Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Sawa po rozpoznaniu w dniu 27 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu J.P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 sierpnia 2024 r. nr DNI.rn.625.160.2024 w przedmiocie reformy rolnej oddala sprzeciw.

Decyzją z 12 sierpnia 2024 r. nr DNI.rn.625.160.2024 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (Minister/organ) po rozpatrzeniu odwołania złożonego przez Z., uchylił decyzje Wojewody Małopolskiego z 19 września 2023 r., znak: WS-III.7515.1.85.2011.IB i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Pismem z 27 grudnia 2011 r. J. P., wystąpił do Wojewody Małopolskiego z wnioskiem o wydanie, w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.), decyzji stwierdzającej, że parcele katastralne pb nr [...], [...], [...] oraz pgr nr [...], [...], [...], [...] i [...], ujawnione w [...] gm. kat. [...], stanowiące przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa własność A. P., nie podpadały pod działanie przepisów dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3 , poz. 13 ze zm). Wnioskodawca wskazał, że ww. parcele stanowiły tereny kompleksu "[...]" w [...] i nie posiadały charakteru rolnego, wobec czego w jego ocenie nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Pismem z 9 maja 2013 r. J. P., zmodyfikował wniosek w taki sposób, że cofnął go w zakresie parceli pb nr [...]. Decyzją z dnia 16 stycznia 2019 r., znak: WS-III.7515.1.85.2011.IB, Wojewoda Małopolski w punkcie 1 stwierdził, że parcele katastralne pb nr [...], [...] oraz pgr nr [...], [...], [...], [...] i [...], objęte Iwh [...] gm. kat. [...], w granicach aktualnych działek ewidencyjnych nr [...] i [...] obręb [...], nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit e dekretu, a w punkcie 2 umorzył postępowanie administracyjne w stosunku do parceli katastralnej pb nr [...] objętej [...].

Po rozpatrzeniu odwołania Skarbu Państwa - Starosty Krakowskiego, decyzją z 16 lipca 2021 r., znak: GZ.rn.625.48.2019, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił ww. decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, wskazując na rozbieżność pomiędzy zakresem wniosku, a wydanym rozstrzygnięciem oraz na nieprawidłowości w zakresie opracowania geodezyjno-prawnego sporządzonego przez geodetę uprawnionego mgr inż. T. U. Organ odwoławczy zwrócił również uwagę na nieprawidłowości w ustaleniach organu I instancji w zakresie przeznaczenia części parcel objętych postępowaniem.

Wyrokiem z 21 września 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1904/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił sprzeciw J. P. od ww. decyzji.

Po uzupełnieniu materiału dowodowego i ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z 19 września 2023 r., znak: WS-III.7515.1.85.2011.IB, Wojewoda Małopolski w punkcie 1. stwierdził, że parcele katastralne pb nr [...] i [...] oraz pgr nr [...], [...], [...], [...] i [...], objęte Iwh [...] gm. kat [...] - nie podpadały pod działanie art 2 ust. 1 lit. e dekretu, a w pkt 2. umorzył postępowanie administracyjne w stosunku do parceli katastralnej pb [...] objętej Iwh [...].

Odwołanie od ww. decyzji złożyło Z., wskazując, że w jego ocenie organ I instancji dokonał wadliwych ustaleń faktycznych w zakresie legitymacji wnioskodawcy do złożenia wniosku na podstawie § 5 ust 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w zakresie dawnych parcel katastralnych pb nr [...] i [...] oraz pgr nr [...], [...], [...], [...] i [...], objętych Iwh [...], [...], [...], [...] i [...] gm. kat. [...], ponieważ nieruchomości te zostały nabyte przez Z. w drodze zasiedzenia. W odwołaniu przywołano uzasadnienie wyroku z 10 listopada 1964 r., w którym Sąd Wojewódzki w Krakowie Wydział III Rewizyjny wskazał, że nabycie to nastąpiło już w roku 1939. Tym samym w ocenie odwołującego J. P. nie miał legitymacji do złożenia wniosku o ustalenie, że parcele te nie podlegały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, ponieważ w chwili wejścia w życie dekretu A. P. nie był już ich właścicielem.

Po rozpoznaniu odwołania organ odwołując się do treści art. 138 § 2 kpa uznał, że w niniejszej sprawie zachodzi konieczność uchylenia decyzji Wojewody Małopolskiego z 19 września 2023 r., znak: WS-III.7515.1.85.2011.IB, i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji z uwagi na okoliczność, że postępowanie w I instancji zostało przeprowadzone z naruszeniem norm prawa procesowego w takim zakresie, że miało to istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Zdaniem Ministra w świetle dokumentów przedstawionych przez Z. ustalenia wymaga legitymacja J. P. do złożenia wniosku o wydanie decyzji, że dawne parcele katastralne pb nr [...] i [...] oraz pgr nr [...],[...],[...],[...] i [...], objęte [...] gm. kat. [...], nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Minister wskazał, że w toku postępowania wyjaśniającego Wojewoda Małopolski pozyskał zaświadczenie zupełne z księgi wieczystej zamkniętej, przekazane przez Sąd Rejonowy dla [...] w [...] VI Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych w [...] przy piśmie z 16 sierpnia 2012 r., z którego wynika, że prawo własności nieruchomości objętej Zamkniętym Wykazem Hipotecznym Lwh nr; [...], położonej w [...] gm. [...], "[...] Nr d. [...], [...]", obejmującej parcele l.kat nr: [...] parcela budowlana (po czym wykreślono), [...] parcela budowlana (po czym wykreślono), [...] park (po czym wykreślono), [...] ogród (po czym wykreślono), [...] rola (po czym wykreślono), [...] pastwisko (po czym wykreślono), [...] droga (po czym wykreślono), bezpośrednio przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa przysługiwało A. P. Minister podkreślił, że załączone do odwołania Z., kopie postanowienia Sądu Powiatowego w [...] z 16 kwietnia 1963 r., sygn. akt Ns [...] oraz wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z 10 listopada 1964 r., sygn. akt III cr 1826/64, stanowią przesłankę pozwalającą podważyć uznanie, że 1 września 1939 r. to A. P. był właścicielem objętych wnioskiem parcel. W tej sytuacji, zdaniem Ministra. konieczne jest jednoznaczne potwierdzenie, kto w dniu 1 września 1939 r. był właścicielem tych parcel, gdyż zgodnie z art 2 ust 2 dekretu nieważne są wszystkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich, wymienionych w art 2-im ust (1) pkt e), dokonane po dniu 1 września 1939 r. W tej sytuacji okoliczność, kiedy dokładnie nastąpiło zasiedzenie ww. nieruchomości przez Z., ma zdaniem Ministra, kluczowe znaczenie w przedmiotowej sprawie i stanowi zagadnienie prejudycjalne, bez którego wydanie w sprawie rozstrzygnięcia nie jest możliwe. Minister wskazał, że od określenia, kto w dniu 1 września 1939 r. był właścicielem objętych wnioskiem parcel, zależy ustalenie, czy wnioskodawca posiadał legitymację do wystąpienia z wnioskiem w trybie § 5 ust 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Minister podał, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym, pod pojęciem "zagadnienia wstępnego", o którym mowa w art 97 § 1 pkt 4 Kpa, rozumie się sytuacje, w których wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem, uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego, którego organ nie może rozstrzygnąć w ramach własnych kompetencji. Oznacza to, że bez rozstrzygnięcia wstępnego zagadnienia prawnego (prejudycjalnego) przez inny organ lub sąd, wydanie decyzji w danej sprawie jest niemożliwe (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 czerwca 2023 r., sygn. akt I OSK 1330/22). W związku z powyższym , zdaniem Ministra, organ I instancji powinien zawiesić postępowanie na podstawie art 97 § 1 pkt 4 Kpa, zgodnie z którym organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd, jednocześnie – na podstawie art. 100 § 1 Kpa - wezwać strony do wystąpienia do sądu powszechnego o ustalenie istnienia ww. stosunku prawnego w dacie 1 września 1939 r., w trybie art. 189 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego. Zgodnie z treścią tego przepisu powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Minister zwrócił uwagę, że ustalenie prawa własności jest sprawą cywilną, która wymaga rozstrzygnięcia w orzeczeniu sądu cywilnego, co znajduje potwierdzenie w orzecznictwie m.in. w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który potwierdzał w analogicznych sprawach konieczność zawieszenia postępowania do czasu rozstrzygnięcia tego zagadnienia w trybie art 189 Kodeksu postępowania cywilnego (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 16 stycznia 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 2570/19; z 14 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 202/16). Organ podał, że w uzasadnieniu wyroku z 26 października 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1612/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił ponadto, że należy wykazać istnienie tytułu prawnego do przejętego majątku w taki sposób, aby fakt ten nie budził najmniejszych wątpliwości. Dokumentacja archiwalna zebrana w sprawie, w świetle dokumentów załączonych do odwołania Z., nie umożliwia precyzyjnego ustalenia, czy na dzień 1 września 1939 r. właścicielem objętych wnioskiem parcel był A. P., czy Z. Z uzasadnienia przywołanego wyżej wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z 10 listopada 1964 r., sygn. akt III CR 1826/64, wynika, że Z. z pewnością nabyło ww. parcele w drodze zasiedzenia już w roku 1939, brak jednak informacji, czy miało to miejsce przed, czy po 1 września, co ma kluczowe znaczenie w świetle cytowanego wyżej art 2 ust. 2 dekretu. Minister podał, że dopiero po dokonaniu tego ustalenia możliwe będzie merytoryczne rozpatrzenie wniosku (jeśli w dniu 1 września 1939 r. właścicielem ww. parcel był A. P.) lub umorzenie postępowania.

Minister na marginesie wskazał, że pomimo wytycznych zawartych w decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 16 lipca 2021 r., znak: GZ.rn.625.48.2019, organ I instancji orzekł, że parcele nr [...] i [...] nie podpadały pod działanie art 2 ust. 1 lit. e dekretu, wskazując, że stanowiły one z pozostałymi parcelami objętymi wnioskiem (poza parcelą pb nr [...], co do której wniosek został wycofany) zwarty kompleks, który nie miał przeznaczenia rolniczego. Tymczasem - jak wynika z zebranej w sprawie dokumentacji - część objętego wnioskiem terenu była wykorzystywana na cele rolnicze - produkcję warzyw i owoców. Minister zauważył również, że w uzasadnieniu wyroku z 21 września 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1904/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalając sprzeciw J. P. od ww. decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, potwierdził stanowisko organu odwoławczego, wskazując, że "rację także ma Minister twierdząc, że w zakresie dawnych działek nr [...] i nr [...], które według Iwh stanowiły pole i pastwisko, nie sposób z góry i bezsprzecznie przyjąć nierolniczego charakteru tych gruntów. Tym bardziej, że usytuowanie tych działek wskazuje na możliwość ich wykorzystania na cele rolnicze, co obrazuje m.in. znajdująca się w aktach sprawy przekazana na płycie CD przez Archiwum Państwowe w K. ([...]), mapa, zgodnie z którą nieruchomości tworzące "[...]", w skład którego wchodziły objęte wnioskiem J. P. parcele, znajdowały się w bezpośrednim sąsiedztwie parceli o charakterze rolnym. Jednocześnie według ustaleń Wojewody ochroną konserwatorską objęte były tylko dom z ogrodem i drzewostan, a więc nie cały obszar objęty niniejszym postępowaniem z wniosku J. P. Ogród mieścił się bowiem na działce nr [...] (lub w innych źródłach dz. nr [...]) - na co słusznie zwrócił uwagę Minister, a dom znajdował się na działkach nr [...] i nr [...].".

Minister podkreślił, że zgodnie z art 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Minister podkreślił, że wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia dotyczącego niepodpadania pod działanie art. 2 ust 1 lit e dekretu poszczególnych parcel objętych wnioskiem J. P. z 27 grudnia 2011 r., będzie możliwe jedynie w przypadku jednoznacznego ustalenia, że na dzień 1 września 1939 r, stanowiły one własność A. P. Mając powyższe na uwadze Minister uchylił decyzję Wojewody Małopolskiego z 19 września 2023 r., znak: WS-III.7515.1.85.2011.IB, i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Sprzeciw od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J. P. (skarżący) zaskarżając ją w całości.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 138 § 2 kpa poprzez wydanie orzeczenia kasatoryjnego, w sytuacji gdy nie wystąpiły przesłanki wymienione w tym przepisie, a tym samym organ II instancji błędnie przyjął, że w sprawie występuje konieczność prowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego, podczas gdy:

- postępowanie przed organem I instancji zostało przeprowadzone w sposób kompletny i wyczerpujący, ze szczególnym wykazaniem w uzasadnieniu własności A. P. parcel pb nr [...], [...] oraz pgr nr [...], [...], [...], [...] i [...], objęte Iwh [...] gm. Kat. [...], zarówno w dacie 1 września 1939 r., jak i 13 września 1944 r., a także kwestii niemożliwości uznania przedmiotowych parcel na cele rolne;

- decyzja Wojewody Małopolskiego z dnia 19 września 2023 r., znak: WSIII. 7515.1.85.2011.IB nie została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a to wobec bierności Z. w trakcie postępowania przed organem I instancji.

Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na sprzeciw organ wniósł o jego oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107, z późn. zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm. - dalej jako p.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do oceny, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, w tym wypadku sprzeciwu, oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego jest sprzeciw od decyzji wydanej przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w trybie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, z późn. zm.), (dalej k.p.a.) Zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Zgodnie zaś z art. 64 e p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od decyzji sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Zatem kontrola przez sąd zgodności z prawem decyzji objętej sprzeciwem oznacza konieczność dokonania wyłącznie oceny, czy w realiach konkretnej sprawy organ odwoławczy w uzasadniony sposób skorzystał z możliwości wydania decyzji kasacyjnej, czy też bezpodstawnie uchylił się od załatwienia sprawy co do jej istoty. Dokonując kontroli rozstrzygnięcia wydanego na zasadzie art. 138 § 2 k.p.a. sąd nie jest uprawniony do oceny prawidłowości bądź nie zastosowania przepisów prawa materialnego.

Wyjaśnić także należy, że skuteczne wniesienie przez stronę odwołania od decyzji organu I instancji przenosi na organ II instancji obowiązek rozpatrzenia sprawy na nowo w jej całokształcie (zob. np. wyrok NSA z 31 marca 1998 r., sygn. akt III SA 1567/96 - LEX nr 35915; wyrok NSA z 30 kwietnia 1998 r., sygn. akt II SA 148/98 - LEX nr 41651; wyrok NSA z 11 grudnia 1998 r., sygn. akt I SA/Gd 2300/96 - LEX nr 36124; wyrok NSA z 14 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1313/98 - LEX nr 48725). Funkcją odwołania jest bowiem ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ odwoławczy. Powyższe oznacza, że organ odwoławczy nie jest uprawniony wyłącznie do kontroli decyzji organu I instancji w zaskarżonym zakresie (nie jest związany granicami odwołania) i ograniczenia się tylko do badania zgodności z prawem decyzji zakwestionowanej przez stronę. Obowiązkiem organu odwoławczego jest wydanie decyzji rozstrzygającej sprawę co do meritum, a rozstrzygnięcie kasacyjne organu odwoławczego winno mieć charakter wyjątkowy.

W niniejszej sprawie przedmiot postępowania administracyjnego stanowiło rozpoznanie wniosku o wydanie, w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.), dotyczącego nieruchomości opisanej w sentencji omawianej decyzji.

Zgodnie z art. 11 k.p.a., 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 127 § 1 k.p.a. na organie odwoławczym ciążył obowiązek oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz działając zgodnie z zasadą przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a. wyjaśnienia stronie przesłanek, którymi kierował się wydając decyzję, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Jak już wskazano wyżej rozstrzygnięcie kasacyjne organu odwoławczego powinno mieć wyjątkowy charakter, gdyż zgodnie z ustanowioną w art. 15 k.p.a., a doprecyzowaną w art. 127 k.p.a., zasadą dwuinstancyjności, każda sprawa administracyjna winna podlegać dwukrotnemu merytorycznemu rozstrzygnięciu, przez dwa różne organy administracji publicznej.

Rozważyć w przedmiotowej sprawie należało zatem czy organ odwoławczy naruszył przepis art. 136 k.p.a. Artykuł ten stanowi, że organ odwoławczy może przeprowadzić dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo może zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Jeżeli organ odwoławczy nie ma wątpliwości, co do stanu faktycznego i prawnego sprawy, a stwierdził potrzebę przeprowadzenia dowodu, ma obowiązek przeprowadzić ten dowód, w ramach swoich uprawnień, zamiast uchylać sprawę do ponownego rozpoznania.

Jak wskazano wyżej przedmiotem niniejszej sprawy był wniosek o wydanie, w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.), decyzji stwierdzającej, że parcele katastralne pb nr [...] (co do której ostatecznie cofnięto wniosek), [...], [...] oraz pgr nr [...], [...], [...], [...] i [...], ujawnione w Iwh [...] gm. kat. [...], stanowiące przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa własność A. P., nie podpadały pod działanie przepisów dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3 , poz. 13 ze zm). Skarżący wskazał, że ww. parcele stanowiły tereny kompleksu "[...]" w [...] i nie posiadały charakteru rolnego, wobec czego w jego ocenie nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Wojewoda Małopolski decyzją z 19 września 2023 r., znak: WS-III.7515.1.85.2011.IB, w punkcie 1. stwierdził, że parcele katastralne pb nr [...] i [...] oraz pgr nr [...], [...], [...], [...] i [...], objęte Iwh [...] gm. kat [...] - nie podpadały pod działanie art 2 ust. 1 lit. e dekretu, a w pkt 2. umorzył postępowanie administracyjne w stosunku do parceli katastralnej pb [...] objętej Iwh [...].

Minister uznał, że decyzja Wojewody Małopolskiego narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. W ocenie Ministra załączone do odwołania Z., kopie postanowienia Sądu Powiatowego w [...] z 16 kwietnia 1963 r., sygn. akt Ns 283/61 oraz wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z 10 listopada 1964 r., sygn. akt III Cr 1826/64, stanowią przesłankę pozwalającą podważyć uznanie, że 1 września 1939 r. to A. P. był właścicielem objętych wnioskiem parcel. Minister wskazał, że Wojewoda dysponował wprawdzie odpisem zupełnym z księgi wieczystej zamkniętej, przekazanej przez Sąd Rejonowy dla [...] w [...] VI Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych w [...], z którego wynika, że prawo własności nieruchomości objętej Zamkniętym Wykazem Hipotecznym Lwh nr; [...], położonej w [...] gm. [...], "[...]", obejmującej parcele l.kat nr: [...] parcela budowlana (po czym wykreślono), [...] parcela budowlana (po czym wykreślono), [...] park (po czym wykreślono), [...] ogród (po czym wykreślono), [...] rola (po czym wykreślono), [...] pastwisko (po czym wykreślono), [...] droga (po czym wykreślono), bezpośrednio przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa przysługiwało A. P. Zdaniem Ministra wobec złożonych przez Zgromadzenie dokumentów kwestia ta wymaga przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego gdyż konieczne jest jednoznaczne potwierdzenie, kto w dniu 1 września 1939 r. był właścicielem tych parcel, gdyż zgodnie z art 2 ust 2 dekretu nieważne są wszystkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich, wymienionych w art 2-im ust (1) pkt e), dokonane po dniu 1 września 1939 r. Sąd podziela stanowisko organu, że wobec treści załączonych przez Zgromadzenie orzeczeń a w szczególności treści ich uzasadnienia istotna do ustalenia jest okoliczność, kiedy dokładnie nastąpiło zasiedzenie ww. nieruchomości przez Z. Od określenia, kto w dniu 1 września 1939 r. a w konsekwencji także w dniu 13 września 1944 r. był właścicielem objętych wnioskiem parcel, zależy ustalenie, czy J. P. posiadał legitymację do wystąpienia z wnioskiem w trybie § 5 ust 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Sąd zwraca uwagę, że Wojewoda przyjął, że A. P. był właścicielem przedmiotowej nieruchomości w dniu 1 września 1939 r. i 13 września 1944 r. odwołując się wyłącznie do powołanej przez Ministra treści księgi wieczystej (który wpis ma charakter deklaratoryjny a nie konstytutywny) nie zestawiając jej treści z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, w tym powołanymi orzeczeniami (mimo, że dysponował ich sentencjami) ustalając jednocześnie, że nieruchomość ta nie wchodziła w skład majątku [...]. Z kolei uzasadniając legitymację prawną do wystąpienia w postępowaniu w charakterze strony J. P. Wojewoda odniósł się wyłącznie do postanowień spadkowych. Kwestia interesu prawnego J. P. nie była zatem przedmiotem analizy organu I instancji. Tymczasem brak tytułu prawnego do nieruchomości A. P. wyłącza jego następców prawnych z kręgu stron postępowania prowadzonego aktualnie w sprawie dotyczącej podlegania tej nieruchomości pod działanie dekretu o reformie rolnej. Uwzględnić bowiem należy, że w myśl art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Przymiot strony postępowania uzależniony jest od posiadania interesu prawnego. Na gruncie tego przepisu orzecznictwo i doktryna przyjmują, że "interes prawny" to interes osobisty, własny, indywidualny, znajdujący swoją podstawę w konkretnym przepisie prawa materialnego oraz potwierdzenie w okolicznościach faktycznych (por. J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005, s. 224 i n., a także m.in. wyrok NSA z dnia 10 lutego 2005 r., OSK 1012/04). To zaś, że postępowanie dotyczy interesu prawnego lub obowiązku konkretnego podmiotu oznacza, że w wyniku takiego postępowania wydaje się decyzję, która rozstrzyga o prawach lub obowiązkach tej osoby lub rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach jednego podmiotu wpływa na prawa i obowiązki innego podmiotu. (A. Wróbel (w:) M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, s. 239). Interes prawny należy upatrywać w jego związku z konkretną normą prawa materialnego. W rozpoznawanej sprawie rozważeniu w tym kontekście mogły podlegać normy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e tego dekretu, na cele reformy rolnej podlegały przejęciu nieruchomości stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych i prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. W przypadku ustalenia, że dana nieruchomość spełniała powyższe wymogi obszarowe - przechodziła z mocy prawa z dniem 13 września 1944 r., tj. z dniem wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa, była obejmowana niezwłocznym zarządem państwowym wraz z budynkami oraz całym inwentarzem żywym i martwym, jak również znajdującymi się na niej przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. W § 5 i 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51, z późn. zm.), określony został tryb administracyjny rozstrzygania sporów o to czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Poprzedni właściciel mógł zatem ubiegać się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że interes prawny w sprawie ustalenia czy nieruchomość (jej część) nie podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN mają jedynie: dawni właściciele (ich następcy prawni), Skarb Państwa działający poprzez swoje statio fisci; jednostki samorządu terytorialnego, które uzyskały własność w następstwie komunalizacji oraz te podmioty, których tytuły prawnorzeczowe do nieruchomości nie są chronione normą zawartą w art. 5 w zw. z art. 6 ust. 1 u.k.w.h. Sąd podziela zatem stanowisko Ministra, że istotną do rozpoznania kwestią jest obecnie ustalenie kto był właścicielem przedmiotowej nieruchomości w dniu 1 września 1939 r. i 13 września 1944 r. Sąd podziela tym samym stanowisko Ministra, że zakres postępowania konieczny do przeprowadzenia jest na tyle istotny, że uzasadnia uchylenie decyzji Wojewody Mazowieckiego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania na co wskazywano wyżej. Wojewoda bowiem nie tylko winien dokonać analizy całokształtu materiału dowodowego ale winien zwrócić się do Sądu Rejonowego w [...] z prośbą o wypożyczenie akt o sygn. Ns [...]. Dopiero analiza tych akt, a w szczególności zawartych tam wniosków oraz protokołów z zeznań świadków, w zestawieniu ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, pozwoli na ustalenie kto był właścicielem tej nieruchomości w dniu 1 września 1939 r. .i 13 września 1944 r. Sąd zwraca przy tym uwagę, że według kodeksu cywilnego austriackiego, który obowiązywał na obszarze, gdzie położona jest objęta wnioskiem nieruchomość i który stanowił, jak wynika z uzasadnień, podstawę rozstrzygnięć Sądu Powiatowego w [...] w 1963 r. i Sądu Wojewódzkiego w Krakowie w 1964 r., własność nieruchomości przez zasiedzenie nabywał jej posiadacz, tj. ten, kto władał nią z wolą zatrzymania jako swojej (§ 309), w dobrej wierze (§ 1477), po upływie lat trzydziestu (§ 1468 i 1470), a jeżeli zasiedzenie biegło przeciwko Skarbowi Państwa, zarządcom dóbr kościelnych, gminnych lub innych dozwolonych korporacji – po upływie lat czterdziestu (§ 1472). Do istoty instytucji zasiedzenia nieruchomości należy upływ dłuższego okresu (terminu zasiedzenia), w którym posiadaczem nieruchomości jest osoba nie będąca jej właścicielem. Po upływie tego okresu dotychczasowy właściciel traci swe prawo, a właścicielem nieruchomości staje się posiadacz. Skoro jak wynika ze złożonych orzeczeń Z. nabyło własność przedmiotowej nieruchomości w drodze zasiedzenia to nabycie to nastąpiło z upływem lat 30 i z upływem tego okresu dotychczasowy właściciel utracił jej własność. Stąd ustalenie daty upływu tego okresu ma istotne znaczenie dla ustalenia interesu prawnego skarżącego w tym postępowaniu. W świetle powyższego zakres postępowania konieczny do przeprowadzenia jest na tyle istotny i obszerny, że dokonanie tej analizy wyłącznie przez organ drugiej instancji pozbawiałoby strony możliwości rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu dwuinstancyjnym. Jeżeli jednak zgromadzone w aktach, także po uzupełnieniu materiału dowodowego, dokumenty albo nie mogą potwierdzić wprost prawa własności do tej nieruchomości, albo dowody pośrednie na tę okoliczność nie są jednoznaczne, czyli organ we własnym zakresie nie może przesądzić o prawie własności do omawianego majątku na dzień wejścia w życie dekretu i na dzień 1 września 1939 r. to jedynym dowodem na okoliczność prawa własności do tego majątku może być wyrok ustalający, iż dana osoba była właścicielem majątku. Jeśli skarżący wystąpi, w trybie art. 189 k.p.c., o ustalenie, że A. P. był właścicielem majątku przed wejściem w życie dekretu i uzyska prawomocny wyrok to na czas trwania postępowania przed sądem powszechnym organ będzie zobligowany do zawieszenia postępowania a po jego zakończeniu postępowanie będzie mogło być kontynuowane i nie zostanie umorzone jako bezprzedmiotowe Z uwagi zatem na powyższe organ odwoławczy prawidłowo zastosował przepis art. 138 § 2 k.p.a.

Sąd na podstawie art. 64e p.p.s.a. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji był uprawniony wyłącznie do oceny istnienia przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Sąd nie może kontrolować legalności decyzji organu pierwszej instancji ani odnosić się do argumentów strony związanych z merytorycznym rozpoznaniem wniosku.

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji.