Krakowa nie jest związany treścią decyzji WZ przy sporządzaniu planu miejscowego. Zatem wskazany zarzut Strony Skarżącej, jakoby nieuwzględnienie w treści planu miejscowego pozyskanej decyzji WZ stanowiło naruszenie zasad sporządzania planu miejscowego nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Jest to także istotne o tyle. iż decyzja w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu nie stanowi formy ochrony konserwatorskiej i nie może być interpretowana przez ten pryzmat.

Dodatkowo zaznaczono, że budynek przy ulicy [...] w K. jest ujęty pod liczbą porządkową [...] w gminnej ewidencji zabytków. Zaznaczono też, że wpis do gminnej ewidencji zabytków nie stanowi formy ochrony zabytków w rozumieniu art. 7 ustawy o ochronie zabytków. Faktem jest, że w doktrynie prezentowane jest stanowisko (por. np. komentarz do ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami pod red. Artura Gintera i Anny Michalak, stan prawny na dzień 1 marca 2016 r.), iż gminna ewidencja zabytków, mimo iż nie została ujęta w katalogu ww. art. 7, to jednak także stanowi prawną formę ochrony zabytków w rozumieniu przytoczonej ustawy, jednakże jest to ochrona w rozumieniu wyłącznie formalnym/porządkowym - tj. wpis na listę gminnych zabytków stanowi wskazówkę, iż dany budynek podlega ochronie ze względu na jego walory zabytkowe, tyle że taka ochrona powinna zostać nadana za pomocą jednej z form właściwych w rozumieniu ustawy o ochronie zabytków.

W związku z powyższym należy zwrócić uwagę na okoliczność, iż zgodnie z art. 7 pkt 4 ustawy o ochronie zabytków, jedną z form takiej ochrony są zapisy miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, wobec czego ustanowienie w tym akcie takiej ochrony jest jak najbardziej zasadne - w oparciu o pozycje obiektów zabytkowych, zinwentaryzowanych w gminnej ewidencji zabytków. Zatem kwestionowane przez Stronę Skarżącą działanie Prezydenta Miasta Krakowa - poprzez objęcie budynku przy ul. [...] w K. nakazem ochrony, było jak najbardziej zasadne.

Należy także odnieść się do treści wpisu budynku przy ul. [...] do gminnej ewidencji zabytków. Jak już wspomniano, budynek ten w ewidencji został ujęty jako "dom". Zgodnie ze Słownikiem Języka Polskiego PWN, termin ten oznacza m. in. "mieszkanie lub pomieszczenie, w którym się mieszka" oraz "rodzina, domownicy; też: mieszkanie wraz z jego mieszkańcami". Z kolei słowo "kamienica" zgodnie z przytoczonym słownikiem oznacza "murowany dom mieszkalny o kilku piętrach i wielu mieszkaniach". Zatem, wyżej przytoczone terminy wyznaczają odrębne zbiory desygnatów oraz charakteryzują się odmiennymi przymiotami technicznymi. Co do zasady, pojęcie "domu" rozumiane jest jako budowla istniejąca z założenia w kształcie pierwotnym, tj. bez przewidywanej potrzeby prowadzenia nadbudowy, ewentualnie z określoną liczbą wydzielonych samodzielnych lokali mieszkalnych. Z kolei "kamienica" już z samego założenia jest budynkiem wielorodzinnym, z możliwością wydzielenia znacznie większej liczby samodzielnych lokali oraz ewentualnie z możliwością nadbudowy kolejnych kondygnacji w przyszłości (celem np. wytworzenia kolejnych lokali mieszkalnych).

Należy zatem dojść do wniosku, iż budynek w postaci domu z założenia nie powinien podlegać dalszym przekształceniom w postaci jego nadbudowy, bowiem nie taki jest cel społeczny oraz ekonomiczny tego rodzaju budynku. Zaprezentowane okoliczności także stanowiły podstawę dla objęcia nieruchomości Strony Skarżącej nakazem ochrony częściowej z wyłączeniem możliwości zabudowy. Z zaprezentowaną interpretacją pojęć "dom" oraz "kamienica" w pełni koresponduje treść powoływanego już pisma Miejskiego Konserwatora Zabytków w Krakowie z dnia 9 listopada 2018 r., dopuszczającego dla budynku przy ul. [...] wyłącznie adaptację poddasza z doświetleniem w formie okien połaciowych, z którego wynika, iż także w ocenie Miejskiego Konserwatora Zabytków nie było możliwości dopuszczenia nadbudowy dla tego obiektu. Zatem przyjęte rozwiązania planistyczne dla nieruchomości Strony Skarżącej wprowadzają zasadny zakres ochrony konserwatorskiej, mającej oparcie w przepisach obowiązującego prawa oraz wytycznych pozyskanych od właściwych jednostek.

W związku z powyższym, zarzuty przekroczenia władztwa planistycznego, a także pozostałe zarzuty, należy uznać za pozbawione podstaw.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, przy czym na podstawie art. 3 § 2 pkt 5 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej.

Sąd uwzględniając skargę na akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5, stwierdza nieważność aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności (art. 147 § 1 p.p.s.a.).

Sąd dokonuje zatem kontroli legalności aktów prawa miejscowego pod względem ich zgodności z prawem, jak i zachowania przez organy planistyczne przepisów postępowania. Sąd nie ocenia celowości podjętych przez organ rozwiązań. Przepisy te korespondują z art. 91 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1372 ze zm., dalej "u.s.g."), który przewiduje, że uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest uchwała Rady Miasta Krakowa z dnia 14 września 2022 roku w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru "Kazimierza Wielkiego" (opubl. Dz. Urz. Woj. Małop. z dnia 23 września 2022 roku, poz. 6169) – zwana dalej też jako "uchwała", "plan miejscowy" lub "mpzp".

Zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2022, poz. 559 ze zm. – dalej też jako "u.s.g.") każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem, podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego.

Skarga składana w trybie art. 101 ust. 1 u.s.g. nie ma charakteru actio popularis, zatem do jej wniesienia nie legitymuje sama sprzeczność z prawem zaskarżonej uchwały, lecz konieczne jest wykazanie związku między sferą indywidualnych praw i obowiązków podmiotu skarżącego a kwestionowanym aktem, skutkującym naruszeniem jego interesu prawnego. Legitymacja do wniesienia skargi na plan miejscowy do sądu administracyjnego przysługuje nie temu, kto ma w tym interes prawny, ale temu, czyj interes prawny został naruszony zaskarżonym rozstrzygnięciem, przy czym naruszenie interesu prawnego podmiotu wnoszącego skargę musi mieć charakter bezpośredni, zindywidualizowany, obiektywny i realny, a na skarżącym ciąży obowiązek wykazania związku pomiędzy zaskarżoną uchwałą a jego indywidualną sytuacją prawną (por. np. uzasadnienia wyroków NSA: z dnia 17 października 2017 roku, sygn. II OSK 2559/16, z dnia 14 lutego 2019 roku, sygn. II OSK 64/17).

Na gruncie niniejszej sprawy skarżący M. S. wywodzi swój interes prawny z prawa własności nieruchomości, składającej się z działki nr [...] obr. [...] K. w K., która położona jest przy ul. [...] w Krakowie, a dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...]

Skarżący upatruje naruszenie jego interesu prawnego w wynikającym z zaskarżonej uchwały nieuzasadnionym ograniczeniu uprawnień w wykonywaniu przysługującego im prawa własności, w tym możliwości planowanych przez niego inwestycji.

Wobec tego należy uznać, że Skarżący wykazał, że doszło do naruszenia ich interesu prawnego lub uprawnienia zaskarżoną uchwałą i jest legitymowany do wniesienia skargi na wskazaną uchwałę.

W kontekście natomiast wykazanego naruszenia interesu prawnego, odnosząc się do reguł obowiązujących przy rozpatrywaniu skarg na uchwały dotyczące planów miejscowych, należy zaznaczyć, że wykazanie przez skarżącego naruszenia jego interesu prawnego jest nie tylko warunkiem skutecznego wniesienia skargi w trybie art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, ale też determinuje zakres merytorycznej kontroli zaskarżonego aktu. Rozstrzyganie przez Sąd dotyczy bowiem tych części planu miejscowego, których ustalenia pozostają w związku z indywidualnym interesem skarżącego i powodują dla niego następstwa w postaci ograniczenia bądź pozbawienia konkretnych uprawnień właścicielskich do danej nieruchomości.

Oznacza to, że przedmiotem badania pod względem zgodności z prawem jest cała uchwała w sprawie planu, jednakże w przypadku stwierdzenia naruszenia zasad sporządzania planu lub istotnego trybu sporządzania planu, sąd może orzec o stwierdzeniu nieważności uchwały, ale tylko w części wyznaczonej granicami interesu prawnego skarżącego. Jeśli zatem skarżący wywodzi swój interes z prawa własności nieruchomości – jak ma to miejsce na gruncie niniejszej sprawy – to stwierdzenie nieważności tego planu powinno nastąpić tylko w odniesieniu do części tego planu dotyczącej tych nieruchomości. Przyjęcie poglądu, że w sytuacji zaskarżenia uchwały w sprawie miejscowego planu w trybie art. 101 ust. 1 u.s.g., sąd może stwierdzić nieważność całej uchwały, niezależnie od tego, czy stwierdzone naruszenia odnoszą się do całości planu, czy tylko części, która odnosi się do nieruchomości skarżącego, prowadzi w efekcie do wypaczenia istoty skargi z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (dalej tez jako "u.s.g."), gdyż skarga taka staje się w efekcie narzędziem do eliminowania z obrotu prawnego uchwał w całości, bez względu na to, czy stwierdzone naruszenia przy jej procedowaniu miały jakikolwiek wpływ na interes prawny skarżącego. Przez to nie różni się ona niczym od skargi organu nadzoru składanej w trybie art. 93 ust. 1 u.s.g., której celem jest wyeliminowanie z obrotu sprzecznej z prawem uchwały organu samorządu (por. np. uzasadnienia do wyroków NSA: z dnia 5 czerwca 2014 roku, sygn. II OSK 117/13, z dnia 24 listopada 2016, sygn. II OSK 1565/16, z dnia 18 czerwca 2020, sygn. II OSK 334/20).

Podstawą uwzględnienia skargi na uchwałę dotyczącą planu jest wyłącznie naruszenie obiektywnego porządku prawnego oraz przekroczenie przysługującego gminie, z mocy art. 3 ust. 1 oraz art. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 503, dalej też jako "uPlan"), władztwa planistycznego. Szczegółowe zasady oraz tryb podejmowania uchwały w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego zawarte zostały w uPlan Regulacje te bezwzględnie wiążą radę gminy w stanowieniu prawa miejscowego, a konsekwencje ich niedotrzymania, określił sam ustawodawca w art. 28 ust. 1 uPlan. Na mocy przywołanego przepisu, istotne naruszenie zasad sporządzania planu miejscowego, istotne naruszenie trybu jego sporządzania, a także naruszenie właściwości organów w tym zakresie, powodują nieważność uchwały rady gminy w całości lub części. Z treści przepisu art. 28 ust. 1 uPlan wynika, że przewiduje on trzy rodzaje wad planu miejscowego powodujących jego nieważność, tj. istotne naruszenie zasad sporządzania planu, istotne naruszenie trybu jego sporządzania oraz naruszenie właściwości organów uczestniczących w procesie jego sporządzania.

Pojęcie zasad sporządzania planu zagospodarowania przestrzennego należy wiązać ze sporządzeniem aktu planistycznego, a więc merytoryczną zawartością aktu planistycznego (część testowa, graficzna i załączniki), zawartych w nim ustaleń, a także standardów dokumentacji planistycznej.

Tryb sporządzania planu odnosi się do sekwencji czynności, jakie podejmuje organ w celu doprowadzenia do uchwalenia planu miejscowego począwszy od uchwały o przystąpieniu do sporządzenia planu, a skończywszy na uchwaleniu planu. Zaniechanie którejś z czynności może stanowić istotne naruszenie trybu, skutkujące nieważnością uchwały w całości lub części.

W ocenie Sądu skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że władztwo planistyczne jest rozumiane jest jako wyłączna kompetencja gminy do ustalania w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego przeznaczenia oraz sposobów zagospodarowania i warunków zabudowy terenów. Kompetencja ta nie jest jednak nieograniczona. Gmina może te uprawnienia wykonywać w granicach wynikających z Konstytucji RP oraz ustaw. Zasadniczym przepisem Konstytucji stwarzającym granice dla władztwa planistycznego gminy jest art. 31 ust. 3, zawierający zasadę proporcjonalności. Wynika to stąd, że plan miejscowy przede wszystkim oddziałuje na prawo własności nieruchomości, które jest chronione art. 64 Konstytucji RP.

W art. 6 ust. 1 uPlan wskazano, że ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego kształtują, wraz z innymi przepisami, sposób wykonywania prawa własności nieruchomości. Zgodnie z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ocena zatem w tym kontekście kwestii nadużycia władztwa planistycznego sprowadza się do zbadania czy ustalone w planie miejscowym ograniczenia prawa własności nieruchomości są konieczne dla ochrony takich wartości, jak bezpieczeństwo i porządek publiczny lub ochrona środowiska, zdrowia i moralności publicznej, a także wolności i praw innych osób (por. np. uzasadnienie do wyroku NSA z dnia 31 maja 2016 roku, sygn. II OSK 2337/14).

Natomiast zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt. 4) uPlan w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym uwzględnia się zwłaszcza wymagania ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej.

Zaś stosownie do art. 15 ust. 2 pkt 4 uPlan w planie miejscowym określa się obowiązkowo zasady ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej.

Przepis ten koresponduje z treścią art. 19 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz.U. z 2022 roku, poz. 840 ze zm.) – dalej jako "uZabytk", która określa przedmiot, zakres i formy ochrony zabytków oraz opieki nad nimi, zasady tworzenia krajowego programu ochrony zabytków i opieki nad zabytkami, a także organizację organów ochrony zabytków.

W myśl art. 19 ust. 1 uZabytk:

Określając ustalenia planu ogólnego gminy, miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego oraz miejscowego planu odbudowy, uwzględnia się w szczególności ochronę zabytków nieruchomych:

1) objętych formami ochrony, o których mowa w art. 7, wraz z ich otoczeniem;

2) ujętych w wojewódzkiej lub gminnej ewidencji zabytków.

Stosownie do art. 19 ust. 3 uZabytk:

W miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego ustala się, w zależności od potrzeb, strefy ochrony konserwatorskiej obejmujące obszary, na których obowiązują określone ustaleniami planu ograniczenia, zakazy i nakazy, mające na celu ochronę znajdujących się na tym obszarze zabytków.

Przyjęte w ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym rozwiązania prawne oparte są na zasadzie zrównoważenia potrzeb interesu publicznego (por. np. art. 1 ust. 2 pkt. 9 uPlan) i interesu prywatnego (por. np. art. 1 ust. 2 pkt. 6 i 7 uPlan).

Brzmienie przepisów ustawy o planowaniu prowadzi przy tym do wniosku, że interes publiczny nie ma prymatu czy też pierwszeństwa w stosunku do interesu prywatnego. Oznacza to zatem, że organy planistyczne mają obowiązek rozważnego i starannego wyważenia praw indywidualnych i interesu publicznego. Ma to szczególne znaczenie w przypadku kolizji interesu publicznego (czy to państwowego, czy gminnego) z interesem prywatnym poszczególnych podmiotów, który może wynikać np. z prawa własności nieruchomości.

Takie kolizje pojawiać się mogą, tak jak na gruncie niniejszej sprawy, w perspektywie zasadności objęcia nieruchomości formą ochrony zabytków w planie miejscowym (por. art. 7 pkt. 4 uZabytk).

Zapisy zaskarżonego planu niewątpliwie oddziaływują na prawo własności Skarżącego do nieruchomości położonej przy ul. [...] w K. . Ograniczają one możliwość nadbudowy kamienicy posadowionej na tej nieruchomości.

Jak wskazano powyżej konieczność ochrony dóbr kultury, w tym ochrony zabytków może stanowić podstawę do ingerencji w prawo własności. Wymaga to jednak szczególnej dbałości organów planistycznych o to, aby wprowadzone planem ograniczenia nie naruszały władztwa planistycznego, a ponadto aby czyniły zadość wymogom zasady proporcjonalności, a zatem by były one konieczne dla osiągnięcia założonego, mającego oparcie w ustawie i Konstytucji celu, dla którego następuje to ograniczenie.

Należąca do Skarżącego nieruchomość przy ul. [...] w K. jakkolwiek nie jest wpisana do rejestru zabytków, to jest ujęta w gminnej ewidencji zabytków.

Argumentacja Gminy uzasadniająca konieczność czy też zasadność objęcia nieruchomości ochroną zabytków w planie miejscowym, zawarta w odpowiedzi na skargę sprowadza się w istocie do dwóch argumentów.

Po pierwsze ujęcie wskazanej nieruchomości przy ul. [...] w K. w ewidencji zabytków oraz uzgodnienie projektu planu bez zastrzeżeń przez właściwy organ ochrony zabytków, czyli Wojewódzkiego Konserwatora Ochrony Zabytków stanowi o prawidłowości przyjętych w planie form ochrony.

Po drugie zaś Gmina uzasadniając potrzebę tej ochrony wskazała, że cyt.: "budynek ten w ewidencji został ujęty jako "dom". Zgodnie ze Słownikiem Języka Polskiego PWN, termin ten oznacza m. in. "mieszkanie lub pomieszczenie, w którym się mieszka" oraz "rodzina, domownicy; też: mieszkanie wraz z jego mieszkańcami". Z kolei słowo "kamienica" zgodnie z przytoczonym słownikiem oznacza "murowany dom mieszkalny o kilku piętrach i wielu mieszkaniach". Zatem, wyżej przytoczone terminy wyznaczają odrębne zbiory desygnatów oraz charakteryzują się odmiennymi przymiotami technicznymi. Co do zasady, pojęcie "domu" rozumiane jest jako budowla istniejąca z założenia w kształcie pierwotnym, tj. bez przewidywanej potrzeby prowadzenia nadbudowy, ewentualnie z określoną liczbą wydzielonych samodzielnych lokali mieszkalnych. Z kolei "kamienica" już z samego założenia jest budynkiem wielorodzinnym, z możliwością wydzielenia znacznie większej liczby samodzielnych lokali oraz ewentualnie z możliwością nadbudowy kolejnych kondygnacji w przyszłości (celem np. wytworzenia kolejnych lokali mieszkalnych). Należy zatem dojść do wniosku, iż budynek w postaci domu z założenia nie powinien podlegać dalszym przekształceniom w postaci jego nadbudowy, bowiem nie taki jest cel społeczny oraz ekonomiczny tego rodzaju budynku."

Co do kwestii ujęcie nieruchomości w ewidencji zabytków jak i przeprowadzonych uzgodnień, to trzeba wskazać, że w istocie – tak jak wskazała Gmina – projekt planu podlegał uzgodnieniom i to kilkukrotnym. Analiza jednak treści uzgodnień prowadzi do wniosku, że w żadnym z tych uzgodnień Wojewódzki Konserwator Zabytków nie nawiązał w najmniejszym stopniu do budynku przy ulicy [...] w K. . Takie jednak ogólne uzgodnienie projektu planu przez organ konserwatorski w żadnej mierze nie może zastąpić rzeczowej argumentacji, odnoszącej się do konkretnych uwarunkowań związanych z konieczną ochroną konkretnego obiektu. Trzeba wyraźnie podkreślić, że nie jest prawidłowym ograniczanie prawa własności w planie miejscowym np. poprzez objęcie danej nieruchomości formą ochrony w planie miejscowym wyłącznie w oparciu o argumenty natury formalnej.

Innymi słowy samo tylko milczące uzgodnienie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w odniesieniu do konkretnego budynku przy ulicy [...] w Krakowie nie może stanowić samo w sobie wystarczającego uzasadnienia dla ograniczenia prawa własności.

Jako niewystarczające należy też uznać argumenty Gminy zawarte w odpowiedzi na skargę, a które miały uzasadniać konieczność i potrzebę objęcia wskazanej nieruchomości przedmiotową ochroną. Zaznaczyć trzeba, że Gmina w tym zakresie operuje na wysokim poziomie ogólności, a uzasadniając konieczność objęcia ochroną wskazanej nieruchomości odwołuje się m.in. do słownika języka polskiego. Jednocześnie nie przytacza jakiegokolwiek merytorycznego uzasadnienia (poza formalnym odwołującym się do ujęcia w ewidencji zabytków), które stanowić mogłoby o zasadności objęcia przedmiotowej nieruchomości przewidziana w planie miejscowym ochroną.

Słusznie przy tym powołuje się Skarżącą na pismo Miejskiego Konserwatora Zabytków z dnia 22 lutego 2021 r., znak: KZ-03.4120.6.482.2020.MT które dopuszczało możliwość nadbudowy budynku przy ul. [...] w K. .

Jakkolwiek to stanowisko Miejskiego Konserwatora Zabytków nie było wiążące w procedurze planistycznej, jednakże odstąpienie od wynikającego z tego pisma (stanowiącego opinię do koncepcji nadbudowy kamienicy przy ulicy [...] w Krakowie) wniosku, który zakładał jednak możliwość nadbudowy wymagało uzasadnienia, które powinno wyjaśniać jakie to konkretne uwarunkowania uniemożliwiają nadbudowę kamienicy przy ul. [...] w Krakowie. Takie uzasadnienie jest tym bardziej konieczne, że z materiału fotograficznego przedstawionego przez skarżącą wydaje się wynikać, że kamienica przy ul. [...] jest elementem zabudowy o charakterze dysharmonicznym co do wysokości w stosunku do większej części zabudowy istniejącej przy tej samej ulicy, zaś Miejski Konserwator Zabytków we wskazanym piśmie z dnia 22 lutego 2021 roku wskazał, że "wskazane zalecenia mają na celu zapewnienie należytej ochrony zabytkowemu obiektowi jakim jest kamienica przy ul. [...] w Krakowie" (por. k. 24 akt sprawy).

W takich okolicznościach stanowisko organu planistycznego nie prowadzi do konkluzji, aby w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości położonej przy ulicy [...] w Krakowie, rozważano jakiekolwiek szczególne merytoryczne okoliczności, które mogłyby uzasadniać ochronę tego budynku poprzez całkowity zakaz jego rozbudowy.

To z kolei stanowi o naruszeniu władztwa planistycznego, które w świetle art. 28 ust. 1 uPlan skutkuje stwierdzeniem nieważności zaskarżonej uchwały w części tekstowej i graficznej w jakiej dotyczy nieruchomości składającej się z działki nr [...] obr. [...] Krowodrza w Krakowie.

Z powyższych względów na zasadzie art. 147 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 28 ust. 1 upzp stwierdzono nieważność zaskarżonej uchwały w części tekstowej i graficznej w jakiej dotyczy nieruchomości składającej się z działki nr [...] obr. [...] K. w K..

O kosztach postępowania orzeczono w pkt II sentencji, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na zasądzone koszty postępowania składa się uiszczony wpis od skargi w wysokości 300 zł, uiszczona opłata skarbowa od pełnomocnictwa oraz kwota 480 zł tytułem wynagrodzenia radcy prawnego reprezentującego stronę skarżącą, ustalona jako stawka minimalna na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).