Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Sygn. akt I SA/Kr 1077/10 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 września 2010r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Urszula Zięba (spr.), Sędzia: WSA Inga Gołowska, Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek, Protokolant: Aleksandra Osipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2010 r., sprawy ze skargi W. K., na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, z dnia 7 maja 2010 r. Nr [...], w przedmiocie renty strukturalnej - skargę oddala -

W dniu 29 grudnia 2004 r. W. K. złożył wniosek o przyznanie renty strukturalnej, w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Decyzją z dnia 10 października 2005 r. nr [...], Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał wnioskodawcy rentę strukturalną, uznając, że spełnione zostały przesłanki przyznania świadczenia.

Dnia 18 lutego 2009r. na mocy decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, nr [...] stwierdzono ustanie ubezpieczenia społecznego rolników W. K. od dnia 1 lipca 1991r. z uwagi na rozpoczęcie, począwszy od dnia 7 czerwca 1991r. prowadzenia pozarolniczej działalności rolniczej w zakresie usług transportowych.

Równocześnie ustalono, iż decyzjami z dnia 30 października 2007r. nr [...] oraz [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych objął wnioskodawcę z mocą wsteczną obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Powołane decyzje, mimo zaskarżenia do Sądu Okręgowego w K. stały się prawomocne. Tymczasem zgodnie z art. 3a ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity - Dz. U. z 2008r., nr 50, poz. 291 ze zm.) ubezpieczenie ustaje z końcem kwartału, w którym ustały okoliczności uzasadniające podleganie ubezpieczeniu.

Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2010r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR działając na zasadzie art. 149 § l w zw. z art.145 §1 pkt 5, art. 147 i art. 150 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity - Dz. U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm., powoływanej dalej jako "k.p.a.") wznowił z urzędu postępowanie w sprawie przyznania renty strukturalnej W. K.

Po przeprowadzeniu stosownego postępowania, decyzją z dnia 24 lutego 2010r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR na zasadzie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. uchylił opisaną wyżej decyzję ostateczną z dnia 10 października 2005 r. nr [...] o przyznaniu renty strukturalnej i jednocześnie odmówił W. K. tego świadczenia. W uzasadnieniu przypomniano, że decyzją z dnia 18 lutego 2009r. nr [...] wnioskodawca został wyłączony z ubezpieczenia społecznego rolników od dnia 1 lipca 1991r. Zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia 7 grudnia 2009r. sygn. akt VIII U 843/09 rozstrzygnięcie to jest prawomocne. W związku z wyłączeniem z ubezpieczenia społecznego rolników wnioskodawca nie spełnia już natomiast warunków do przyznania renty strukturalnej zgodnie z § 4 pkt 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. nr 114, poz. 1191 ze zm., powoływane dalej jako "rozporządzenie wykonawcze").

W odwołaniu od tej decyzji W. K. zażądał jej uchylenia jako nieodpowiadającej zaistniałemu w sprawie stanowi faktycznemu. W uzasadnieniu odwołujący się wyjaśnił, że wspomniana przez organ działalność transportowa była ściśle związana z prowadzonym gospodarstwem rolnym i stąd nie zgłaszał jej do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wprawdzie w październiku 2007 r. otrzymał z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzję, z której wynikało, że przed 1 stycznia 1997r. nie złożył oświadczenia KRUS, że chce podlegać ubezpieczeniu społecznemu rolników z wyłączeniem innego ubezpieczenia społecznego, jednakże ubezpieczony był przekonany, iż nie musi składać dodatkowego oświadczenia w formie pisemnej, skoro podlegał ubezpieczeniu w KRUS od 20 lat, opłacał składki terminowo i w należytej wysokości. Jego zachowanie wskazywało zatem ponad wszelką wątpliwość na intencję podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. Zdaniem W. K. okoliczność ta winna była zostać uwzględniona przez ZUS, gdyż stosowane analogicznie przepisy Kodeksu cywilnego wskazują, że wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia wolę w sposób dostateczny. Przy wydawaniu swego rozstrzygnięcia ZUS nie uwzględnił również w sposób dostateczny zasad współżycia społecznego. W tym kontekście istotna jest również specyfika regulacji świadczeń pochodzących od ARiMR, gdyż zgodnie z art. 32 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. nr 98, poz. 634 ze zm.) należności ustalane w drodze decyzji administracyjnej lub wierzytelności wynikające z umów z tytułów płatności określonych w odrębnych przepisach, realizowanych przez Agencję ze środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na ich współfinansowanie, nie podlegają zajęciu na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego oraz przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Decyzją z dnia 7 maja 2010r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy zakwestionowaną decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy w pierwszym rzędzie wskazał na treść art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję - należy wznowić postępowanie administracyjne, co w niniejszej sprawie uczyniono.

Odnosząc się natomiast do materialnych podstaw samej odmowy przyznania świadczenia podniesiono, że w świetle § 4 pkt 2 i 3 rozporządzenia wykonawczego warunkiem przyznania świadczenia rolnikowi jest:

1) prowadzenie nieprzerwanie działalność rolniczej w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną i w okresie ostatnich 10 lat podleganie przez okres co najmniej 5 lat ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników,

2) podleganie ubezpieczeniu emerytalno -rentowemu w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną

Wprawdzie w świetle dokumentów przedłożonych do wniosku, a to

- zaświadczenia [...], [...] z dnia 16 grudnia 2004r.

- zaświadczenia [...], [...] z dnia 28 grudnia 2004r.

wnioskodawca spełniał wskazane przesłanki, jednakże wskutek wspomnianej wyżej decyzji Prezesa KRUS z dnia 18 lutego 2009r. okazało się, że na dzień złożenia wniosku rolnik nie był uprawniony do świadczenia.

W odpowiedzi na argumentację rolnika podniesiono, że tłumaczenia strony w pewnym stopniu zasługują na uwzględnienie, jednakże Dyrektor ARiMR działając jako organ administracji publicznej obowiązany jest działać na podstawie i w granicach prawa. W analizowanej sprawie, strona na mocy decyzji Prezesa KRUS została natomiast wyłączona z ubezpieczenia społecznego rolników, a decyzja ta stała się ostateczna. Dyrektor ARiMR nie posiada prawnej kompetencji do badania prawidłowości rozstrzygnięcia zawartego w decyzji Prezesa KRUS, kwestią zasadniczą było dlań samo rozstrzygnięcie Prezesa KRUS - tj. wykluczenie strony z podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników z datą wsteczną od dnia 1 stycznia 1991r.

Końcowo stwierdzono dodatkowo, że pomimo braków dotyczących uzasadnienia faktycznego i prawnego zakwestionowanego rozstrzygnięcia - należy utrzymać go w mocy, gdyż mimo braków materiał dowodowy zgromadzony w przedmiotowej sprawie pozwalał zweryfikować decyzję I instancji pod kątem jej zgodności z prawem i stanem faktycznym.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego rolnik zażądał uchylenia decyzji Dyrektora ARiMR z dnia 7 maja 2010r. w całości. W pierwszej części uzasadnienia powtórzono w gruncie rzeczy okoliczności przywołane już w odwołaniu. W dalszej kolejności skarżący skoncentrował się na potwierdzeniu, iż spełnia określone w § 4 rozporządzenia wykonawczego przesłanki otrzymania świadczenia. Podkreślił, że wyzbył się własności gospodarstwa rolnego na rzecz syna i w chwili obecnej po odmówieniu mu prawa do renty strukturalnej jest pozbawiony środków do życia. Podstawowym zaś celem przepisów regulujących renty strukturalne jest doprowadzenie do przekazania gospodarstw rolnych młodszym rolnikom dla poprawy ich rentowności. Skoro przedmiotowe świadczenie ma zapewnić zaprzestanie prowadzenia rolniczej działalności komercyjnej przez starszych rolników, przepisy prawa dlatego powinny być w ten sposób interpretowane, aby zapewniły rzeczywiste odsunięcie starszych rolników od gospodarowania i zastąpienia ich przez następców (tak WSA w Krakowie w wyroku z dnia 17 września 2009r., sygn. akt I S.A./Kr 656/09). Odrzucenie przez organy administracji wykładni celowościowej przepisów rozporządzenia wykonawczego doprowadziło zatem do wydania rozstrzygnięć nie odpowiadających prawu.

Końcowo podkreślono, że regulacja praw i obowiązków obywateli w akcie prawnym rangi podstawowej jest sprzeczna z Konstytucją RP, która oznacza tę dziedzinę jako materię ustawową.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor ARiMR podtrzymując w całości swe dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi. Odpowiadając na zarzut zastosowania przez organy przepisów niekonstytucyjnych stwierdzono natomiast, że ocena tak pozostaje poza właściwością organów administracji publicznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei z mocy art. 3 § 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie; kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje administracyjne.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a./. Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej /art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a./. Zgodnie natomiast z unormowaniem art. 134 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ma przy tym obowiązek zastosowania przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszenia prawa także w stosunku do wszelkich aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, co oznacza możliwość uchylenia oprócz decyzji zaskarżonej także decyzji organu I instancji /art. 135 p.p.s.a./.

Sąd, kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw doszedł do przekonania, że decyzja ta, wraz z poprzedzającą ją decyzją wydaną przez organ I instancji są zgodne z prawem.

Kontroli sądu administracyjnego pod względem zgodności z prawem poddana została decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa uchylającą w wyniku wznowienia postępowania decyzję z dnia10 października 2005r.. przyznającą skarżącemu rentę strukturalną.

Ponieważ do wydania powyższych decyzji doszło w wyniku wznowienia postępowania administracyjnego, wyjaśnić na wstępie należy, iż instytucja wznowienia postępowania stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji administracyjnej (art. 16 k.p.a.) i dlatego korzystanie z tego nadzwyczajnego środka procesowego może mieć miejsce wyłącznie w przypadkach i na zasadach określonych w k.p.a. Jakakolwiek wykładnia rozszerzająca przepisów regulujących ten tryb postępowania jest niedopuszczalna.

Na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję.

Dokonując wykładni tego przepisu należy stwierdzić, że wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadku kumulatywnego spełnienia następujących przesłanek: decyzja musi być ostateczna, po jej wydaniu muszą wyjść na jaw nowe okoliczności, które muszą mieć istotne znaczenie dla sprawy, powyższe okoliczności muszą istnieć w dacie wydania decyzji, której wznowienie dotyczy oraz okoliczności te nie mogły być znane organowi, który wydał decyzję ( której wznowienie dotyczy) w momencie jej wydania.

W doktrynie i orzecznictwie podkreśla się, że przy ocenie wskazanych przesłanek najistotniejszym warunkiem jest istnienie tych okoliczności w dacie podejmowania decyzji ostatecznej. O ile powstały one po dacie wydania decyzji ostatecznej nie będą mogły stanowić podstawy wznowienia postępowania lecz tylko podstawę do wszczęcia postępowania w nowej sprawie. Jeżeli chodzi o warunek "ujawnienia" tych nowych okoliczności, to odnieść je należy do organu a nie do strony. Nie jest przy tym istotne, czy nieujawnienie tych okoliczności nastąpiło w wyniku zaniedbań tego organu, czy z innych powodów. Wystarczy, że organ nimi nie dysponował i nie były mu one znane. Zagadnieniem drugorzędnym jest, czy brak ujawnienia należy wiązać z niedopatrzeniem strony, jej niedbalstwem czy wprost z zawinionym nieujawnieniem tych okoliczności lub dowodów. Przez nową okoliczność istotną dla sprawy należy rozumieć taką okoliczność, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy (wyrok NSA z dnia 25 czerwca 1985r. sygn. akt I SA 198/85).

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie zaistniały przesłanki do wszczęcia postępowania w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie o przyznanie W. K. renty strukturalnej albowiem niewątpliwym jest, że po wydaniu decyzji ostatecznej wyszły na jaw nowe, nieznane wcześniej okoliczności faktyczne istniejące w dniu złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie renty strukturalnej oraz w dniu wydania decyzji o jej przyznaniu, mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, nieznane organowi z przyczyn od niego niezależnych, mieszczące się w zakresie pojęcia nowych, istotnych okoliczności z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Nawiązując do merytorycznych przesłanek rozstrzygnięcia wskazać należy, iż w polskim systemie prawnym renta strukturalna jako szczególny rodzaj świadczenia pieniężnego przyznawanego rolnikom, została uregulowana w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 114, poz. 1191). Akt ten określa szczegółowe warunki i tryb udzielenia, wypłacania oraz zawieszania rent strukturalnych. W przepisie § 4 tego rozporządzenia określono warunki, jakie musi spełnić rolnik ubiegający się o rentę strukturalną.

Rentę strukturalną przyznaje się więc producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną prowadzącą na własny rachunek działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym położonym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli łącznie spełnia on następujące warunki:

1) ukończył 55 lat, lecz nie osiągnął wieku emerytalnego i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty;

2) prowadził nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną i przez okres co najmniej 5 lat podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, zwanemu dalej "ubezpieczeniem emerytalno-rentowym";

3) w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu,

4) przekazał gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni użytków rolnych wynoszącej co najmniej 1 ha

5) zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej,

6) został wpisany do ewidencji producentów, stanowiącej część krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;

7) nie posiadał zaległości w opłacaniu należności z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników;

Jak wynika z dokumentów zebranych w aktach sprawy, a w szczególności z prawomocnej decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 18 lutego 2009r. rolnicze ubezpieczenie społecznie W. K. ustało z dniem 1 lipca 1991 roku. Okoliczność ta, jak również przesłanki z powodu których stwierdzono ustanie ubezpieczenia nie mogły podlegać ocenie sądu administracyjnego ponieważ nie posiada on kompetencji w zakresie orzekania o podleganiu rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu a nadto rozstrzygnięcie wydane w tym przedmiocie przez kompetentny organ zostało pozytywnie zweryfikowane przez sąd powszechny i uzyskało status prawomocności.

Skoro więc skarżący nie podlegał ubezpieczeniu rolniczemu w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną a nadto nie podlegał temu ubezpieczeniu przez okres 5 lat w dziesięcioleciu poprzedzającym złożenie tego wniosku, uznać należy, iż nie spełniał przesłanek do przyznania renty strukturalnej.

Zasadnie zatem organ administracji wznowił na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. postępowanie w sprawie przyznania skarżącemu renty strukturalnej. Również prawidłowo orzekł na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. o uchyleniu decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia 10 października 2005r.o przyznaniu skarżącemu renty strukturalnej oraz o odmowie przyznania mu tej renty w związku z niespełnieniem przesłanki określonej w § 4 pkt 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich.

Odnosząc się do zarzutów skargi związanych z przekonaniem skarżącego o istnieniu przesłanek do podlegania ubezpieczeniu rolniczemu przez okres minionych 20 lat oraz obecnej niezwykle trudnej sytuacji materialnej spowodowanej utratą prawa do renty, przekazaniem gospodarstwa następcy i pozostaniem bez środków do życia, Sąd wyrażając ubolewanie nad tą sytuacją, stwierdzić musi niemożność opierania się w swym orzecznictwie na subiektywnie rozumianej zasadzie słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Nie może też uczynić przesłankami rozstrzygnięcia okoliczności, które nie są objęte treścią przepisów mających zastosowanie w sprawie.

Pogląd o konieczności skrupulatnego stosowania obowiązujących przepisów znajduje swe odzwierciedlenie w orzecznictwie sądów administracyjnych np. WSA w Gorzowie Wielkopolskim w podobnej sprawie, w wyroku z dnia 7.10.2007r. sygn. akt I SA/Go 371/07 orzekł, iż "płatności bezpośrednie stanowią jeden z instrumentów Wspólnej Polityki Rolnej Unii Europejskiej, mogą być przyznawane producentom rolnym, spełniającym warunki określone przez prawo krajowe i unijne, tylko w takiej wysokości i na takich zasadach, jakie zostały konkretnie określone przez Unię Europejską". Także NSA w wyroku z dnia 15 lipca 2008r. sygn. akt II GSK 248/08 opowiedział się przeciwko liberalnemu sposobowi liczenia pięcioletniego okresu ubezpieczenia wymaganego do przyznania renty strukturalnej, akceptując rygorystyczny sposób liczenia wynikający bezpośrednio z treści obowiązujących przepisów.

Biorąc wskazane wyżej okoliczności pod uwagę i nie znajdując prawnych argumentów przemawiających za uznaniem skargi za uzasadnioną, Sąd − w oparciu o treść art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzekł o oddaleniu skargi.