Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Beata Sobocha, Sędziowie sędzia WSA Marek Krawczak (sprawozdawca), sędzia WSA Anna Sękowska, Protokolant referent stażysta Magdalena Gajewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi A. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżone postanowienie w części dotyczącej A. G., 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w części w jakiej zostało uchylone.

Prezydent W. decyzją z [...] października 2013 roku ustalił A. G. (zwanej dalej "Skarżącą") oraz J. S. wymiar podatku od nieruchomości na rok 2009 w kwocie 368 zł. Doręczenie decyzji stronom nastąpiło 7 listopada 2013 r. Decyzja ta zawierała pouczenie o możliwości wniesienia od niej odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. w terminie 14 dni od daty jej doręczenia.

W dniu 22 listopada 2013 r. Skarżąca wniosła odwołanie od powyższej decyzji. Odwołanie J. S. wniesiono za pośrednictwem faksu w dniu 25 listopada 2013 r. Odwołujący się podnieśli w nich okoliczności i argumenty przemawiające w jego ocenie za zasadnością odwołania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2014 r. stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania.

W uzasadnieniu wskazało, że uchybienie ustawowego terminu powoduje bezskuteczność odwołania, czego następstwem jest ostateczność zaskarżonej decyzji. Oznacza to, że Kolegium w takiej sytuacji jako organ odwoławczy nie może rozpatrzeć wniesionego odwołania w sposób merytoryczny. Termin do wniesienia odwołania dla strony pominiętej biegnie od dnia doręczenia (ogłoszenia) decyzji stronie, której zapewniono udział w postępowaniu (chodzi tu o najpóźniejszą datę doręczenia decyzji jednej ze stron - jeśli doręczenie następowało w różnych datach). Termin do wniesienia odwołania biegnie odrębnie dla każdego uprawnionego podmiotu, któremu doręczono decyzję. Ponieważ w niniejszej sprawie przekroczony został ustawowy termin na wniesienie środka zaskarżenia od decyzji Prezydenta W. (termin ten upłynął z dniem 21 listopada 2013 r.), a odwołujący się nie złożyli wniosku o przywrócenie terminu na złożenie odwołania, zasadne było zdaniem organu odwoławczego stwierdzenie uchybienia terminu na wniesienie odwołania.

W skardze Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła że:

1) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uchybiło przepisom postępowania, nie informując Skarżącej o zebranym materiale dowodowym i nie umożliwiając Skarżącej wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego w sprawie, co stanowiło naruszenie art. 200 w zw. z art. 122, art. 123, art. 126, art. 168, art. 187, art. 191, art. 192 i art. 229 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749, z późn. zm.) zwanej dalej "O.p." oraz odpowiednio art. 10 § 1 w zw. z art. 77 § 1, art. 80, art. 81, art. 95 i art. 136 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z późn. zm.) zwanej dalej "k.p.a.";

2) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. poczyniło błędne ustalenia faktyczne, wyciągając z tak błędnie poczynionych ustaleń błędne wioski prawne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. nieprawidłowo ustaliło stan faktyczny. Wbrew treści uzasadnienia postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., Skarżąca pisemnie wniosła za pomocą telefaksu odwołanie 21 listopada 2013 r., a więc w ustawowym terminie 14-dniowym od daty doręczenia decyzji, gdyż przed upływem tego terminu pismo dotarło do adresata i zostało wydrukowane, umożliwiając jego odczytanie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) zw. dalej "p.p.s.a.", sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie bowiem z treścią art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w razie stwierdzenia, że przy wydawaniu danego aktu doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji, koniecznym staje się jego wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest postanowienie stwierdzające uchybienie terminowi do wniesienia odwołania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozstrzygając sprawę poprzez uznanie iż nastąpiło uchybienie terminu do wniesienia odwołania prezentowało stanowisko, że Skarżąca w dniu 22 listopada 2013 r. wniosła odwołanie od powyższej decyzji.

Zgodnie z art. 223 § 1 i § 2 pkt 1 O.p. zw. dalej ordynacja podatkowa, odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu podatkowego, który wydał decyzję, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie.

Warunkiem skuteczności czynności procesowej - wniesienia odwołania - jest zachowanie ustawowego terminu do jej dokonania. Uchybienie ustawowego terminu powoduje bezskuteczność odwołania, czego następstwem jest ostateczność decyzji. Organ odwoławczy rozpoznający przedmiotową sprawę był obowiązany w postępowaniu wstępnym zbadać, czy odwołanie Skarżącej od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] października 2013 r. zostało wniesione w przewidzianym przepisami terminie.

W aktach administracyjnych sprawy znajduje się odwołanie Skarżącej opatrzone datą 21 listopada 2013 r. Na odwołaniu Skarżącej widnieje prezentata Urzędu W. wskazująca datę wpływu pisma do organu w dniu 22 listopada 2013 r., a więc po przewidzianym ustawą terminie. Materiał zgromadzony w aktach sprawy nie wskazuje, w jaki sposób odwołanie złożono. Brak informacji, czy odwołanie to złożone zostało przez Skarżącą osobiście, czy za pośrednictwem faxu bądź poczty. Tymczasem w przypadku jakichkolwiek wątpliwości, co do daty nadania odwołania, organ powinien je wyjaśnić.

Należy zauważyć, iż w skardze Skarżąca podnosi, że wniosła za pomocą telefaksu odwołanie w dniu 21 listopada 2013 r., a więc w ustawowym terminie 14-dniowym od daty doręczenia decyzji. Ponadto Skarżąca wskazuje, iż w tym samym dniu wniósł odwołanie jej małżonek. Obydwa powyższe odwołania małżonkowie złożyli niemal jednocześnie w dniu 21 listopada 2013 r. w odstępach 29 minut.

Odnosząc się do powyższego Sąd zauważa, iż rzeczywiście odwołanie małżonka Skarżącej opatrzone jest datą 21 listopada 2013 r. Należy również, zauważyć, iż odwołanie małżonka Skarżącej w treści i w formie nie różnie się od odwołania strony Skarżącej opatrzonego również datą 21 listopada 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uznało na podstawie informacji przekazanej przez Prezydenta W., że małżonek Skarżącej wniósł odwołanie za pośrednictwem faksu w dniu 25 listopada 2013 r. Na potwierdzenie jednak tego faktu w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu, co czyni również wątpliwe ustalenia organów podatkowych co daty wniesienia odwołania przez Skarżącą.

Zdaniem Sądu, zebrany materiał dowodowy nie wskazuje jednoznacznie, że odwołanie Skarżącej zostało wniesione dopiero dnia 22 listopada 2013 r.

Organ odwoławczy nie wystąpił też do organu pierwszej instancji o wyjaśnienie czy z informacji posiadanych przez ten organ wynika, że zarejestrowane pod numerem "[...]" w ewidencji korespondencji odwołanie Skarżącej rzeczywiście wpłynęło w dacie wskazanej na prezentacie i naklejce z kodem kreskowym, czy też zarejestrowano je później.

Sąd podziela podgląd, że wszelkie wątpliwości związane z kwestią terminowości wniesienia odwołania należy dokładnie wyjaśnić lub zinterpretować na korzyść strony (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 sierpnia 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 826/07, LEX nr 355325 i z dnia 18 września 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 515/07, LEX nr 423995).

Zdaniem Sądu, okoliczności wniesienia odwołania przez Skarżącą wymagają dalszego wyjaśnienia. Ponownie rozpatrując sprawę organ odwoławczy przeprowadzi zatem postępowanie wyjaśniające w oparciu m.in. o dowód z ewidencji korespondencji organu pierwszej instancji i z wyjaśnień Skarżącej i jej męża oraz ewentualnie dowodów z przesłuchania pracowników organu pierwszej instancji, w celu bezspornego ustalenia sposobu i terminu wniesienia przez skarżących odwołania.

Organ odwoławczy bowiem nie jest uprawniony do domniemania, iż nastąpiło uchybienie terminu przez Skarżącą. Uchybienie terminu powinno być przez organ administracyjny wykazane, co oznacza, że organ powinien ustalić bezspornie tę okoliczność.

Sąd zauważa również, iż zgodnie z art. 168 § 1 Op. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 12 lutego 2010 r. o zmianie ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 40, poz. 230), która została opublikowana w Dzienniku Ustaw z 16 marca 2010 r. podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia, ponaglenia, wnioski) mogą być wnoszone pisemnie lub ustnie do protokołu, a także za pomocą środków komunikacji elektronicznej przez elektroniczną skrzynkę podawczą organu podatkowego, utworzoną na podstawie ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne.

Podanie wniesione pisemnie albo ustnie do protokołu powinno być podpisane przez wnoszącego, a protokół ponadto przez pracownika, który go sporządził. Gdy podanie wnosi osoba, która nie może lub nie umie złożyć podpisu, podanie lub protokół podpisuje za nią inna osoba przez nią upoważniona, czyniąc o tym wzmiankę obok podpisu (art. 168 § 3 O.p.).

Podanie wniesione pisemnie powinno być podpisane przez wnoszącego, gdyż podpis warunkuje, że żądanie pochodzi od osoby określonej jako wnoszącej podanie. Brak podpisu strony, gdy nie zostanie usunięty uniemożliwia wywołanie skutku prawnego wniesionego podania, tj. w przypadku odwołania niemożność jego rozpoznania. Tę ostatnią problematykę reguluje art. 169 § 1 O.p. stanowiący, że jeżeli podanie nie spełnia wymogów określonych przepisami prawa, organ podatkowy wzywa wnoszącego podanie do usunięcia braków w terminie 7 dni, z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia.

W rozpatrywanej sprawie pismo wniesione przez Skarżącą do organu podatkowego, opatrzone datą 21 listopada 2013 r. i zatytułowane "Odwołanie" nie zawiera własnoręcznego podpisu strony spełniającego wymagania wynikające z art. 168 § 3 O.p. Mimo to organ odwoławczy nie wezwał Skarżącą, pod rygorem z art. 169 § 1 O.p. pozostawienia odwołania bez rozpoznania, do uzupełnienia braku, lecz odwołanie rozpoznał - stwierdzając uchybienie terminu do jego wniesienia - mimo że nie wywoływało ono skutków prawnych. Okoliczność powyższa powoduje również konieczność wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego.

Należy podkreślić, że przepis art. 169 § 1 O.p. dotyczy wezwania do usunięcia braków możliwych do usunięcia w postępowaniu podatkowym, a do takich braków z pewnością należy brak podpisu strony. Zaniechanie wezwania do uzupełnienia braku w postaci podpisu pod odwołaniem i stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania bez umożliwienia stronie usunięcia tego braku stanowi naruszenie art. 169 § 1 O.p., a także art. 228 § 1 pkt 2 O.p.

W sytuacji kiedy podanie dotknięte jest brakiem formalnym, nie zawiera bowiem własnoręcznego podpisu osoby wnoszącej podanie, to obowiązkiem organu jest wezwanie wnoszącego podanie do uzupełnienia tego braku przez podpisanie podania w trybie art. 169 § 1 O.p. Uzupełnienie braku może nastąpić zarówno przez złożenie podpisu na kopii, która wpłynęła do organu, jak i złożenie oryginału dokumentu, podpisanego przez stronę.

Zatem dla skuteczności pisma wnoszonego przez stronę konieczne jest późniejsze opatrzenie go własnoręcznym podpisem, bowiem tylko taki podpis spełnia wymagania wynikające z art. 168 § 3 O.p.

Jest bowiem zasadą, że podanie wniesione pisemnie powinno być podpisane przez wnoszącego i mowa tu jest o podpisie własnoręcznym. Nie jest dopuszczalne posłużenie się technicznym odwzorowaniem podpisu, np. kserograficzną odbitką własnoręcznego podpisu, a tym bardziej zastąpienie go wydrukiem, bowiem podpis jako minimalny i zarazem podstawowy element każdego podania wytycza aspekt podmiotowy jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego i ma takie znaczenie, że potwierdza pochodzenie podania od osoby wskazanej jako wnoszącej podanie.

Zatem na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek badania prawidłowości formalnej złożonych pism, dlatego wobec braku podpisu, organ winien był postąpić zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 169 § 1 O.p. Artykuł ten w sposób jednoznaczny obliguje organ do wezwania wnoszącego do usunięcia wszelkich braków podania w terminie i ze skutkami wymienionym w tym przepisie. W trakcie podejmowanych czynności muszą być bowiem zachowane zasady określone w ustawie Ordynacja podatkowa, w przeciwnym razie nie będą one wywoływać skutków prawnych.

Mając powyższe na względzie, Sąd skargę uwzględnił, orzekając w tym względzie na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) p.p.s.a. Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 152 tej ustawy, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.