Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Kręcisz po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2025 r., sygn. akt VI SA/Wa 2964/22 w zakresie odrzucenia zażalenia w sprawie ze skargi R. S.A. w W. na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z dnia 29 września 2022 r. nr DPR.720.6.2021.256 w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 17 marca 2025 r. sygn. akt VI SA/Wa 2964/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił zażalenie M. O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 stycznia 2025 r. sygn. akt VI SA/Wa 2964/22 w sprawie ze skargi R. S.A. w W. na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z dnia 29 września 2022 r. nr DPR.720.6.2021.256 w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji oraz zwrócił M. O. kwotę 100 złotych uiszczoną tytułem wpisu od zażalenia.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wyjaśnił, że postanowieniem z dnia 21 stycznia 2025 r. WSA w Warszawie oddalił wniosek M. O. (dalej: wnioskodawczyni) o dopuszczenie do udziału w postępowaniu sądowym w sprawie ze skargi R. S.A. w W. na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z dnia 29 września 2022 r. w charakterze uczestnika. M. O., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła zażalenie na to postanowienie. Zarządzeniem z dnia 7 lutego 2025 r. Sąd wezwał pełnomocnika wnioskodawczyni do usunięcia braków formalnych zażalenia poprzez nadesłanie trzech jego odpisów – w terminie siedmiu dni, pod rygorem odrzucenia zażalenia. Wezwanie zostało doręczone osobiście pełnomocnikowi w dniu 19 lutego 2025 r. (k. 2772 akt). W odpowiedzi na wezwanie Sądu pełnomocnik wnioskodawczyni w dniu 20 lutego 2025 r. (data stempla pocztowego) nadesłał pismo przewodnie oraz trzy wydruki komputerowe zażalenia z dnia 5 lutego 2025 r. (wraz z załącznikami) niepodpisane w jakiejkolwiek formie ani niepoświadczone za zgodność z oryginałem przez występującego w sprawie pełnomocnika.

Wyjaśniając przyczyny odrzucenia zażalenia Sąd I instancji wskazał, że chociaż pełnomocnik skarżącej przysłał wystarczającą liczbę kopii zażalenia, to jednak nie mogły one być uznane za odpisy zażalenia, gdyż nie zostały podpisane ani uwierzytelnione. Sąd I instancji wskazał, że podpis jest elementem treści pisma procesowego wymienionym w art. 46 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.); dalej jako: "p.p.s.a.", a zatem odpis pisma procesowego dla zachowania zgodności co do treści z oryginałem również musi zawierać podpis. W tej sytuacji, według WSA, nadesłanych przez pełnomocnika wnioskodawczyni wydruków komputerowych zażalenia nie można było potraktować jako odpisów w rozumieniu art. 47 § 1 i 2 p.p.s.a. Z tych przyczyn Sąd I instancji uznał, że pełnomocnik nie uzupełnił braków formalnych zażalenia zgodnie z wezwaniem, co stało się podstawą odrzucenia zażalenia na mocy art. 178 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. O zwrocie wpisu od zażalenia orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła M. O. reprezentowana przez pełnomocnika, zaskarżając je w całości i wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie na rzecz wnioskodawczyni kosztów postępowania.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:

- art. 47 § 1 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że przepis ten ma zastosowanie w przedmiotowej sprawie w sytuacji, gdy przepis ten dotyczy stron postępowania a wnioskodawczyni jeszcze nie posiada statusu strony, albowiem jej wniosek o dopuszczenie do udziału w sprawie w charakterze uczestnika został oddalony;

- art. 47 § 1 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 194 § 3 p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wydruk komputerowy, który nie zawiera odwzorowania własnoręcznego podpisu pełnomocnika, którym opatrzony został oryginał zażalenia, nie stanowi odpisu w rozumieniu tych przepisów w sytuacji, gdy zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego odpisem pisma procesowego jest każdy dalszy jego egzemplarz, zgodny z oryginałem, w tym kopia maszynowa, a także kopia wykonana przy użyciu każdej innej techniki powielania, np. wydruk komputerowy, złożenie zaś wydruku komputerowego pisma z odwzorowanym podpisem złożonym na oryginale (a taki wymóg stawia Sąd) jest niemożliwe, zważywszy, że podpis składa się po wydrukowaniu wypełnionego techniką komputerową pisma;

- art. 47 § 1 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. w zw. z art. 194 § 3 p.p.s.a. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że niepodpisany wydruk komputerowy zażalenia nie stanowi jego odpisu, albowiem nie odzwierciedla w pełni treści zażalenia, której elementem jest własnoręczny podpis pełnomocnika w sytuacji, gdy podpis pod zażaleniem nie składa się na treść pisma (zażalenia), lecz stanowi wypełnienie wynikającego z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. wymogu opatrzenia pisma podpisem i nadania mu tym samym waloru oryginału a nie odpisu, a co za tym idzie, wierne odzwierciedlenie w odpisie treści pisma nie oznacza, że odpis pisma musi zawierać odwzorowanie własnoręcznego podpisu pełnomocnika, którym opatrzony został oryginał (wówczas wydruk komputerowy wbrew stanowisku wyrażonemu w orzecznictwie nigdy nie mógłby stanowić odpisu pisma);

- art. 178 w zw. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. w zw. art. 47 § 1 p.p.s.a. i art. 49 § 1 p.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie skutkujące odrzuceniem zażalenia, w sytuacji, gdy odrzucenie zażalenia nie znajduje uzasadnienia w treści art. 47 § 1 p.p.s.a., który dotyczy strony postępowania a nadto nawet, gdyby art. 47 § 1 p.p.s.a. miał zastosowanie w przedmiotowej sprawie, to brak wystarczającej liczby odpisów zażalenia nie można kwalifikować jako braku uniemożliwiającego nadanie sprawie dalszego biegu a tylko taki brak, zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a. mógłby skutkować odrzuceniem zażalenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie jest zasadne i nie zasługuje na uwzględnienie.

Wymagania dotyczące pism w postępowaniu sądowym zasadniczo zawarte zostały w Rozdziale 1 Działu III ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jednym z wymogów formalnych pisma strony jest wynikający z art. 47 § 1 p.p.s.a. obowiązek dołączenia do niego jego odpisów dla doręczenia ich stronom. Odpisami w rozumieniu § 1 mogą być także uwierzytelnione fotokopie, bądź uwierzytelnione wydruki poczty elektronicznej (art. 47 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 194 § 3 p.p.s.a., zażalenie powinno czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym. Stosownie natomiast do art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę do jego uzupełnienia lub poprawienia w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia zażalenia, wynikającym z art. 178 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.

Istotą sporu w rozpatrywanej sprawie pozostaje ocena, czy nadesłane wydruki komputerowe zażalenia bez złożonego na nich podpisu mogą zostać uznane za jego odpisy.

W przepisach ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak jest wprawdzie definicji legalnej odpisu pisma procesowego, jednak w orzecznictwie podkreśla się, że odpisem pisma procesowego jest każdy dalszy jego egzemplarz, odwzorowany w dowolnej technice, ale zgodny z oryginałem co do treści. Może to być kopia maszynowa, fotokopia, a także kopia wykonana przy użyciu każdej innej techniki powielania, np. wydruk komputerowy (por. wyrok NSA z dnia 5 marca 2008 r., sygn. akt II OSK 774/06 oraz postanowienia NSA z dnia: 30 czerwca 2009 r., sygn. akt II OSK 927/09; 12 września 2024 r., sygn. akt II GZ 371/24; 19 listopada 2024 r., sygn. akt II GZ 502/24; 17 czerwca 2025 r., sygn. akt II GZ 407/25; publ. w CBOSA). Istotą odpisu jest odwzorowanie w dowolnej technice pełnej treści składanego pisma. Podstawowym wymogiem odpisu pisma procesowego jest zatem jego zgodność, tj. wierność treści z oryginałem. Nie budzi wątpliwości, że elementem treści pisma procesowego jest podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika, co wprost wynika z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Z wyjątkiem przypadków, o których mowa w art. 46 § 4 p.p.s.a., podpis musi być własnoręczny. Tym samym jest to jedyny element treści pisma procesowego, dla którego ważności nie jest obojętne, w jakiej formie jest złożony.

Za prawidłowy należy zatem uznać wniosek, że skoro podpis jest elementem treści pisma procesowego wymienionym w art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a., to odpis pisma procesowego – dla zachowania zgodności co do treści z oryginałem – również musi zawierać podpis. Podkreślić w tym miejscu należy, że złożenie własnoręcznego podpisu na odpisie pisma procesowego nie jest wymagane tylko wówczas, jeżeli na odpisie odwzorowany jest własnoręczny podpis (np. gdy odpis jest fotokopią oryginału pisma zawierającego ten podpis). W sytuacji natomiast, gdy na odpisie brak jest odwzorowanego własnoręcznego podpisu (np. gdy jest to wydruk komputerowy czyli wydruk przedstawiony w formie papierowej), podpis ten musi zostać złożony własnoręcznie na odpisie. Wymóg złożenia w opisanej sytuacji własnoręcznego podpisu na odpisie jest bowiem jedynym sposobem na umieszczenie tego elementu pisma procesowego na odpisie, co pozwoli zapewnić zgodność treści odpisu z oryginałem. Brak podpisu na odpisie powoduje, że egzemplarz ten nie jest zgodny co do treści z podpisanym własnoręcznie oryginałem pisma procesowego i tym samym nie stanowi odpisu w rozumieniu art. 47 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA z: 12 września 2024 r., sygn. akt II GZ 371/24 oraz powołane w nim orzecznictwo; 10 listopada 2022 r., sygn. akt I OZ 503/22; 7 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OZ 105/22).

Naczelny Sąd Administracyjny analizując dotychczasowe orzecznictwo sądowe na tle problematyki wymogów formalnych odpisu pisma procesowego (np. skargi) w postępowaniu przed sądem administracyjnym stwierdził, że dokumentu nieodzwierciedlającego wiernie treści pisma procesowego nie można uznać za odpis, nawet jeśli strona, jej przedstawiciel lub pełnomocnik procesowy poświadczyli jego zgodność z oryginałem pismem procesowym (np. postanowienie NSA z 14 czerwca 2024 r., sygn. akt II GZ 256/24). Dodatkowo NSA stwierdził, że skoro zgodnie z art. 47 § 2 p.p.s.a. odpisami mogą być także uwierzytelnione fotokopie bądź uwierzytelnione wydruki poczty elektronicznej, to de lege lata odpisami oryginału danego dokumentu, sporządzonymi w formach fotokopii (kserokopii) lub wydruków z programu poczty elektronicznej, mogą być tylko odpisy uwierzytelnione. W tym stanie rzeczy jako miarodajne należy więc uznać orzecznictwo tych składów orzeczniczych Naczelnego Sądu Administracyjnego, które uwzględniając kryterium jednoznaczności językowej, zasadnie wskazują, że treść art. 47 § 2 p.p.s.a. nie może być odczytywana w oderwaniu od sformułowanego tam jasnego wymogu uwierzytelnienia odpisów (zob. np. postanowienia NSA z dnia: 23 czerwca 2022 r., sygn. akt II GZ 167/22, 29 listopada 2016 r., sygn. akt I GZ 605/16; 29 października 2015 r., sygn. akt I FZ 327/15; 13 maja 2016 r., sygn. akt II GZ 442/16; 22 stycznia 2016 r., sygn. akt II GZ 1010/15).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonując zestawienia powyższych uwag ze stanem faktycznym będącym podstawą wydania zaskarżonego postanowienia, za uzasadniony należy uznać wniosek, że załączone do pisma przewodniego pełnomocnika procesowego wnioskodawczyni z dnia 20 lutego 2025 r. wydruki komputerowe zażalenia pozbawione odzwierciedlenia w ich treści złożonego na oryginale zażalenia podpisu pełnomocnika nie mogły zostać uznane za odpisy w rozumieniu art. 47 § 1 p.p.s.a., natomiast nie zachodziła w ich przypadku konieczność dokonania uwierzytelnienia, albowiem ten wymóg, zgodnie z art. 47 § 2 p.p.s.a., został powiązany jedynie z fotokopiami i wydrukami poczty elektronicznej.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji trafnie zatem ocenił, że pełnomocnik wnioskodawczyni nie wykonał prawidłowo wezwania do usunięcia braków formalnych zażalenia w zakresie żądania nadesłania trzech brakujących odpisów (na marginesie NSA zauważa, że dwa odpisy i to w prawidłowej formie zostały złożone wraz z zażaleniem). Nadesłane egzemplarze pisma nie zawierały własnoręcznego podpisu ustanowionego w sprawie pełnomocnika w jakiejkolwiek formie (były to komputerowe wydruki zawierające wydrukowane jego imię i nazwisko oraz tytuł zawodowy). Nadesłane pisma nie stanowiły również fotokopii wniesionego uprzednio zażalenia, na którym został złożony własnoręczny podpis pełnomocnika. Brak zgodności treści odpisów z oryginałem zażalenia w tym zakresie upoważniał zatem Sąd I instancji do uznania, że wezwanie do usunięcia jego braków formalnych nie zostało wykonane w sposób prawidłowy, co skutkować musiało odrzuceniem zażalenia.

Jednocześnie wymaga podkreślenia, że wezwanie do uzupełnienia braków formalnych złożonego środka zaskarżenia zostało sformułowane w sposób prawidłowy i zawierało właściwe pouczenie o skutkach jego niewykonania. W sprawie wnioskodawczyni reprezentowana była przez pełnomocnika profesjonalnego w osobie radcy prawnego i to do niego skierowane zostało wezwanie do uzupełnienia braków formalnych zażalenia. Wzorzec staranności zawodowej pełnomocnika zawodowo trudniącego się świadczeniem pomocy prawnej obejmuje jego profesjonalizm w sprawach, których prowadzenia się podejmuje. Z profesjonalizmem zaś należy z pewnością łączyć posiadanie przez zawodowego pełnomocnika wiedzy odnośnie do tego, że odpis pisma procesowego wymaga bezwzględnego poświadczenia jego zgodności z oryginałem (uwierzytelnienia w przypadku fotokopii lub wydruków z poczty elektronicznej) lub podpisania składanego egzemplarza.

Odnosząc się zaś do zarzutu, jakoby wnioskodawczyni na tym etapie postępowania – nie będąc jeszcze dopuszczoną do udziału w nim jako uczestnik – nie miała obowiązku składania odpisów pism, który to obowiązek dotyczy tylko strony, należy przypomnieć, że problem braku formalnego w postaci nieprzedłożenia odpisów wnoszonych do sądów administracyjnych pism procesowych był przedmiotem uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2013 r., I OPS 13/13 (ONSAiWSA z 2014 r. nr 3 poz. 39), w której – koncentrując się na braku przedłożenia odpisów skargi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym – stwierdzono, że niedołączenie przez wnoszącego pismo wymaganej liczby jego odpisów, zgodnie z art. 47 § 1 p.p.s.a., jest brakiem formalnym, o którym mowa w art. 49 § 1 tej ustawy, uniemożliwiającym nadanie prawidłowego biegu, który nie może być usunięty przez sporządzenie odpisów przez sąd. Z powyższego wynika, że chodzi o każdego wnoszącego pismo do sądu. Jak wskazał bowiem poszerzony skład Naczelnego Sądu Administracyjnego: "Obowiązek dopełnienia wymagań formalnych przez stronę, które nie są nadmierne i służą celom postępowania sądowego, nie może być postrzegany jako ograniczenie prawa do sądu. Sądy administracyjne orzekają na podstawie procedury, w obrębie której toczy się postępowanie, z wykorzystaniem instrumentów będących w ich dyspozycji oraz przysługujących im kompetencji. (...) W związku z tą jednoznaczną regulacją ustawową nie sposób przyjąć, że narusza ona prawo obywatela do sądu (...), lecz umożliwia każdemu obywatelowi skorzystanie z tego prawa w ramach określonej procedury." (zob. również postanowienie NSA z dnia 9 marca 2016 r., sygn. akt I GZ 83/16).

Należy także podkreślić, że stronie wezwanej do usunięcia braków formalnych złożonego pisma nie przysługuje jakikolwiek margines interpretacyjny odnośnie do sposobu wykonania wezwania, jeżeli zawiera ono w sposób szczegółowy i wyraźny czynności, których dopełnienie jest wymagane do nadania sprawie dalszego biegu (zob. np. postanowienie NSA z dnia 5 września 2008 r., I FSK 536/08).

W związku z powyższym, uwzględniając konsekwencje wynikające z art.184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji postanowienia.