Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Olesińska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Urszula Wiśniewska sędzia WSA Tomasz Wójcik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi D. Sz. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za marzec 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję

I SA/Bd 851/20

UZASADNIENIE

Decyzjami z dnia [...] października 2020 r. Z Oddział w T. utrzymał w mocy decyzje Z Oddział w T. z [...] sierpnia 2020 r. odmawiające D. S. (Skarżący) prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe i ubezpieczenie zdrowotne za miesiące marzec - maj 2020 r. Jako powód odmowy organ podał, że Skarżący w ustawowym terminie tj. 30 czerwca 2020 r. złożył wniosek o zwolnienie z opłacania składek, jednakże nie przesłał do organu dokumentów rozliczeniowych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – mimo, że nie był zwolniony z obowiązku ich składania. Organ podał, że ustawowym warunkiem zwolnienia było m.in. złożenie poprawnych dokumentów rozliczeniowych do 30 czerwca 2020 r. Organ przyznał w decyzji, że brakujące dokumenty zostały złożone [...] lipca 2020 r., jednak wobec niespełnienia ustawowego warunku ich złożenia w terminie do 30 czerwca 2020 r., organ uznał za konieczne odmówić zwolnienia z opłacania składek, ponieważ ustawowy warunek nie został spełniony.

W skardze do tut. Sądu na decyzję dotyczącą marca 2020 r. Skarżący zarzucił rozstrzygnięciu organu szablonowość i brak odniesienia się do podniesionych przez niego zarzutów. Podniósł kwestię niesprawnego systemu informatycznego, załączył zrzuty ekranu z przeprowadzanych operacji. Wniósł o przychylne ustosunkowanie się do wyjaśnień i przywrócenie pierwotnego statusu z PUE w tym decyzji ze zgodą na zwolnienie z opłacenia składek.

W odpowiedzi na skargę organ podał, że Skarżący zgłosił się do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej pod nazwą "Zakład Budowlany [...]". Jako kod tytułu ubezpieczenia skarżący podał 0590, co wskazuje na wolę korzystania z instytucji tzw. "małego ZUS plus" i opłacania niższych składek na ubezpieczenia społeczne. W dalszej kolejności wyjaśnić natomiast trzeba, że w wyniku zmiany przepisów, płatników korzystających z "małego ZUS plus" obowiązują w 2020 r. dwie podstawy wymiaru składek, tj. za styczeń 2020 r., podstawa ustalona na dotychczasowych zasadach – uzależniona od przychodu i za okres luty - grudzień 2020 r., podstawa ustalona na nowych zasadach uzależniona od dochodu. Zmiana w powyższym zakresie wiązała się z obowiązkiem przedłożenia przez płatników stosownych dokumentów, tj. wraz z kompletem dokumentów za styczeń 2020 r. należało złożyć deklarację ZUS DRA cz. Il za styczeń, natomiast wraz z kompletem dokumentów za luty 2020 r. (tj. w marcu 2020 r.) należało przedłożyć deklarację ZUS DRA cz. Il pozwalającą ustalić podstawę wymiaru składek za okres od lutego do grudnia 2020 r. (art. 4 i 5 ustawy z dnia 12 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej, Dz. U. z 2019 r., poz. 2550). Skarżący nie przedłożył jednak w terminie dokumentów za luty 2020 r., co uniemożliwiło "klonowanie" deklaracji rozliczeniowych za miesiące kolejne, począwszy od marca 2020 r. Warunkiem "klonowania" deklaracji jest bowiem przedłożenie przez płatnika prawidłowej deklaracji rozliczeniowej za [pic] cały poprzedni miesiąc (art. 47 ust. 2g ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie [pic] ubezpieczeń społecznych, t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 266). Wobec tego Skarżący zobowiązany był do samodzielnego złożenia dokumentów rozliczeniowych począwszy od lutego 2020 r., a wobec niewywiązania się z tego obowiązku, dokumenty te, w tym dokumenty za miesiące marzec - maj 2020 r., zostały utworzone przez organ z urzędu, jednak z niewłaściwą podstawą wymiaru składek, bazującą na danych ze stycznia 2020 r. Dopiero w dniu [...] lipca 2020 r. do organu wpłynęły dokonane przez skarżącego korekty dokumentów rozliczeniowych za w/w okres z nową, właściwą podstawą wymiaru składek za okres luty — sierpień 2020 r. Skoro zatem aż do dnia [...] lipca 2020 r. na koncie Skarżącego, jako płatnika składek, brak było właściwych danych, odzwierciedlających rzeczywisty stan faktyczny i [pic] prawny, zwolnienie skarżącego z obowiązku opłacenia składek za w/w miesiące przed tą datą nie było możliwe.

Mając na uwadze powyższe organ stwierdził, że zarzut dotyczący błędnego przyjęcia przez organ, że Skarżący, wbrew obowiązkowi, nie złożył dokumentów rozliczeniowych w terminie, tj. do dnia 30 czerwca 2020 r., jest nieuzasadniony.

W ocenie organu nie doszło do naruszenia przepisów ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1842), w szczególności art. 31zq ust. 3 tej ustawy. Zgodnie bowiem z tym przepisem, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Mając więc na uwadze to, że Skarżący złożył dokumenty dopiero w lipcu 2020 r., a zarazem nie korzystał ze zwolnienia z obowiązku złożenia tych dokumentów za miesiące marzec - maj 2020 r., organ odmówił Skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacania składek za w/w okres.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje.

1. Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Ponadto stosownie do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 października 2020 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz.U. z 2020 r. poz. 1829), począwszy od 17 października 2020 r. miasto na prawach powiatu Bydgoszcz, będące siedzibą tut. Sądu, zostało objęte strefą czerwoną. W związku z tym zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 31 marca 2021 r. skierowano sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 kwietnia 2021 r. (k. 23 akt sądowych).

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z 22 października 2020 r. sygn. akt II FSK 1389/18 i II FSK 1600/18 w sytuacji objęcia strefą czerwoną, skierowanie sprawy celem rozpoznana na posiedzeniu niejawnym nie jest uzależnione od zgody lub sprzeciwu strony. Podobnie orzekł NSA w postanowieniu z 1 grudnia 2020 r., sygn. akt II FSK 2207/18. Powyższe znajduje także oparcie w poglądzie zaprezentowanym w uchwale NSA z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19.

Sąd w obecnym składzie ww. poglądy podziela. W konsekwencji skierowanie niniejszej sprawy na posiedzenie niejawne nie ma charakteru dowolnego.

2. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 - dalej: "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a ). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

3. O uchyleniu zaskarżonej do Sądu decyzji zadecydowały względy proceduralne. Otóż zaskarżoną do Sądu decyzję z dnia [...] października 2021 r., wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy, doręczono za pośrednictwem operatora pocztowego Skarżącemu, tj. panu D. S. na adres Ul. [...], [...]. Przesyłkę tę w dniu [...] października 2020 r. odebrał pełnoletni domownik – S. J.. Dowód doręczenia znajduje się w aktach administracyjnych sprawy – przy decyzjach Organu (akta administracyjne są wspólne dla trzech spraw o sygnaturach I SA/Bd 851/20, I SA/Bd 852/20, I SA/Bd 853/20). Na dowodzie doręczenia widnieją numery doręczanych pism, odpowiadające numerom trzech decyzji wydanych [...] października 2020 r., utrzymujących w mocy decyzje o odmowie zwolnienia z opłacania składek.

Sąd powziął w związku z tym daleko idące wątpliwości co do tego, czy zaskarżone do Sądu decyzje zostały prawidłowo doręczone, a zatem czy należycie zostały wprowadzone do obrotu prawnego.

Na mocy art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, doręczeń pism w sprawie prowadzonej przez Organ dokonuje się w trybie i na zasadach określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Z art. 40 § 2 k.p.a. wynika, że jeśli strona ustanowiła pełnomocnika – pisma doręcza się pełnomocnikowi.

Wątpliwości Sądu co do prawidłowości doręczenia zaskarżonej do sądu decyzji (której odpis znajduje się w aktach administracyjnych sprawy) wynikają z tego, że w kierowanych do Skarżącego decyzjach organu znajduje się wzmianka o tym, że jest on "reprezentowany przez Panią M. S.. Jako adresata wskazano Skarżącego, jednak tuż pod tego imieniem i nazwiskiem oraz adresem, w miejscu gdzie wskazuje się adresata, w decyzji wymieniono również osobę reprezentującą pana D. S. tj. panią M. S.. Jeśli organ – jak wynika z nagłówka decyzji – uznaje Panią M. S. za osobę "reprezentującą" pana D. S., to zdaniem Sądu zachodzi wysokie prawdopodobieństwo, że miała ona w postępowaniu przed organem status pełnomocnika. W takim przypadku zatem to pełnomocnikowi – a nie bezpośrednio wnioskodawcy – Organ powinien był doręczyć decyzję, kierując się treścią art. 40 § 2 k.p.a. Sąd po analizie akt sprawy dostarczonych przez organ nie może mieć całkowitej pewności co do tego, że Pani M. S. w istocie była pełnomocnikiem, ponieważ w aktach administracyjnych brak jest dowodu udzielenia jej pełnomocnictwa. Jednak już na etapie postępowania sądowego Pani M. S. przy piśmie z dnia [...] stycznia 2021 r. (k. 15 akt sądowych) nadesłała kopię pełnomocnictwa udzielonego jej [...] stycznia 2019 r. przez D. S. "do załatwiania wszelkich spraw w ZUS" (k. 16 akt sądowych). Umacnia to przypuszczenie Sądu co do tego, że pani M. S. na etapie postępowania przed organem miała status pełnomocnika i to jej, a nie Skarżącemu, organ powinien doręczać decyzje. Jest to jednak tylko niepotwierdzona kopia pełnomocnictwa, którego nie ma w aktach przedłożonych przez organ, dlatego też z kopii tej Sąd nie wyciąga definitywnych wniosków.

4. Wobec tych daleko idących wątpliwości co do prawidłowości wprowadzenia do obrotu prawnego zaskarżonej decyzji, Sąd uznał za konieczne jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Niemożność definitywnego ustalenia na podstawie akt sprawy przedłożonych sądowi przez organ, czy doszło do prawidłowego w świetle k.p.a., a zatem - skutecznego doręczenia decyzji, oznacza że organ naruszył art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na podstawie przedłożonych przez organ akt sprawy Sąd nie może bowiem wiążąco wypowiedzieć się co do widocznej w postępowaniu organu sprzeczności, polegającej na tym, że z jednej strony Pani M. S. wymieniona jest w decyzji jako reprezentant strony, a drugiej zaś – decyzja została doręczona nie jej, lecz bezpośrednio stronie.

5. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ skompletuje w niezbędnym zakresie materiał i wnikliwie zbada, czy doszło do udzielenia pełnomocnictwa pani M. S., i przez ten pryzmat oceni, czy doszło do prawidłowego, a co za tym idzie skutecznego doręczenia decyzji, swoje dociekania rozciągając też na prawidłowość doręczenia pierwszej decyzji wydanej w sprawie, tj. decyzji z [...] sierpnia. 2020 r. Już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, tj. na etapie postępowania przed organem, strona skarżąca sygnalizowała bowiem wątpliwości co do prawidłowości doręczenia pierwszej decyzji. W razie stwierdzenia, że dotychczas wydane decyzje (jedna lub obie) nie zostały prawidłowo doręczone, organ ponownie rozpoznając wniosek pana D. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, podejmie odpowiednie kroki, aby tę wadliwość usunąć. Organ będzie miał przy tym na względzie to, że zaskarżona do sądu decyzja wydana [...] października 2021 r. została przez Sąd uchylona, zatem akt ten nie istnieje w obrocie prawnym; podjęcie próby ponownego doręczenia tej decyzji jest już zatem niedopuszczalne.

6. Wobec zasadniczych wątpliwości co do tego, czy zaskarżona decyzja weszła do obrotu prawnego, przedwczesne i niecelowe byłoby ustosunkowywanie się do zarzutów skargi.