Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia del. WSA Marian Wolanin (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] S.A. z siedzibą w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 15 lutego 2017 r. sygn. akt III SA/Lu 799/16 w sprawie ze skargi [...] S.A. z siedzibą w G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i odmowy rejestracji pojazdu oddala skargę kasacyjną

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 15 lutego 2017 r., sygn. akt III SA/Lu 799/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę [...] SA z siedzibą w G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...]kwietnia 2016 r., Nr [...], w przedmiocie uchylenia ostatecznej decyzji i odmowy rejestracji pojazdu.

W skardze kasacyjnej od powołanego wyroku pełnomocnik [...] SA z siedzibą w G. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718, ze zm.) - dalej ppsa, przez pominięcie ustosunkowania się do niektórych zarzutów postawionych w skardze, co doprowadziło do utrudnienia przeanalizowania procesu weryfikacji decyzji ostatecznej oraz może utrudnić weryfikację zaskarżonego wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny,

- art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - b ppsa, przez oddalenie skargi i zaniechanie uchylenia decyzji, mimo że została ona wydana z naruszeniem:

- art. 145 § 1 pkt 1 kpa, poprzez jego wadliwe zastosowanie w sprawie w sytuacji, gdy umowa sprzedaży z dnia [...] kwietnia 2008 r., zawarta pomiędzy skarżącym a B., nie jest dowodem fałszywym, natomiast fałsz dokumentu został stwierdzony jedynie w stosunku do umowy sprzedaży zawartej w dniu [...]marca 2008 r. pomiędzy podmiotami innymi, niż skarżący,

- art. 145 § 1 pkt 5 kpa, poprzez jego niezastosowanie w sprawie, gdyż - wobec fałszerstwa dowodu w postaci umowy sprzedaży z dnia [...]marca 2008 r., której stroną nie był skarżący - w niniejszej sprawie mamy do czynienia co najwyżej z nowymi okolicznościami faktycznymi wskazanymi przez organ, określonymi jako: "nie sposób, w świetle przedłożonych do rejestracji dokumentów, ustalić osoby sprzedającego",

- art. 146 § 1 kpa w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 kpa, poprzez uchylenie decyzji, mimo że od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło więcej, niż pięć lat,

- art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 75 § 1 kpa w zw. z art. 77 kpa, poprzez nieprzeprowadzenie dowodów wnioskowanych w toku postępowania administracyjnego przez skarżącego,

- art. 7 kpa, poprzez nieuwzględnienie słusznego interesu obywateli (nabywców samochodu w dobrej wierze - począwszy od [...] SA z siedzibą w G., aż do obecnego), który został naruszony zaskarżoną decyzją.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że rozważając, czy nie został naruszony słuszny interes obywateli (wszystkich podmiotów, które nabyły własność pojazdu, a nie jedynie skarżącego), Sąd pominął szereg istotnych okoliczności faktycznych: wszystkie podmioty - skarżący oraz kolejni właściciele działali w dobrej wierze, nikt z nich nie uczestniczył w przestępczym procederze; pojazd nie jest pojazdem kradzionym, do dnia dzisiejszego nikt nie zgłosił roszczeń wynikających z prawa własności; pojazd był przedmiotem wielokrotnych umów sprzedaży. Skarżący nie kwestionuje, że umowa wskazana w decyzji, jest sfałszowana. Przyczyną sfałszowania dokumentów były względy fiskalne, co należy wyraźnie odróżnić od nabycia pojazdu kradzionego, czy wycofanego z ruchu. W takiej sytuacji, skoro żaden z nabywców nie działał w celu uszczuplenia należności publicznoprawnych, należy tę okoliczność wziąć pod uwagę. Utrzymanie w mocy pierwotnej decyzji nie pozbawi żadnego podmiotu prawa własności pojazdu. Aktualna wartość pojazdu wynosi ok. 30.000 zł. Utrzymanie w mocy zaskarżonego wyroku, a w konsekwencji zaskarżonych decyzji, będzie skutkować szeregiem negatywnych konsekwencji. Skarżący przeniósł własność pojazdu na Przedsiębiorstwo [...]sp. z o.o. w wykonaniu umowy leasingu. Z decyzji Prezydenta Miasta L. wnioskuje, że spółka ta dokonała rozporządzenia na rzecz Pana M.R. Oznacza to, że co najmniej 3 podmioty będą w sporze co do skuteczności dokonanych rozporządzeń, które to spory mogą skutkować powstaniem roszczeń finansowych. Biorąc pod uwagę, że wszystkie trzy podmioty działały w dobrej wierze i nie miały - w dacie dokonywania rozporządzeń pojazdem - żadnej wiedzy na temat przestępczego procederu - doszłoby do naruszenia słusznego interesu obywateli.

Skarżący nie kwestionuje faktu, że organy nie mogą opierać swoich rozstrzygnięć na sfałszowanych dowodach. Nie kwestionuje również ustaleń prokuratury i wyroku sądu karnego. Należy jednak wziąć pod uwagę, że rolą sądów administracyjnych nie jest rozstrzyganie kwestii związanych z prawem własności. Ani Sąd, ani organy administracji nie były władne prowadzić postępowania zmierzającego do ustalenia, czy istnieje "stuprocentowa pewność, że osoby legitymujące się dokumentem (...) są prawowitym właścicielem pojazdu". Nie można bowiem wykluczyć, że doszło do nabycia własności pojazdu, w tym na innej podstawie prawnej, niż umowa sprzedaży. Sąd całkowicie pominął także aspekty natury cywilnoprawnej. Podmiot, który aktualnie pozostaje w przekonaniu, że jest właścicielem pojazdu zostanie pozbawiony z dnia na dzień możliwości korzystania z samochodu. Nie można wykluczyć, że korzysta on z pojazdu w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, co może się wiązać z określonymi stratami finansowymi. W takiej sytuacji, słuszny interes obywateli pozwala na uwzględnienie skargi. Sąd był władny rozważyć, czy w ww. okolicznościach faktycznych sprawy, istnieje podstawa do uchylenia zaskarżonych decyzji. Sąd, z naruszeniem art. 141 § 4 ppsa, nie rozważył słusznego interesu obywateli i strony - nie odniósł się w szczególności do zarzutów związanych z ryzykiem powstania przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej oraz negatywnymi skutkami w zakresie prawa cywilnego. Równocześnie, nie uwzględniając zarzutu naruszenia art. 7 kpa, Sąd naruszył art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - b ppsa, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż nie została uchylona decyzja, która zapadła z naruszeniem art. 7 kpa. Zasadę prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 kpa, dopełniają postanowienia art. 77 § 1 kpa umożliwiając jej realizację. Sąd błędnie przyjął, że nie doszło do naruszenia art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 75 § 1 kpa w zw. z art. 77 kpa. Przepis art. 77 § 1 kpa nakłada obowiązek w sposób wyczerpujący zebrać materiał dowodowy, czyli uwzględnić wszystko to, co jest dla organu dostępne, jak stanowi art. 75 § 1 kpa. Odmowa przez organ przeprowadzenia dowodu to wyjątek. Dotyczyć to może sytuacji, gdy przedmiotem dowodu ma być okoliczność nie mająca znaczenia dla sprawy (art. 78 § 1 kpa a contrario) lub gdy dana okoliczność została już udowodniona - art. 78 § 2 kpa. Tymczasem, w niniejszej sprawie, organy odmówiły przeprowadzenia wszystkich dowodów zgłoszonych przez skarżącego, a Sąd uznał te decyzje za prawidłowe przyjmując, że wada prawna decyzji pierwotnej musiała być usunięta w postępowaniu wznowieniowym, a jednocześnie odmówił przeprowadzenia dowodów, które mogłyby tę wadę usunąć. W sytuacji, gdy fałsz umowy sprzedaży był podyktowany względami fiskalnymi, nie można wykluczyć, że W.B., bądź inny ze sprzedających/kupujących pojazd posiada "autentyczną umowę" zawartą z podmiotem niemieckim (właścicielem pojazdu), w której wpisana jest prawidłowa cena, a której jedynie ze względów fiskalnych wcześniej nie okazano. Nie można także wykluczyć, że zostały dokonane inne czynności prawne, które sanowały wadliwość, o której mowa w zaskarżonej decyzji. Przekracza uprawnienie Sądu - wobec odmowy przeprowadzenia wnioskowanych przez skarżącego dowodów - stwierdzenie, że osoba "od której skarżący nabył pojazd nie legitymowała się dokumentem poświadczającym prawo własności z powodu podrobienia umowy". Takie ustalenie jest przedwczesne. Bez zażądania, zgodnie z wnioskiem dowodowym skarżącego, okazania oryginałów umów przenoszących własność nie można stwierdzić, czy osoba, od której skarżący nabył pojazd nie posiadała umowy a jedynie umowę sfałszowaną, czy posiadała umowę przenoszącą własność, ale jej nie okazała ze względów fiskalnych i w obrocie posłużyła się jedynie umową sfałszowaną. Dla oceny słusznego interesu obywateli konieczne było przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków wskazanych przez skarżącego. Rozważenie dobrej wiary przy nabyciu stanowiłoby istotną przesłankę uwzględnienia słusznego interesu obywateli. Jeśli któraś ze wskazanych osób okazałaby "autentyczną umowę, z prawidłową ceną" doszłoby do usunięcia wady prawnej decyzji w postępowaniu wznowieniowym. Z kolei ocena dowodu z zeznań świadków mogłaby stanowić jedną z przesłanek uwzględnienia słusznego interesu obywateli.

Wobec fałszerstwa dowodu w postaci umowy sprzedaży z dnia [...]marca 2008 r., której stroną nie był skarżący - w niniejszej sprawie mamy do czynienia co najwyżej z nowymi okolicznościami faktycznymi wskazanymi przez organ, określonymi jako "nie sposób, w świetle przedłożonych do rejestracji dokumentów, ustalić osoby sprzedającego". Ustalenie Sądu, że "nie jest to nowa okoliczność lub nowy dowód nieznany organowi, który wydał decyzję" jest chybione. Prawdą jest, że organ znał treść dokumentów, jednakże w dacie rejestracji nie wiedział, że jedna z umów jest sfałszowana. Wobec powyższego przedmiotowa okoliczność jest okolicznością nową w rozumieniu przepisów prawa. Organ powziął bowiem wiadomość o sfałszowaniu jednej z umów, innej niż umowa, której stroną był skarżący. Nie można wykluczyć, że pomiędzy umową pierwszą, a czwartą (której stroną był skarżący) zaszło szereg okoliczności prawnych, które sprawiają, że własność pojazdu przeszła na skarżącego. Wszystkie dotychczasowe orzeczenia sądów administracyjnych dotyczą całkowicie odmiennych sytuacji faktycznych - fałsz dokumentu dotyczy bezpośrednio umowy, na podstawie której rzekomo własność została przeniesiona na nabywcę - bez wystąpienia szeregu innych podmiotów pomiędzy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw do jej uwzględnienia, dlatego podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje bowiem sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ppsa), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 ppsa. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu pierwszej instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.

Kluczowym argumentem rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji jest wykładnia, wskazanego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2017 r. poz. 128, ze zm.) oraz przepisów rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2002 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów (Dz.U. z 2014 r. poz. 1522, ze zm.), dotyczących wykazania własności pojazdu przez osobę dokonującą jego rejestracji. Sąd wywiódł bowiem z powołanych przepisów obowiązek wykazania przez osobę rejestrującą pojazd przysługiwania do niego prawa własności, szczególnie w wypadku, gdy prawo to nie zostało w przeszłości prawidłowo przeniesione pomiędzy kolejnymi poprzednikami, od których prawo to jest obecnie wywodzone. Sąd pierwszej instancji zwrócił więc uwagę na konieczność zachowania ciągłości w prawidłowym, zgodnym z prawem, przenoszeniu prawa własności pomiędzy kolejnymi nabywcami pojazdu, aby osoba aktualnie rejestrująca pojazd mogła skutecznie wykazać się następstwem w przysługiwaniu prawa własności do tego pojazdu.

W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji wskazał, że potwierdzone prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego S. z dnia [...]grudnia 2014 r., sygn. akt [...], sfałszowanie umowy nabycia pojazdu w 2008 r. spowodowało, że skarżący nie wykazał zachowania ciągłości w prawidłowym przeniesieniu prawa własności pojazdu przez jego poprzedników, dlatego - w ocenie Sądu pierwszej instancji - skarżący nie wykazał także, w sposób spełniający wymagania powołanych wyżej przepisów prawa, skutecznego przysługiwania prawa własności do przedmiotowego pojazdu.

Skarżący kasacyjnie nie zgłosił jednak zarzutów naruszenia przez Sąd pierwszej instancji powołanych wyżej przepisów prawa materialnego, przez co nie wykazał, aby Sąd naruszył te przepisy, których wykładnia legła u podstaw oddalenia skargi. Z tego względu zarzuty kasacyjne naruszenia przepisów postępowania nie mają znaczenia w sprawie, skoro oddalenie skargi było wynikiem zastosowania przez Sąd dokonanej przez siebie wykładni prawa materialnego.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 i art. 193 zdanie drugie ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.