Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 lipca 2020 r. sprawy ze skarg E. S.A. w P. i E. sp. z o.o. w P. na decyzję Wojewody z dnia [...] czerwca 2019 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej E. S.A. z siedzibą w P. kwotę [...]zł (słownie [...] złotych) oraz na rzecz skarżącej E. sp. z o.o. z siedzibą w P. kwotę [...]zł (słownie [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r., [...] – po rozpoznaniu odwołania firma A sp. z o.o. w P. od decyzji Prezydenta Miasta P. (zwanego dalej "Prezydentem") z dnia [...] marca 2019 r., [...], którą (I.) ustalono na rzecz Z. S. (dalej też jako strona lub skarżąca) odszkodowanie w wysokości [...] zł za "trwałe ograniczenie prawa własności nieruchomości" tj. zmniejszenie wartości nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] i [...], zapisanej dawniej w księdze wieczystej [...], stanowiącej dawniej działkę nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...], ze względu na przebiegającą przez ww. nieruchomość linię napowietrzną 110 kV Starołęka- Żegrze oraz (II.) zobowiązano do zapłaty firma A sp. z o.o. z siedzibą w P. – Wojewoda (zwany dalej "Wojewodą") uchylił punkt II. zaskarżonej decyzji i w tym zakresie orzekł, że do zapłaty odszkodowania w wysokości [...] zł zobowiązane są solidarnie firma A sp. z o.o. oraz firma B Wskazał przy tym, że odszkodowanie podlega wypłacie jednorazowo, w terminie czternastu dni od dnia wydania decyzji w sposób wskazany przez uprawnioną (na określony rachunek bankowy). W pozostałym zakresie Wojewoda utrzymał zaskarżona decyzje w mocy.

Rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Pismem z [...] czerwca 1982 r. Zakład Energetyczny P., wniósł o wydanie zezwolenia na tymczasowe zajęcie nieruchomości, położonych w pasie budowy zaprojektowanej linii napowietrznej 110 kV Starołęka-Żegrze. Zajęciu miała podlegać między innymi nieruchomość położona w P. przy ul. [...] i [...], obejmująca działkę nr [...].

Decyzją z [...] września 1982 r., znak [...], Zarząd Gospodarki Terenami w P. zezwolił Zakładowi Energetycznemu P. na czasowe zajęcie między innymi nieruchomości, obejmującej działkę nr [...] (obecnie działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...]).

W dniu wydania ww. decyzji właścicielami nieruchomości o numerze [...] byli K. S. oraz Z. S..

Organ ustalił, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego P. - N. M. i W. w P. z [...] marca 2009 r., sygn. akt I Ns [...], spadek po zmarłym K. S. nabyła w całości jego żona Z. S..

W wyniku przekształcenia Zakładu Energetycznego P. w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa, na podstawie ustawy z 5 lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz. U. z 1993 r. nr 16 poz. 69) oraz zarządzenia nr 193/Org/93 Ministra Przemysłu i Handlu z 9 lipca 1993 r., powstała Energetyka P. S.A. W dniu [...] stycznia 2003 r. nastąpiło natomiast połączenie Energetyki P. S.A. z Energetyką S. S.A., Zakładem Energetycznym G. S.A., Z. Zakładem Energetycznym S.A. oraz Zakładem Energetycznym B. S.A., które to w trybie art. 491 i następnych ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1577, z późn. zm.), wniosły swoje majątki do Energetyki P. S.A. W związku z powyższym połączeniem Energetyka P. S.A. zmieniła firmę na Grupa Energetyczna E. S.A., którą używała do 12 października 2004 r. Wtedy nastąpiła kolejna zmiana firmy - na firma B S.A.

W oparciu o art. 9d ustawy z 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (Dz. U. z 2018 r. poz. 755) firma B S.A. została zobowiązana do prawnego wydzielenia operatora systemu dystrybucyjnego, w rozumieniu art. 9 pkt 25 ww. ustawy. firma B S.A. zawiązała spółkę firma A sp. z o.o., która pełni funkcje operatora sieci dystrybucyjnej.

W dniu [...] czerwca 2007 r. zawarto umowę, mocą której firma B S.A. zbyła na rzecz firma A sp. z o.o. aport w postaci oddziału firma B S.A. samodzielnie sporządzającego bilans, prowadzącego działalność w zakresie energii elektrycznej, stanowiącego zorganizowaną część przedsiębiorstwa. W skład oddziału weszły w szczególności: prawa własności ruchomości, a zwłaszcza ruchomości związane z prowadzeniem działalności w zakresie dystrybucji energii elektrycznej, linii kablowych i napowietrznych sieci dystrybucyjnych oraz zespołów elektroenergetycznych, stacji i rozdzielni energetycznych, transformatorów, prawa własności nieruchomości oraz prawa użytkowania wieczystego gruntów, prawa wynikające z umów najmu, dzierżawy ruchomości i nieruchomości oraz prawa do korzystania z ruchomości i nieruchomości, wynikające z innych stosunków prawnych, wartości niematerialne i prawne, majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne, niskocenne składniki majątku niezaliczane do środków trwałych, znajdujące się w użytkowaniu pracowników oddziału, tajemnice przedsiębiorstwa, księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, prawo do korzystania z oznaczenia indywidualizującego "E. O.", a także wszelkie prawa i wierzytelności, wynikające z zawartych przez firma B S.A. umów, związanych z prowadzeniem działalności dystrybucyjnej.

W zawartej [...] czerwca 2007 r. umowie zbycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa stwierdzono, powtarzając treść art. 554 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (obecnie tekst jednolity tego aktu prawnego opublikowano w Dz. U. z 2019 r., poz. 1145 ze zm. – uw. Sądu, dalej "K.c."), że nabywca przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania, związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela.

Pismem z [...] lutego 2018 r. Z. S. zwróciła się do Prezydenta Miasta P. z wnioskiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania za "częściowe wywłaszczenie nieruchomości" w związku z posadowieniem na nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...], urządzeń elektroenergetycznych wysokiego napięcia 110 kV.

Postanowieniem z [...] września 2018 r. Prezydent Miasta P. powołał rzeczoznawcę majątkowego T. S. jako biegłego w sprawie, w celu sporządzenia opinii, ustalającej wartość należnego stronie odszkodowania. Rzeczoznawca majątkowy w operacie szacunkowym z [...] września 2018 r. ustalił wartość odszkodowania na kwotę [...]zł.

Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] marca 2019 r., [...] ustalił na rzecz skarżącej odszkodowanie w wysokości [...] zł za zmniejszenie wartości nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] i [...] w P., a do jego zapłaty zobowiązał firma A sp. z o.o.

Od powyższej decyzji odwołała się firma A sp. z o.o. zaskarżając ją w całości i zarzucając jej naruszenie:

1. art. 132 ust. 6 i art. 132 ust. 5 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2204, dalej: "u.g.n.") w zw. z art. 124 ust. 1 i 124b ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 107 k.p.a. poprzez przyjęcie, że firma A sp. z o.o. jest podmiotem obowiązanym do zapłaty odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości lub jednostką organizacyjną, która uzyskała zezwolenie na założenie przewodów i urządzeń albo zezwolenie na wykonanie czynności związanych z konserwacją, remontami i usuwaniem awarii albo przedsiębiorcą, wykonującym na podstawie koncesji działalność w zakresie poszukiwania, rozpoznawania lub wydobywania kopalin objętych własnością górniczą, nie wskazanie podstawy prawnej nałożonego na w/w podmiot obowiązku a także nie wskazanie podstaw odpowiedzialności solidarnej,

2. art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 oraz art. 36 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. nr 10 poz. 64, z późn. zm., dalej: "ustawa wywłaszczeniowa") w zw. z art. 107 k.p.a. poprzez przyjęcie, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa, polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie, może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa (w szczególności w sensie administracyjnoprawnym);

3. art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 ustawy wywłaszczeniowej poprzez przyjęcie, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa, polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie, tj. za działania Państwa w sferze imperium, może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa (w szczególności w sensie administracyjnoprawnym), a który działa w sferze publicznej wyłącznie w zakresie sfery dominium;

4. art. 11 k.p.a. poprzez niewystarczające umotywowanie i wyjaśnienie zapadłego rozstrzygnięcia;

5. art. 118 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2018 r. poz. 1025, z późn. zm., dalej: "k.c.") poprzez zasądzenie odszkodowania, podczas gdy organ powinien przy wydawaniu decyzji uwzględnić, że roszczenie o odszkodowanie przedawniło się na zasadach określonych w k.c.;

6. art. 7, 77, 78, 80 i 84 k.p.a., poprzez uchybienie obowiązkowi podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i obowiązkowi wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w zakresie ustalenia właściwej wysokości odszkodowania, w szczególności brak aktualizacji jego wysokości,

7. art. 7, 77, 78. 80 i 84 k.p.a., poprzez uchybienie obowiązkowi podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i obowiązkowi wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, w szczególności: niezbadanie relacji podmiotowych związanych z sukcesją między Skarbem Państwa a Zakładem Energetycznym P. w P., Zakładem Energetycznym P. w P. a firma B S.A., firma B S.A. a firma A Sp. z o.o., nie zbadanie podstaw nabycia urządzeń przesyłowych przez firma A sp. z o.o., nie wystąpienie o udzielenie informacji i przesłanie dokumentów w stosunku do firma B S.A., tj. następcy Skarbu Państwa w zakresie dominium dot. urządzeń przesyłowych po dniu [...] grudnia 1990 r., ustalenie stanu faktycznego na podstawie kserokopii decyzji administracyjnych, które nie mają przymiotu decyzji w rozumieniu k.p.a., przyjęcie wysokości odszkodowania wskazanego przez biegłego, które jest zawyżone.

Następnie Wojewoda wydał opisaną we wstępie decyzję, którą w zasadzie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, zmieniając rozstrzygnięcie co do podmiotów zobowiązanych do zapłaty Z. S. odszkodowania.

Wojewoda opisał dokładnie stan faktyczny i prawny sprawy i wskazał, że ziściły się przesłanki pozwalające na przyznanie skarżącej odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości.

Zdaniem Wojewody doszło do ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania, z uwagi na decyzję Zarządu Gospodarki Terenami w P. z [...] września 1982 r., znak [...], na mocy której zezwolono Zakładowi Energetycznemu P. na czasowe zajęcie między innymi nieruchomości, obejmującej działkę nr [...] (obecnie działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...]).

W momencie wydania ww. decyzji właścicielami nieruchomości byli K. S. oraz Z. S.. Uprawnionymi do dochodzenia należnego odszkodowania, w oparciu o obowiązującą obecnie ustawę o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.) są zatem oni sami lub ich spadkobiercy. Wojewoda wskazał, iż jedyną osobą uprawnioną jest Z. S. (była właścicielka i jedyny spadkobierca K. S.).

Organ, powołując się na treść art. 132 ust. 6 u.g.n. wskazał, że pierwotnie zobowiązanym do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości był Zakład Energetyczny P. - beneficjent decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości. Nie zgodził się z poglądem, iż zobowiązanym do wypłaty odszkodowania był Skarb Państwa. Zgodnie z art. 12 dekretu z 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 1960 r. nr 18 poz. 111): "1. Przedsiębiorstwo państwowe odpowiada tylko za swoje zobowiązania: odpowiedzialność jego nie rozciąga się na zobowiązania Skarbu Państwa ani innego przedsiębiorstwa państwowego. 2. Za zobowiązania przedsiębiorstw państwowych Skarb Państwa nie odpowiada."

W wyniku przekształcenia Zakładu Energetycznego P. w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa, na podstawie ustawy z 5 lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz. U. z 1993 r. nr 16 poz. 69) oraz zarządzenia nr 193/Org/93 Ministra Przemysłu i Handlu z 9 lipca 1993 r., powstała Energetyka P. S.A. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ww. ustawy "spółka powstała w wyniku przekształcenia, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1, wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki przekształconych przedsiębiorstw państwowych." Natomiast w oparciu o treść art. 5 ust. 3 tej ustawy: "akt o podziale przedsiębiorstwa państwowego w spółki określa zasady podziału składników majątkowych, w tym wierzytelności i zobowiązań, przekształconego przedsiębiorstwa, między spółki, uprawnienia i obowiązki poszczególnych spółek, wynikające z decyzji administracyjnych dotyczących przekształconego przedsiębiorstwa oraz tryb zaspokajania zobowiązań powstałych przed podziałem". Niewątpliwe zatem w wyniku przekształcenia doszło do przeniesienia własności urządzeń linii napowietrznej 110 kV Starołęka - Żegrze na następcę prawnego Zakładu Energetycznego P..

Wojewoda zwrócił uwagę na to, że Energetyka P. S.A. była jedynym następcą podmiotu Zakład Energetyczny P. oraz przejęła cały majątek, należący uprzednio do tego podmiotu (wraz z urządzeniami linii napowietrznej 110 kV Starołęka - Żegrze) wobec czego w całości przeszły na spółkę obowiązki, związane z decyzją Zarządu Gospodarki Terenami w P. z [...] września 1982 r., znak [...], a zatem była zobowiązana do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości.

Zdaniem Wojewody późniejsze zmiany - tj. połączenie Energetyki Poznańskiej S.A. z Energetyką S. S.A., Zakładem Energetycznym G. S.A., Z. Zakładem Energetycznym S.A. oraz Zakładem Energetycznym B. S.A., które to w trybie art. 491 i następnych ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1577, z późn. zm.), wniosły swoje majątki do Energetyki P. S.A. oraz zmiana nazwy z Energetyka P. S.A. na Grupa Energetyczna E. S.A. (i dalej na firma B S.A.) nie przeniosły ww. obowiązku na inne podmioty.

Wojewoda podkreślił, że kolejne, istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy wydarzenie miało miejsce [...] czerwca 2007 r., kiedy to zawarto umowę, mocą której firma B S.A. zbyła na rzecz firma A sp. z o.o. aport w postaci oddziału firma B S.A. W ww. umowie wskazano, powtarzając treść art. 554 k.c., że nabywca przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela. Zdaniem organu finalnie obowiązek odszkodowawczy, wynikający z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. i odnoszący się do nieruchomości, obejmującej działki nr [...] i [...], leży zarówno po stronie firma B S.A., jak i E. O. S.A.

W kontekście ustalenia kwoty należnego odszkodowania, Wojewoda wskazał natomiast, iż operat sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego T. S. jest kompleksowy, rzetelny i może stanowić podstawę do ustalenia odszkodowania. Zdaniem Wojewody operat szacunkowy prawidłowo opisuje rzeczywistość, a mianowicie przedmiot wyceny w postaci obecnych działek nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. Biegły prawidłowo określił powierzchnię wycenianych działek, a także ich funkcję w planie zagospodarowania przestrzennego. Zgodnie z ustaleniami miejscowego planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta P. z [...] sierpnia 1975 r., dawna działka nr [...] znajdowała się na styku terenów o różnym przeznaczeniu. Zdecydowana część obejmuje obszar oznaczony symbolem P - teren intensywnego zagospodarowania z przewagą koncentracji przemysłu, składów i baz. Pozostała część obejmuje teren komunikacyjny, stanowiący podstawową arterię układu komunikacyjnego i węzeł układu komunikacyjnego (ok. 1/3 powierzchni). Zdaniem Wojewody rzeczoznawca majątkowy prawidłowo opisał też nieruchomość, wyszczególniając wszystkie elementy, znajdujące się na działkach oraz powołując się na zgromadzone w sprawie dokumenty techniczne. W opinii Wojewody wskazane przez biegłego nieruchomości podobne dawały podstawę do przeprowadzenia analizy bowiem znajdowały się w podobnej lokalizacji, miały podobną powierzchnię i sąsiedztwo. Operat szacunkowy nie zawiera omyłek, niejasności lub błędów mogących rzutować na nieprawidłowość sporządzonej wyceny. Organ odwoławczy sprawdził obliczenia wykonane przez biegłego, konstatując, iż okazały się one w pełni prawidłowe. Dodał, że sporządzony operat jest zgodny z przepisami prawa. Zdaniem Wojewody mógł stanowić podstawę ustalenia odszkodowania w niniejszej sprawie.

Odnosząc się natomiast do zarzutów firma A sp. z o.o., organ wskazał, że na uwzględnienie zasługuje zarzut nieprawidłowego ustalenia przez organ I instancji podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, oznaczonej jako działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. Prezydent Miasta P. przyjął, iż podmiotem odpowiedzialnym w tym zakresie jest wyłącznie firma A sp. z o.o., tymczasem zgodnie z ustaleniami faktycznymi oraz oceną prawną, dokonaną przez Wojewodę, podmiotami zobowiązanymi do wypłaty odszkodowania są solidarnie firma A sp. z o.o. oraz firma B

Z kolei za błędną Wojewoda uznał argumentację firma A sp. z o.o., dotyczącą rzekomej odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa w niniejszej sprawie. Mając na uwadze treść przepisów dekretu z 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 1960 r. nr 18 poz. 111), a także kolejne, dokonane przekształcenia Zakładu Energetycznego P., organ wskazał, iż obowiązki, związane z decyzją Zarządu Gospodarki Terenami w P. z [...] września 1982 r., znak [...], przeszły na następcę prawnego Zakładu Energetycznego P..

Zdaniem Wojewody chybiony okazał się również argument o przedawnieniu roszczenia o odszkodowanie, przysługującego stronom. Do niniejszego postępowania administracyjnego nie mają zastosowania przepisy Kodeksu cywilnego regulujące przedawnienie.

Końcowo organ wskazał, że nie doszło również do naruszenia przepisów postępowania.

Skargę na decyzję Wojewody wniosły firma B S.A. i firma A sp. z o.o.

firma B S.A. w swej skardze wniosła o stwierdzenie nieważność decyzji Wojewody w całości względnie jej uchylenie oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. Zarzuciła zarazem naruszenie:

– art. 156 § 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji wobec firma B S.A., która nie brała udziału w postępowaniu i w związku z tym nie była stroną postępowania, a tym samym zachodzi nieważność postępowania,

– art. 28 k.p.a. poprzez pominięcie udziału firma B S.A. jako strony w postępowaniu, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, że zaskarżona decyzja dotyczy jej interesu prawnego, skoro został na nią nałoży obowiązek zapłaty wysokiego odszkodowania,

– art. 35 ust. 1 i 2 w zw. z art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. w związku z art. 129 ust. 5 u.g.n. przyjęcie, że w zaistniałym stanie faktycznym nie wystąpiły przesłanki wyłączające możliwość domagania się przez wnioskodawcę odszkodowania,

– art. 132 ust. 6 i art. 132 ust. 5 u.g.n. w związku z art. 124 ust. 1 i art. 124b ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 107 K.p.a. poprzez przyjęcie, że firma B S.A. jest podmiotem zobowiązanym do zapłaty odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości i w konsekwencji niezasadne przyjęcie, że w zaistniałym stanie faktycznym nie wystąpiły przesłanki wyłączające możliwość domagania się przez wnioskodawcę odszkodowania,

– art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 oraz art. 36 u.z.t.w.n. w zw. z art. 107 K.p.a. poprzez przyjęcie, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa polegający wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie może zostać orzeczony w stosunku do pomiotu prywatnego, jakim jest firma B S.A., który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa,

– art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n. poprzez przyjęcie, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa, polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie, to jest za działanie Państwa w sferze imperium, może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego jakim jest firma B S.A.,

– art. 118 K.c. poprzez zasądzenie odszkodowania, podczas gdy organ powinien przy wydawaniu decyzji uwzględnić, że roszczenie przedawniło się.

W drugiej skardze firma A sp. z o.o. (oznaczonej pierwotnie sygn. II SA/Po [...], sprawy zostały połączone do wspólnego rozpoznania- uw. Sądu) wniosła o uchylenie decyzji obu instancji zarzucając naruszenie:

1. art. 132 ust. 6 i 132 ust. 5 u.g.n w zw. z art. 124ust. 1 i 124 b ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 107 k.p.a. poprzez przyjęcie, że firma A sp. z o.o jest podmiotem obowiązanym do zapłaty odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości lub jednostką organizacyjną, która uzyskała zezwolenia na założenie przewodów i urządzeń albo zezwolenie na wykonie czynności związanych z konserwacją, remontami i usuwaniem awarii albo przedsiębiorcą wykonującym na podstawie koncesji działalności w zakresie poszukiwania, rozpoznawania lub wydobywania kopalin objętych własnością górniczą, a także nie wskazanie podstawy prawnej nałożonego na w/w podmiot obowiązku oraz nie wskazanie podstaw odpowiedzialności solidarnej,

2. art. 129 ust. 5 i art. 132 ust. 6 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 i 36 ustawy z dnia 12.03.1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w zw. z art. 107 k.p.a. oraz w zw. z art. 12 dekretu z 26.10.1950r. o przedsiębiorstwach państwowych poprzez przyjęcie, że:

a/ publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa, polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa (w szczególności w sensie administracyjnoprawnym),

b/ pierwotnie zobowiązanym do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości był Zakład Energetyczny P. w P., w sytuacji w której art. 12 dekretu z 1950r. odnosi się do zobowiązań a nie uprawnień a decyzja wywłaszczeniowa z 1982r. została wydana na rzecz Skarbu Państwa i to Skarb Państwa był zobowiązany do wypłaty odszkodowania,

3. art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12.03.1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości poprzez przyjęcie, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa, polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie, tj. za działania Państwa w sferze imperium może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa ( w szczególności w sensie administracyjnoprawnym), a który działa w sferze publicznej wyłącznie w zakresie sfery dominium,

4. art. 11 k.p.a. poprzez niewystarczające umotywowanie i wyjaśnienie zapadłego rozstrzygnięcia,

5. art. 118 k.c. poprzez zasądzenie odszkodowania, podczas gdy organ powinien przy wydawaniu decyzji uwzględnić, że roszczenie o odszkodowanie przedawniło się na zasadach określonych w kodeksie cywilnym,

6. art. 8 ust. 2 i 3 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych z dnia 13.07.1990r. poprzez

a/ przyjęcie, że firma A sp. z o.o. jest następcą prawnym Skarbu Państwa bądź przedsiębiorstwa państwowego Zakład Energetyczny P. w P.,

b/ przyjęcie wbrew treści art. 8 ust. 3 ustawy, że na firma A sp. z o.o. przechodzą z mocy ustawy uprawnienia i obowiązku przekształconego przedsiębiorstwa wynikające z decyzji administracyjnych

7. art. 2 ust. 1, art. 4 ust. 1 pkt 2 oraz art. 5 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 5.02.1993r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa poprzez

a/ przyjęcie, że firma A sp. z o.o. jest następcą prawnym Skarbu Państwa bądź przedsiębiorstwa państwowego Zakład Energetyczny P. w P.,

b/ przyjęcie, że firma A sp. z o.o. jest następcą prawnym firma B S.A. w znaczeniu pełnej sukcesji praw i obowiązków, które firma B S.A. (poprzednia nazwa Energetyka P.) nabyła na podstawie ustawy z 1993r.

8. art. 7, 77, 80 i 84 k.p.a. poprzez uchybienie obowiązkowi podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i obowiązkowi wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, w szczególności:

a/ nie zbadanie i brak jakiejkolwiek oceny relacji podmiotowych związanych z sukcesją między Skarbem Państwa a Zakładem Energetycznym P. w P., Zakładem Energetycznym w P. a firma B S.A., firma B S.A. a firma A sp. z o.o.,

b/ nie zbadanie podstaw nabycia urządzeń przesyłowych przez firma A sp. z o.o.,

c/ nie zbadanie treści "aktu o podziale przedsiębiorstwa państwowego w spółki" i nie wskazanie konkretnych zapisów takiego aktu, które przenosiłyby obowiązek wypłaty odszkodowania ze Skarbu Państwa na rzecz innego podmiotu,

d/ nie wystąpienie o udzielenie informacji i przesłanie dokumentów w stosunku do firma B S.A., tj. następcy Skarbu Państwa w zakresie dominium dotyczących urządzeń przesyłowych po dniu 5.12.1990r.,

e/ brak zbadania księgi wieczystej wnioskodawcy, tj. sprawdzenia pochodzenia działki w celu weryfikacji czy decyzja wywłaszczeniowa dotyczy omawianej nieruchomości,

f/ brak wyczerpującego zgromadzenia i zbadania materiału dowodowego wskutek czego nieprawidłowo ustalono wartość odszkodowania za wywłaszczenie

9. art. 5 ust. 1 i 5 ust. 3 oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5.02.1993r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na tym, że

a/ organ przyjął, że na rzecz poprzednika prawnego skarżącej przeszedł publicznoprawny obowiązek administracyjny wypłaty odszkodowania, pomimo że źródło takiego obowiązku winno wynikać z "aktu o podziale przedsiębiorstwa państwowego w spółki",

b/ przyjął, że w akcie o podziale przedsiębiorstwa zawarte zostały takiego rodzaju konkretne zapisy,

c/ przyjął, że w akcie o podziale przedsiębiorstwa można swobodnie dysponować obowiązkiem administracyjnym Skarbu Państwa,

10. niewłaściwe zastosowanie art. 554 w zw. z art. 551k.c.poprzez niezasadne przyjęcie, że

a/ przepis ten może stanowić podstawę odpowiedzialności solidarnej za zobowiązania publicznoprawne, w sytuacji, w której firma A sp. z o.o. nie wiedziała o takiego rodzaju zobowiązaniach w dniu 1 lipca 2007r., w szczególności o roszczeniu dochodzonym w niniejszym postępowaniu przez właściciela nieruchomości,

b/ wskazana w nim odpowiedzialność solidarna dotyczy obowiązków o charakterze publicznoprawnym,

c/ dług stanowi składnik pasywów, które stanowią składniki przedsiębiorstwa, które mogą zostać przeniesione wraz z przedsiębiorstwem.

W odpowiedzi na skargi Wojewoda wniósł o ich oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i uznając zarzuty obu skarg za bezzasadne. Odnosząc się do zarzutów firma B S.A. dotyczących naruszenia art. 156 §1 k.p.a. i art. 28 k.p.a. Wojewoda uznał je za bezzasadne. Wskazał, że przez całe postępowanie, prowadzone zarówno przez organ I, jak i II instancji, firma B S.A. była uznawana za stronę postępowania. Organ I instancji orzekł o zobowiązaniu do wypłaty odszkodowania jedynie firma A sp. z o.o. ale swoją decyzję skierował również do firma B S.A. ( jak i inne pisma, kierowane do stron w tym postępowaniu). Udział firma B S.A. nie został pominięty.

Postanowieniem z [...] września 2019r. sprawa o sygn.. II SA/Po [...] ze skargi firma A sp. z o.o. została połączona ze sprawą o sygn. II SA/Po [...] ze skargi firma B S.A. do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia i dalszego prowadzenia pod sygn. II SA/Po [...].

Postanowieniem z dnia [...] września 2019r. w sprawie o sygn. II SA/Po [...] WSA w Poznaniu omówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2020r. (sygn.. I OZ [...]) zażalenie firma A sp. z o.o na powyższe postanowienie zostało przez NSA oddalone.

W piśmie z dnia [...] maja 2020r. firma A sp. z o.o podniosła, że niezasadne jest nabycie prawa do odszkodowania przez spadkobierców, w sytuacji gdy przedmiotowe odszkodowanie ma charakter publicznoprawny i z uwagi na brak konkretnego przepisu prawa administracyjnego nie przedawnia się.

Niniejsza sprawa na podstawie art. 15 zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID – 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 – dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).

Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Wojewody podlega uchyleniu.

W przedmiotowej sprawie bezsporne było, że:

1. Decyzją z [...] września 1982 r. znak [...] Zarząd Gospodarki Terenami w P. zezwolił Zakładowi Energetycznemu P. na czasowe zajęcie nieruchomości obejmującej działkę nr [...] (przy ul. [...] i [...] w P.), położonej w pasie budowy zaprojektowanej linii napowietrznej 110 kV Starołęka- Żegrze,

2. W dniu wydania decyzji własność nieruchomości przysługiwała K. i Z. S., na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej,

3. Nie wypłacono odszkodowania za straty spowodowane budową linii, nie ustanowiono służebności przesyłu,

4. Wnioskiem z [...] lutego 2018 r. Z. S. (jedyny spadkobierca K. S.) zwróciła się do Prezydenta Miasta P. o ustalenie i wypłatę odszkodowania za częściowe wywłaszczenie nieruchomości pod budowę urządzeń elektroenergetycznych wysokiego napięcia 110 kV,

9. Przedsiębiorstwo Państwowe Zakłady Energetyczne P. zostało przekształcone w spółkę Energetyka P. S.A. na podstawie zarządzenia Ministra Przemysłu i Handlu z 9 lipca 1993 r., nr 193/Org/93 a następnie aktu przekształcenia z 12 lipca 1993 r., rep. Nr A [...]. W związku z połączeniem Energetyki Poznańskiej S.A. z Energetyką S. S.A., Zakładem Energetycznym G. S.A., Z. Zakładem Energetycznym S.A. oraz Zakładem Energetycznym B. S.A, które miało miejsce 2 stycznia 2003 r. Energetyka P. S.A. zmieniła nazwę na Grupa Energetyczna E. S.A. a następnie na firma B S.A. W dniu 30 czerwca 2007 r. nastąpiło wydzielenie Spółki firma A Sp. z o.o., która weszła we wszystkie prawa i obowiązki Spółki firma B S.A,, wynikające z działalności dystrybucyjnej (akt notarialny z [...] czerwca 2007 r., rep. A nr [...]). Obecnie zadania polegające na dystrybucji energii elektrycznej na obszarze, na którym znajdują się przedmiotowe działki wykonuje spółka firma A Sp. z o.o. z siedzibą w P.,

7. Zaskarżoną decyzją ustalono odszkodowanie w wysokości [...] zł na rzecz Z. S. i do jego zapłaty zobowiązano solidarnie firma B S.A. i firma A sp. z o.o.,

Jak wynikało z art. 35 i 36 ustawy wywłaszczeniowej, organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogły za zezwoleniem naczelnika gminy, a w miastach prezydenta lub naczelnika miasta (dzielnicy) zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach - zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową - ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Osobom upoważnionym przez właściwy organ, instytucję lub przedsiębiorstwo państwowe przysługiwało prawo dostępu do tych przewodów i urządzeń w celu wykonywania czynności związanych z ich konserwacją. Odszkodowanie za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 strony ustalały na podstawie wzajemnego porozumienia; w razie sporu wysokość odszkodowania ustalał na wniosek zainteresowanej strony naczelnik gminy, a w miastach prezydent lub naczelnik miasta (dzielnicy). Wskazane przepisy art. 35 i art. 36 zostały zamieszczone w rozdziale piątym omawianej ustawy, jako regulujące szczególny tryb wywłaszczenia. Z brzmienia tych przepisów wynika, że właścicielom nieruchomości, którzy doznali strat wynikłych z przeprowadzenia inwestycji przysługiwało na ich wniosek odszkodowanie (art. 36 ust. 1). Na podstawie art. 36 ust. 1 można było dochodzić odszkodowania za straty w zakresie zmniejszenia wartości nieruchomości, czyli odszkodowania wykraczającego poza zakres strat określonych w art. 36 ust. 2, tj w zasiewach, uprawach i plonach. Kwestia ta była przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, który w uchwale z 20 stycznia 2010 r. sygn. akt III CZP 116/09 pub. ONSC - Zb. dod. 2010 r. nr C poz. 92, str.145, w sposób jednoznaczny stwierdził, że regulując w art. 36 ust. 1 odszkodowanie należne właścicielowi nieruchomości objęto nim wszelkie straty związane z założeniem i przeprowadzeniem przewodów lub urządzeń, o czym mowa w art. 35 powyższej ustawy, włącznie ze zmniejszeniem wartości nieruchomości – pogorszeniem nieruchomości.

Odszkodowanie, inaczej niż w innych formach wywłaszczenia, nie wynikało jedynie z samego faktu wywłaszczenia, zgodnie bowiem z art. 36 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej właścicielowi nie przysługiwało prawo do odszkodowania, jeżeli pomimo ograniczenia nie poniósł szkody

Ustawa z 12 marca 1958r. utraciła moc z dniem 1 sierpnia 1985r. a wniosek skarżącej został złożony 22 lutego 2018, tj. w czasie obowiązywania aktualnej ustawy o gospodarce nieruchomościami. Obecnie odpowiednikiem instytucji z art. 35 ustawy wywłaszczeniowej jest regulacja zawarta w art. 124 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (powoływanej w tekście jako "u.g.n."). Zgodnie z ust. 1 tego artykułu starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, może ograniczyć, w drodze decyzji, sposób korzystania z nieruchomości przez udzielenie zezwolenia na zakładanie i przeprowadzenie na nieruchomości ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, jeżeli właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości nie wyraża na to zgody. Ograniczenie to następuje zgodnie z planem miejscowym, a w przypadku braku planu, zgodnie z decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego.

Zasady przyznawania odszkodowania za tego rodzaju ingerencję określa art. 128 ust. 4 u.g.n, zgodnie z którym odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126. Odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu. Regułą przy tym jest, że w przypadku ograniczenia przewidzianego w art. 124 ust. 1 u.g.n. wydaje się odrębną decyzję o odszkodowaniu, co wynika z art. 129 ust. 5 pkt 1 u.g.n., zgodnie z którym starosta wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu także w sytuacji gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Przepis art. 129 ust. 5 u.g.n. ma przy tym zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie u.g.n., czyli do stanów faktycznych polegających na odjęciu, przejęciu lub ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania (por. m.in. wyrok NSA z 16 kwietnia 2016r. sygn. I OSK 2035/13, wyrok WSA w Poznaniu z 14 maja 2015r., sygn. II SA/Po 180/15). Przepis ten ma zastosowanie zarówno do sytuacji pozbawienia praw do nieruchomości na skutek wywłaszczenia, jak i ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, o których mowa w art. 120 i art. 124-126 u.g.n., a odszkodowanie, o jakim w nim mowa wynikać może zarówno z przepisu art. 128 ust. 1 u.g.n. w sytuacji pozbawienia prawa, jak i z art. 128 ust. 4 u.g.n. w razie jego ograniczenia (por. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2014r., sygn.. I OSK 147/13, wyrok NSA z dnia 29 czerwca 2016r., sygn.. I OSK 2306/14). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny podejmując uchwałę z 10 kwietnia 2006 r. sygn. I OPS 1/06, w sytuacjach, kiedy ustawodawca nie wypowiada się wyraźnie w kwestii przepisów przejściowych, należy przyjąć, że nowa ustawa ma z pewnością zastosowanie do zdarzeń prawnych powstałych po jej wejściu w życie, jak i do tych, które miały miejsce wcześniej jednak trwają dalej - po wejściu w życie nowej ustawy. Z retrospektywnością prawa mamy zaś do czynienia wtedy, gdy przepisy nowego prawa regulują zdarzenia bądź stosunki prawne o charakterze "otwartym", ciągłym, takie, które nie znalazły jeszcze swojego zakończenia ("stosunki w toku"), które rozpoczęły się, powstały pod rządami dawnego prawa i trwają dalej, po wejściu w życie przepisów nowej ustawy. Akcentowano przy tym, że przyjęte przez ustawodawcę ustalenia w zakresie przepisów intertemporalnych, czy też przyjęte przez organ w drodze wykładni reguły intertemporalne w przypadku braku regulacji ustawowych, nie mogą naruszać podstawowych zasad konstytucyjnych. Stanowisko to podzielił Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach z 21 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 1111/08; z 26 sierpnia 2014 r. sygn. akt I OSK 147/13; z 16 kwietnia 2015 r. sygn. akt I OSK 2035/13 i 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1857/15. Podziela je także Sąd orzekający w niniejszej sprawie. Skoro odszkodowanie za ograniczenie prawa własności zajętej pod budowę linii energetycznej nie zostało dotychczas w pełnym wymiarze przyznane, brak jest przeszkód do ustalenia odszkodowania w określonym wymiarze w oparciu o art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. nadmienić należy, że w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości nie została również ustanowiona służebność przesyłu. W przedmiotowej sprawie Sąd podzielił więc stanowisko organów, że przesłanki warunkujące możliwość ustalenia odszkodowania, przewidziane w art. 128 ust. 4 u.g.n. zostały spełnione.

Osobą uprawnioną do żądania odszkodowania za wywłaszczenie - w tym także za szczególną jego postać przewidzianą w art. 124 u.g.n., a jeszcze wcześniej m.in. w art. 35 ustawy wywłaszczeniowej - jest "osoba wywłaszczona" (art. 128 ust. 1 u.g.n.), czyli podmiot będący właścicielem nieruchomości w dacie dokonywania jej wywłaszczenia. Jak wynika z ustaleń organów obu instancji w dacie wywłaszczenia nieruchomość oznaczona numerem [...] stanowiła własność małżonków S., na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej. K. S. zmarł [...] grudnia 2008 r. i na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego P. - N. M. i W. w P. z [...] marca 2009 r., sygn. akt I Ns [...], spadek po zmarłym mężu nabyła w całości Z. S. (k. 317). Wobec czego Z. S. co do [...] (swojego udziału w nieruchomości) jest osobą wywłaszczoną, a co do [...] spadkobiercą po mężu. W związku z tym nie ulega wątpliwości, że co do swojego udziału jako osoba wywłaszczona Z. S. mogła ubiegać się o przyznanie odszkodowania. Należy jednak poczynić rozważania co do udziału, który odziedziczyła po mężu.

W orzecznictwie wykształciły się dwa konkurencyjne poglądy co do tego, czy uprawnionymi do ustalenia na ich rzecz i wypłaty odszkodowania są następcy prawni pod tytułem ogólnym. Wykształcił się pogląd przyznający im takie prawo. Uznano, że uprawnionym jest, na zasadach ogólnych, także następca prawny wywłaszczonego na mocy sukcesji uniwersalnej, a więc przede wszystkim spadkobierca poprzedniego właściciela będącego osobą fizyczną. Taki krąg podmiotów legitymowanych, jest bowiem generalnie charakterystyczny dla żądań (roszczeń) powstających w związku z wywłaszczeniem nieruchomości. Potwierdza to przepis art. 136 ust. 3 u.g.n., który w odniesieniu do bodaj nie mniej istotnego rodzaju takich żądań (roszczeń) - jakim jest żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która stała się zbędna na cel wywłaszczenia - expressis verbis przesądza, że z takim żądaniem może wystąpić tylko poprzedni właściciel lub jego spadkobierca. Również te podmioty - poprzedni właściciel względnie jego następca prawny pod tytułem ogólnym - są co do zasady legitymowane do występowania z żądaniem odszkodowania za dokonane wywłaszczenie, czy też ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości w związku z założeniem, przeprowadzeniem urządzeń przesyłowych, i to bez względu na to, czy przyjmie się tezę o publicznoprawnym, czy cywilnoprawnym charakterze tego żądania (roszczenia; por. wyrok NSA z 10 listopada 2017r., sygn. I OSK 793/17).

W orzecznictwie znaleźć można również poglądy, zgodnie z którymi przy zastosowaniu do stanów dawnych art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. uprawnionymi mogą być jedynie adresaci decyzji, brak bowiem przepisów szczególnych uzasadniających możliwość przejścia prawa. W dwóch aktualnych orzeczeniach NSA (wyrok z 28 maja 2019r., sygn.I OSK 993/19, wyrok z 29 maja 2019r I OSK 740/19 ) wyrażono pogląd, że odszkodowanie o którym mowa w art. 129 ust. 5 pkt 3 przysługuje tylko wywłaszczonemu. Nie ma bowiem zarówno w przepisach u.g.n. jak i w ustawie wywłaszczeniowej podstawy prawnej przyznającej to prawo również następcom prawnym wywłaszczonego. Wywodzono ją z przepisów dotyczących roszczeń o charakterze cywilnym przy jednoczesnych odmówieniu stosowania do tych roszczeń przepisów o przedawnieniu z k.c. (o czym dalej w niniejszym uzasadnieniu) czy odmowie przejścia prawa na następców syngularnych, co było swoistym brakiem konsekwencji w dokonywanej wykładni.

W ocenie sądu orzekającego w niniejszej sprawy zasadny jest pogląd drugi a mianowicie ten, który nie uprawnia zarówno następców syngularnych jak i uniwersalnych do wystąpienia do organu o ustalenie i wypłatę odszkodowania. Oprócz argumentacji o braku podstawy prawnej do przyznania legitymacji spadkobiercom osoby wywłaszczonej zauważyć należy, że w omawianej sprawie o odszkodowanie za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomosci , którego możliwość ustalenia na podstawie art. 128 ust. 4 u.g.n. wynika z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g..n nie uzasadnia uznania, że zachodzi tu zasada oficjalności. Do jego ustalenia i wypłaty niezbędne jest złożenie wniosku przez zainteresowaną stronę (art. 36 ust. 1 ustawy z 1958r.) w razie sporu. Ze sporem mamy do czynienia zarówno w sytuacji gdy strony nie mogą dojść do porozumienia co do wysokości kwoty odszkodowania, jak i w sytuacji, gdy jedna strona uznaje, że w ogóle nie jest zobowiązana do zapłaty. Podkreślić należy, że ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, inaczej niż w innych rodzajach wywłaszczenia, nie zawsze skutkować musi przyznaniem prawa do odszkodowania. Zgodnie z art. 36 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej właścicielowi nie przysługuje prawo do odszkodowania, jeżeli pomimo ograniczenia nie poniósł szkody. Wniosek o odszkodowanie za ograniczenie sposobu korzystania może więc ale nie musi być złożony, może ale nie w każdym wypadku skutkuje ustaleniem odszkodowania. Z tego, zdaniem sądu wynika konkluzja, że na etapie przed złożeniem wniosku możliwość wystąpienia z roszczeniem o odszkodowanie stanowi ekspektatywę administracyjną, która podlegałaby sukcesji jedynie w razie wyraźnego umocowania prawnego. Na tym etapie nie można jeszcze tej ekspektatywy rozpatrywać w kategorii ogółu praw i obowiązków majątkowych podlegających ogólnym zasadom dziedziczenia. Nie można również uznać, że jest ona prawem o charakterze rzeczowym przysługującym każdoczesnemu właścicielowi nieruchomości. Roszczenie o odszkodowanie i zobowiązanie do zapłaty urzeczywistnia się w tym konkretnym wypadku nie z chwilą dokonania wywłaszczenia a z chwilą złożenia wniosku. O szkodzie (stracie) w tego typu sprawach można mówić najwcześniej nie w momencie uostatecznienia decyzji o ograniczenie sposobu korzystania tylko dopiero po wykonaniu prac. Prawo złożenia wniosku przysługiwało i przysługuje wyłącznie wywłaszczonemu, tj. adresatowi decyzji i nie podlega sukcesji. Nadto wniosek taki nie może być traktowany jako cywilnoprawne oświadczenie woli, gdyż jest to oświadczenie procesowe zawierające jedynie żądanie wszczęcia postępowania, którego źródłem są normy prawa publicznego. Samo oświadczenie (żądanie) strony ma w związku z tym również charakter publicznoprawny. Nie podlega sukcesji i swobodnemu rozporządzaniu. (por. wyrok NSA z dnia 8.01.2014r., sygn. I OSK 1471/12).

Należy jednak zwrócić uwagę, że w niniejszej sprawie potencjalnie możliwa jest sytuacja, w której skarżącej przysługiwałoby prawo do całości odszkodowania. Decyzją administracyjną z [...] września 1982 r. działka nr [...] w części została przeznaczona pod budowę napowietrznej linii energetycznej, czym ograniczono sposób korzystania z niej. W decyzji z 1982 r. zawarto zapis, iż "wysokość odszkodowania za ewentualne straty związane z wykonywaniem robót strony ustalą w drodze porozumienia. W przypadku sporu między stronami co do wysokości odszkodowania kwotę tę ustali Zarząd Gospodarki Terenami w P.". W aktach sprawy znajduje się również pismo z [...] października 1982 r. skierowane do K. S. (jak wynika z jego treści- w odpowiedzi na jego pismo z [...] października 1982 r. uw. Sądu), w którym wskazano że "Zakład Energetyczny P. został zobowiązany do oszacowania nieruchomości podlegających zajęciu. Oszacowanie to dokonane przez biegłych będzie podstawą do ustalenia odszkodowania za straty wynikłe na skutek budowy linii energetycznej. Odszkodowanie to, zgodnie z pkt IV decyzji winno zostać ustalone w drodze porozumienia z inwestorem. Gdy do takiego porozumienia nie dojdzie kwotę odszkodowania ustali Zarząd w drodze decyzji" (k. 150 akt I instancji).

W aktach sprawy Sąd nie odnalazł pisma męża skarżącej z [...] października 1982 r. Z odpowiedzi jakiej udzielono panu S. i wynika, że zwracał się do organu w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Mogło być tak, że jego pismo z 1982 r. stanowiło wniosek o wypłatę odszkodowania, co miałoby wpływ na możliwość jego dochodzenia aktualnie przez skarżącą. Jeśli K. S. wniósł o odszkodowanie jego roszczenie podlegałoby dziedziczeniu przez skarżącą. Wtenczas skarżąca mogłaby dochodzić odszkodowania nie tylko co do swojego udziału, ale i [...] która przysługiwała mężowi. Niemniej jednak byłoby to możliwe jedynie w sytuacji złożenia wniosku inicjującego postępowanie w sprawie wypłaty odszkodowania. Wtenczas, omówiona wcześniej ekspektatywa podlegałaby urzeczywistnieniu- a w konsekwencji dziedziczeniu przez skarżącą.

Sumując, uznać należy, że w sprawie mogą mieć miejsce dwie sytuacje. Jest możliwe, że wniosek o ustalenie odszkodowania był złożony już w latach 80, krótko po przejęciu nieruchomości. Jest też możliwe, że z wnioskiem skarżąca zwróciła się dopiero w 2018 r. W tej sytuacji organ powinien go procedować, jednak z uwzględnieniem tego, że skarżąca jest osobą wywłaszczoną co do ˝ nieruchomości.

Z uwagi na powyższe należało uchylić decyzję organu II instancji, gdyż nie wyjaśniono dokładnie stanu faktycznego sprawy. Weryfikacja tych okoliczności, w szczególności ewentualnego wniosku męża skarżącej, będzie rzutować na ostateczną wysokość odszkodowania.

Należy odnieść się również do kwestii solidarnego zobowiązania przez Wojewodę firma B S.A. i firma A sp. z o.o. do zapłaty odszkodowania na rzecz Z. S., jak i zarzutu spółek o odpowiedzialności Skarbu Państwa za jego wypłatę.

Decyzja z 1982r. zezwalająca na czasowe zajęcie nieruchomości w celu budowy linii energetycznej 110 kV wskazywała jako uprawniony nieistniejący Zakład Energetyczny P.. Z akt sprawy wynika, że obecnie na podstawie tego zezwolenia stan ograniczenia nieruchomości trwa, posadowione są tam linie (por. k. 234), których właścicielem jest spółka firma A sp. z o.o. Skoro ona jest beneficjentem zezwolenia, właścicielem linii to i ona jest podmiotem zobowiązanym do zapłaty odszkodowania. Zarówno pod rządami ustawy z 1958r. (art. 36 ust.1) jak i obecnie (art. 132 ust. 6) beneficjent zezwolenia jest podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania. Skarżące [...] nie wykazały, że właścicielem linii i beneficjentem zezwolenia jest inny podmiot. Organ we własnym zakresie ustalał, czy skarżące są następcami prawnymi Zakładu Energetycznego, co dodatkowo potwierdziło tezę o tym, że aktualnym beneficjentem wyposażonym w majątek nieistniejącego Zakładu jest E. O.. W ocenie Sądu orzekającego kwestie związane z aportem i ewentualną odpowiedzialnością solidarną podmiotu wnoszącego go pozostają poza zakresem niniejszego postępowania. Zainteresowani, w razie sporu mogą ewentualnie uregulować te kwestie na drodze innych postępowań, organy administracji nie są uprawnione do ich rozstrzygania. Tym samym zgłoszone w skardze zarzuty w tym zakresie jako bezprzedmiotowe nie wymagały szczegółowej analizy. W niniejszej sprawie na podstawie art. 136 ust. 6 ugn w zw. z art. 123 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 36 ust. 1 zobowiązanym jest podmiot, który jest właścicielem sieci i beneficjentem zezwolenia. Nie ma żadnych podstaw prawnych, by uznać, że w tej sytuacji zobowiązanym winien być Skarb Państwa. Niewątpliwie bowiem wydana w 1982 r. decyzja traktowana jest również przez firma A sp. z o.o jako nadal obowiązujące zezwolenie znajdującego obecnie umocowanie w treści art. 124 u.g.n. Nie miało ono charakteru jednorazowego czy czasowego ograniczenia własności (mimo sformułowania, choć bez daty końcowej) co uzasadniać miałoby tezę o zobowiązaniu tylko podmiotu wskazanego w decyzji a w przypadku jego braku Skarb Państwa. Ograniczenie to ma charakter trwały a jego beneficjentem nie był tylko Zakład Energetyczny ale po kolei wszystkie wskazane w decyzji podmioty – obecnie od 2007r., czyli w dacie złożenia wniosku firma A sp z o.o. Skutek decyzji w postaci ograniczenia trwa, a jego beneficjentem jest właśnie firma A sp. z o.o. W ocenie Sądu art. 132 ust. 6 u.g.n stosowany do stanów dawnych winien być interpretowany w ten sposób, że odpowiedzialność za odszkodowanie ponosi gestor sieci a zarazem obecnie korzystający z ograniczenia orzeczonego w trybie art. 35 ustawy z 12 marca 1958r. Istotne jest tu nie następstwo prawne a powiązanie administracyjne. Nadto przy uznaniu, że roszczenie, a i zobowiązanie urzeczywistnia się z chwilą złożenia wniosku przez wywłaszczonego a to nastąpiło aktualnie nie ma znaczenia kto w dacie wywłaszczenia mógł wypłacić odszkodowanie, czy był to Skarb Państwa czy inny podmiot – istotne jest bowiem to, kto w chwili złożenia wniosku i nadal jest beneficjentem ograniczającej korzystanie z nieruchomości decyzji. ( tak też w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 26.02.2020r., sygn. II SA/po 456/19).

W świetle powyższego niezasadne było stanowisko skarżących spółek i zgłoszone zarzuty sprowadzające się do wykazania, że zobowiązanym do wypłaty odszkodowania winien być Skarb Państwa.

Z wyżej opisanego przyczyn wynika, że Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę nie podziela wyrażonego w wyroku tut. sądu w sprawie II SA/Po [...] poglądu co do solidarnej odpowiedzialności spółek w sprawach dotyczących odszkodowania za ograniczenie prawa do korzystania z nieruchomości w trybie ustawy z 12 marca 1958r. Z uwagi na to koniecznym stało się uchylenie decyzji Wojewody. W ocenie Sądu firma B S.A. nie powinna występować w charakterze podmiotu zobowiązanego do zapłaty odszkodowania. Z tych względów Sąd uznał za zbędne rozważania dotyczące podniesionych przez firma B S.A. zarzutów odnośnie skierowania decyzji do podmiotu nie będącego stroną oraz aspektów następstwa prawnego tej spółki względem Skarbu Państwa.

W zakresie zgłoszonego w obu skargach zarzutu przedawnienia roszczenia o odszkodowanie (art. 118 k.c.) trzeba wyjaśnić, że generalnie prawo administracyjne nie przewiduje instytucji przedawnienia, jakie jest zasadą w prawie cywilnym. Tylko wówczas, gdy przepisy wyraźnie to regulują przedawnienie na gruncie prawa administracyjnego istnieje. Brak jest podstaw do konstruowania przedawnienia żądania zgłoszonego w niniejszej sprawie, które nie dotyczy roszczenia przedawniającego się z mocy ustawy określonego w art. 36 ust. 2 ustawy 1958 r. Charakter dochodzonego prawa nie wykazuje przy tym cech cywilistycznych, skoro poddane zostało kognicji organów administracyjnych i na podstawie przepisów prawa administracyjnego jest realizowane. Pomimo tego, że ma charakter majątkowy, to podlega jego regułom (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 460/08, LEX nr 515984).

Przepis art. 36 ust. 1 ustawy z 1958 r. nie określał terminu dochodzenia roszczeń odszkodowawczych, nie przewidywał przedawnienia dochodzenia tych roszczeń. Zatem prawo żądania odszkodowania, wynikające z inwestycji przeprowadzonych na podstawie decyzji z 1982 r., z tytułu ograniczenia prawa nieruchomości, nie uległo przedawnieniu. Wniosek został złożony pod rządami aktualnie obowiązującej u.g.n., jednakże jest on skutkiem decyzji wydanej na podstawie ustawy z 1958 r. i dotyczy nieprzedawnionych roszczeń, które mogły być obecnie rozpatrywane na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Zgłoszony przez spółki zarzut przedawnienia nie był więc zasadny.

Chybiony był zarzut naruszenia art. 156 §1 k.p.a. (bez wskazania jednostek redakcyjnych) oraz art. 28 k.p.a. firma B S.A. była bowiem uczestnikiem postępowania administracyjnego w obu instancjach organów

Sąd nie podzielił również zarzutów co do operatu szacunkowego. Zdaniem Sądu organy, w zgodzie z zasadami postępowania dowodowego, oceniły przedstawiony operat szacunkowy, prawidłowo uznały go za wiarygodny dowód w sprawie i przyjęły za podstawę określenia wysokości odszkodowania (art. 130 ust. 1 i 2, art. 134 ust. 1 i 2 u.g.n.). Biegły wyceniał zmniejszenie wartości nieruchomości z zastosowaniem § 43 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz.U. Nr 207, poz. 2109 ze zm.). Prawidłowo określił przedmiot wyceny, zastosował podejście porównawcze metodą korygowania ceny średniej, porównał transakcje nieruchomości gruntowych niezabudowanych na obszarze P., przeznaczone w planie miejscowym pod aktywizację gospodarczą, głównie pod zabudowę przemysłową, przemysłowo -usługową i usługową (k. 250 str. 11 operatu). Biegły określił wartość nieruchomości – przed podzieleniem jej linią WN oraz przy założeniu optymalnego wykorzystania gruntu po podziale, wybrał nieruchomości podobne do wycenianej, wskazał cechy rynkowe i ich wagi. Biegły zwrócił uwagę, że na zmniejszenie wartości nieruchomości miały wpływ zmiana warunków korzystania z nieruchomości, zmiana przydatności użytkowej nieruchomości, trwałe ograniczenie w sposobie korzystania z nieruchomości oraz zmniejszenie wartości spowodowane obowiązkiem udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń. Wyliczając kolejno każdą z tych wartości biegły ustalił, że łączne odszkodowanie wynosi [...] zł.

W ocenie Sądu organy administracji miały podstawy do oceny sporządzonego w sprawie operatu szacunkowego jako rzetelnego i kompletnego.

Sumując Sąd uznał, że zasadne jest uchylenie zaskarżonej decyzji z uwagi na dwie kwestie- niewystarczające ustalenie czy skarżąca może ubiegać się o odszkodowanie jedynie co do swojego udziału (jako osoba wywłaszczona) czy co do całości oraz ze względu na zobowiązanie do zapłaty odszkodowania firma A sp. z o.o. solidarnie z firma B S.A.

Z tych względów orzeczono jak w pkt I wyroku na podstawie art. 145 § 1pkt 1 lit a p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyższe rozważania i rozstrzygnie sprawę.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 199 p.p.s.a., art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. W pkt II wyroku Sąd zasądził na rzecz każdej ze skarżących spółek od organu kwotę [...]zł, na którą składają się uiszczony wpis ([...] zł) i [...] zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego ustalone na podstawie § 2 pkt 7 w zw. z §14 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. 2018.265).