Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jadwiga Smołucha, Sędzia WSA - Konrad Łukaszewicz, Asesor WSA - Agnieszka Dauter-Kozłowska (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi [...] na rozstrzygnięcie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 3 czerwca 2022 r. nr OR11-65000-OR1130474/21 w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków unijnych 1) uchyla zaskarżone rozstrzygnięcie; 2) zasądza od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz [...] kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżonym rozstrzygnięciem z 3 czerwca 2022 r., nr OR11-65000-OR1130474/21 Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "organ"), odmówiła [...] (dalej: "skarżący"), przyznania pomocy w ramach poddziałania "Wsparcie inwestycji gospodarstwach rolnych" typ operacji "Modernizacja gospodarstw rolnych" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, powołując się na przedłożoną przez skarżącego umowę dzierżawy nieruchomości gruntu rolnego nr [...] z 27 kwietnia 2021 r., zawartą pomiędzy Państwowym Gospodarstwem Leśnym Lasy Państwowe a skarżącym, na czas nieoznaczony, dotyczącą działek nr: [...] i [...](nr działki [...]został zmieniony na [...]), organ wskazał, że grunty znajdujące się w zarządzie Lasów Państwowych i parków narodowych, nie wchodzą w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, o którym mowa w § 6 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 sierpnia 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty pomocy finansowej na operacje typu "Modernizacja gospodarstw rolnych" w ramach poddziałania "Wsparcie inwestycji w gospodarstwach rolnych" objętego PROW na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2021 r. poz. 2101, dalej "rozporządzenie"). W związku z powyższym taką dzierżawę organ zaliczył do kategorii dzierżaw od innych podmiotów, o której mowa w § 6 ust. 3 pkt 4 rozporządzenia.

Mając na uwadze, że zgodnie z § 6 ust. 3 pkt 4b rozporządzenia, umowa dzierżawy musi być zawarta na okres co najmniej 7 lat od dnia złożenia wniosku o przyznanie pomocy, organ stwierdził, że umowa zawarta z nadleśnictwem na czas nieoznaczony nie spełnia wymogów określonych w ww. rozporządzeniu, a więc nie uznał posiadania zależnego ww. działek jako dzierżawa krótkoterminowa. Po zmianie tytułu prawnego ww. działek na "inny" organ obliczył wielkość ekonomiczną gospodarstwa na 12.242,33 euro.

W związku z tym, że wielkość ekonomiczną gospodarstwa organ obliczył na mniejszą niż 13 tys. euro, na podstawie § 4 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia, odmówił przyznania wnioskowanej pomocy.

Skarżący wniósł na powyższe rozstrzygnięcie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się jego uchylenia i przyznania pomocy zgodnie ze złożonym do organu wnioskiem oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:

- § 6 ust. 3 pkt 3 i 4 rozporządzenia polegające na ustaleniu, że nieruchomości dzierżawione od Skarbu Państwa, dla których zarządcą są Lasy Państwowe, są dzierżawione od innych podmiotów niż określone w § 6 ust. 3 pkt 3, podczas gdy z uwagi na jednolitość podmiotu jakim jest Skarb Państwa w dalszym ciągu wydzierżawiającym jest Skarb Państwa jako całość;

- § 6 ust. 3 pkt 3 i 4 rozporządzenia w zw. z art. 45 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2014-2020 (Dz.U. z 2021 r. poz. 2137) w zw. z art. 92 ust 1 i 2 oraz art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez dokonanie sprzecznej z Konstytucją wykładni przepisów prawa materialnego, wykraczającą poza zawarte w ustawie upoważnienie dla ministra właściwego do spraw rolnictwa w przedmiocie określenia warunków przyznawania pomocy w ramach programu PROW 2014-2020, skutkujące ustaleniem, że grunty wchodzące w skład gospodarstwa rolnego, stanowiące własność Skarbu Państwa, oddane w dzierżawę na czas nieoznaczony rolnikowi, które nie wchodzą w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa (w rozumieniu ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa) nie mogą stanowić podstawy do wyliczenia wielkości ekonomicznej tego gospodarstwa, mimo że prawodawca unijny, ani ustawodawca krajowy nie umocowali ministra do ograniczania przesłanek przyznania pomocy w oparciu o kryterium podmiotu zarządzającego mieniem Skarbu Państwa, a jednocześnie w stosunku do mienia będącego we władaniu jednostki samorządu terytorialnego takich ograniczeń nie zastosowano.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Istota sporu sprowadza się do ustalenia, czy organ, wyliczając wartość ekonomiczną gospodarstwa skarżącego na mniejszą niż 13 tys. euro, prawidłowo nie wziął pod uwagę wielkości działek wydzierżawionych przez skarżącego od Skarbu Państwa będących w zarządzie Lasów Państwowych.

Zgodnie z § 6 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia, ustalając wielkość ekonomiczną gospodarstwa oraz powierzchnię gospodarstwa posiadanego przez rolnika, uwzględnia się grunty orne, sady, łąki trwałe, pastwiska trwałe, grunty rolne zabudowane, grunty pod stawami oraz grunty pod rowami, wchodzące w skład gospodarstwa w dniu złożenia wniosku o przyznanie pomocy, które są dzierżawione przez tego rolnika z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa lub od jednostek samorządu terytorialnego, na podstawie umowy dzierżawy zawartej na czas nieoznaczony albo na okres co najmniej 7 lat od dnia złożenia wniosku o przyznanie pomocy. Z kolei w pkt 4 tego przepisu jest mowa o tych gruntach, które są dzierżawione przez tego rolnika od podmiotów innych niż wymienione w pkt 3, jeżeli umowa dzierżawy została zawarta w formie aktu notarialnego albo z datą pewną oraz (pkt a) oraz na okres co najmniej 7 lat od dnia złożenia wniosku o przyznanie pomocy (pkt b).

W przedmiotowej sprawie skarżący wydzierżawił grunty rolne o łącznej powierzchni 2,4300, tj. działki o nr: [...] i [...]([...]), na podstawie umowy dzierżawy z 27 kwietnia 2021 r., nr [...], zawartej ze Skarbem Państwa - Państwowym Gospodarstwem Leśnym Lasy Państwowe, na czas nieoznaczony. W § 1 ust. 1 umowy wskazano, że nieruchomość będąca przedmiotem umowy stanowi własność Skarbu Państwa oraz że pozostaje ona w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe – Nadleśnictwa [...], zgodnie z przepisami ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz.U. z 2020 r. poz. 1463) i że na podstawie art. 35 ust. 1 pkt 1 i pkt 2a ww. ustawy, upoważniony jest do reprezentowania Skarbu Państwa w zakresie stosunków cywilnoprawnych.

Dokonując ustalenia wielkości ekonomicznej gospodarstwa skarżącego na podstawie § 4 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia, organ nie wziął pod uwagę wielkości opisanych powyżej działek. Powołał się w tym względzie na art. 1 pkt 1 oraz art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz.U. z 2022 r. poz. 514), zgodnie z którymi, grunty znajdujące się w zarządzie Lasów Państwowych i parków narodowych, nie wchodzą w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. W związku z tym przedmiotową dzierżawę organ zaliczył do kategorii dzierżaw od innych podmiotów, o której mowa w § 6 ust. 3 pkt 4 rozporządzenia i w konsekwencji uznał, że w przepisie tym nie dopuszcza się możliwości zawarcia umowy na czas nieoznaczony, co oznacza, że umowa zawarta z Nadleśnictwem na czas nieoznaczony nie spełnia wymogów określonych w rozporządzeniu.

Z zaprezentowanej przez organ literalnej wykładni art. 1 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, wynika, że grunty znajdujące się w zarządzie Lasów Państwowych nie wchodzą w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa i w tym kontekście Lasów Państwowych nie można zaliczyć do kategorii podmiotów, o którym mowa w § 6 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia. Zdaniem Sądu, odczytanie tego ostatniego przepisu w sposób dosłowny niweczy sens tej regulacji prawnej, bowiem nie sposób przyjąć, że ustawodawca w § 6 ust. 3 pkt 4 rozporządzenia, wskazując na inne podmioty niż wymienione w pkt 3 miał na myśli również Skarb Państwa, który oddaje w zarząd nieruchomości będące jego własnością. Skoro ustawodawca zastrzegł, że w stosunku do "innych podmiotów", od których rolnik wydzierżawia grunty, umowa dzierżawy między tymi podmiotami musi być zawarta w formie aktu notarialnego albo z datą pewną oraz na okres co najmniej 7 lat od dnia złożenia wniosku o przyznanie pomocy, a więc zaostrzył wymogi prawne dotyczące formy zawarcia tej umowy, to z pewnością miał na myśli inne podmioty niż Skarb Państwa, czyli te podmioty, które – w przeciwieństwie do Skarbu Państwa - nie dają gwarancji stabilności i pewności stosunków prawnych. Nieracjonalne zatem byłoby przyjęcie takiej wykładni tego przepisu, że do kategorii "innych podmiotów" ustawodawca zaliczył również Skarb Państwa, który jest właścicielem nieruchomości oddanych w zarząd Lasów Państwowych.

W świetle powyższego nie można przyjąć, że przedmiotowe grunty rolne stanowiące własność Skarbu Państwa, a pozostające w zarządzie Lasów Państwowych - Nadleśnictwo [...] (por. art. 4 ust. 1 ustawy o lasach) nie mieszczą się w dyspozycji § 6 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia. W ocenie Sądu, należy przyjąć systemową wykładnię tego przepisu, że prawo własności nieruchomości przysługuje Skarbowi Państwa, natomiast Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] to jedynie zarządca tej nieruchomości. Jak wynika z art. 4 ust. 3 ustawy o lasach, w ramach sprawowanego zarządu Lasy Państwowe prowadzą gospodarkę leśną, gospodarują gruntami i innymi nieruchomościami oraz ruchomościami związanymi z gospodarką leśną, a także prowadzą ewidencję majątku Skarbu Państwa oraz ustalają jego wartość. Lasy Państwowe jako państwowa jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej reprezentują Skarb Państwa w zakresie zarządzanego mienia (por. art. 32 ust. 1 ustawy o lasach). Należy zatem zgodzić się ze skarżącym, że wydzierżawione działki w zakresie swojego przeznaczenia niczym nie różnią się od działek stanowiących własność Skarbu Państwa, którymi gospodaruje Krajowy Środek Wsparcia Rolnictwa. Jedynie wewnętrzne uregulowania w obrębie Skarbu Państwa sprawiły, że mimo ich wykorzystania w tożsamy sposób jak działki, o których mowa w art. 1 i 2 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, nie wchodzą one w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa w rozumieniu tej ustawy.

W świetle przedstawionych uwag należy przychylić się do stanowiska skarżącego, że organ dopuścił się naruszenia § 6 ust. 3 pkt 3 i 4 rozporządzenia w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając ponownie wniosek skarżącego o przyznanie pomocy, organ uwzględni przedstawioną powyżej ocenę prawną i w konsekwencji powyższego, ponownie ustali wielkość ekonomiczną gospodarstwa skarżącego z uwzględnieniem gruntów rolnych będących przedmiotem umowy dzierżawy z 27 kwietnia 2021 r., nr [...].

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259; dalej: "p.p.s.a."), uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie. W przedmiocie kosztów sądowych orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.